{"id":11,"date":"2006-08-08T10:37:14","date_gmt":"2006-08-08T08:37:14","guid":{"rendered":"http:\/\/adamczewski.blog.polityka.pl\/?p=11"},"modified":"2006-08-08T10:39:34","modified_gmt":"2006-08-08T08:39:34","slug":"kuchnia-polska-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/2006\/08\/08\/kuchnia-polska-1\/","title":{"rendered":"Kuchnia polska (1)"},"content":{"rendered":"

<\/font><\/font><\/font><\/font><\/font><\/font><\/font><\/font><\/font><\/p>\n

„Daj a\u0107 ja pobrusz\u0119 a ty poczywaj”\u00a0– to pierwsze zapisane po polsku zdanie i odnalezione w tzw. „Ksi\u0119gach Henrykowskich” (1270 r.) dotyczy w oczywisty spos\u00f3b kuchni. Oto poczciwy i dobry m\u0105\u017c proponuje \u017conie, by wygodnie u\u0142o\u017cywszy si\u0119 wypoczywa\u0142a, tymczasem on zmiele na \u017carnach zbo\u017ce. Z m\u0105ki zrobi si\u0119 chrupkie podp\u0142omyki lub mo\u017ce po\u017cywn\u0105 bryj\u0119.<\/p>\n

Dokument ten, niezwykle cenny dla historyk\u00f3w, fa\u0142szywie pokazywa\u0142 uk\u0142ad ma\u0142\u017ce\u0144ski. Przez stulecia bowiem w kuchni wszelkie prace, w tym tak\u017ce i te najci\u0119\u017csze jak mielenie na \u017carnach zbo\u017ca, by\u0142y domen\u0105 kobiet. M\u0119\u017cczy\u017ani za\u015b skwapliwie korzystali z owoc\u00f3w tej pracy.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej, gdy tylko nauczyli si\u0119 pisa\u0107, przy pomocy g\u0119siego pi\u00f3ra i inkaustu zacz\u0119li przechwala\u0107 si\u0119 osi\u0105gni\u0119ciami kulinarnymi swych dom\u00f3w. I trwa\u0142o to przez kilkaset lat. Najstarsza zachowana polska ksi\u0105\u017cka kucharska „Compendium ferculorum albo zebranie potraw” napisana zosta\u0142a przez Stanis\u0142awa Czernieckiego w 1682 r. Potem publikowano kolejne m\u0119skiego autorstwa ksi\u0119gi i dopiero w po\u0142owie XIX wieku do szturmu ruszy\u0142y \u015bwie\u017co wyedukowane kobiety. Zacz\u0119\u0142y panie wydawa\u0107 poradniki domowe i kucharskie: Teofila Pszenna – „Przepisy specyjalnych potraw”, Rebeka Wolff\u00a0– „Polska kuchnia koszerna”, Lucyna \u0106wierczakiewiczowa\u00a0– „Kurs gospodarstwa miejskiego i wiejskiego”, Marya Ochorowicz-Monatowa, Marya Norkowska, Szumla\u0144ska….Stop! Nie wybiegajmy jednak zbyt daleko w przysz\u0142o\u015b\u0107 .<\/p>\n

Pocz\u0105tki by\u0142y jako si\u0119 rzek\u0142o prza\u015bne: podp\u0142omyki, bryja. Ale nie tylko. Polska we wczesnym \u015bredniowieczu s\u0142yn\u0119\u0142a z ryb, dziczyzny, grzyb\u00f3w, miod\u00f3w syconych, piwa i kasz. Wszystkiego tego dostarcza\u0142y czyste rzeki i jeziora, przepastne bory, le\u015bne barcie a p\u00f3\u017aniej przydomowe pasieki i wreszcie \u0142any zb\u00f3\u017c, kt\u00f3rych ziarno grubo mielone we m\u0142ynach i na \u017carnach dawa\u0142o r\u00f3\u017cne kasze. Mi\u0142o\u015b\u0107 do gryczanej, per\u0142owej, krakowskiej, jaglanej czy p\u0119caku utrwalona zosta\u0142a w s\u0142ynnym przys\u0142owiu m\u00f3wi\u0105cym o dumie narodowej a g\u0142osz\u0105cym, i\u017c „Polak nie da sobie w kasz\u0119 dmucha\u0107!”. Doda\u0107 za\u015b nale\u017cy uwag\u0119 kucharza, \u017ce wystudzona kasza nie jest tak smakowita jak gor\u0105ca.<\/p>\n

Siedz\u0105cy po\u015br\u00f3d bor\u00f3w, nad rzekami Polak jad\u0142 wi\u0119c to co mu natura sama na st\u00f3\u0142 podawa\u0142a. Podobnie te\u017c pi\u0142. Szlachetnie urodzeni miody pitne, powszechnie za\u015b piwo. S\u0142owia\u0144skie piwo, warzone z j\u0119czmienia, mia\u0142o kolor zielonkawy, by\u0142o lekkie, a nawet musuj\u0105ce. Stosowano je dla ugaszenia pragnienia ale i wprawienia si\u0119 w lepszy humor. Spo\u017cywano za\u015b od wczesnego ranka w postaci polewki z twarogiem lub grzankami chleba i \u017c\u00f3\u0142tkami jaj. Polewka ta, zwana faramuszk\u0105, cieszy\u0142a si\u0119 popularno\u015bci\u0105 niemal do ko\u0144ca dziewi\u0119tnastego wieku. Polskie piwa robi\u0142y wra\u017cenie i na cudzoziemcach. P\u00f3\u017aniejszy papie\u017c Klemens VIII podczas pe\u0142nienia funkcji legata Stolicy Apostolskiej w Polsce w 1588 roku, zapa\u0142a\u0142 mi\u0142o\u015bci\u0105 do wyrob\u00f3w browaru w Warce tak dalece, \u017ce domaga\u0142 si\u0119 tego nieznanego w Rzymie napoju le\u017c\u0105c ju\u017c na \u0142o\u017cu \u015bmierci. B\u0119d\u0105c w malignie wo\u0142a\u0142 wi\u0119c nieszcz\u0119sny nast\u0119pca \u015bw. Piotra o \u00f3w nap\u00f3j: Piva di Varca! Za\u015b zgromadzeni przy jego \u0142o\u017cu kardyna\u0142owie s\u0105dzili, \u017ce Klemens wzywa pomocy jakiej\u015b nieznanej im bli\u017cej \u015bwi\u0119tej. Rozpocz\u0119li wi\u0119c mod\u0142y o ocalenie papie\u017ca: Sancta Piva di Varca, ora pro nobis. I zmar\u0142 nieszcz\u0119\u015bnik nieukontentowany polskim piwem.<\/p>\n

Opisuj\u0105c i oceniaj\u0105c \u015bredniowieczny polski st\u00f3\u0142 warto si\u0119gn\u0105\u0107 po autorytety. Oto pisze wspomniana ju\u017c Marya Ochorowicz-Monatowa: „G\u0142\u00f3wne potrawy ulubione Polak\u00f3w stanowi\u0142y: ros\u00f3\u0142, barszcz, \u017cur, groch\u00f3wka, kapu\u015bniak, sztuka mi\u0119sa, zrazy, kie\u0142basa, kiszki, mi\u0119sa solone, bigos hultajski, ko\u0142duny, pierogi, kluski, mama\u0142yga, bliny etc., a do przypraw u\u017cywano korzenie, szafran, a zamiast cukru mi\u00f3d. Na wspanialszych przyj\u0119ciach podawano g\u0119\u015b, gotowana ze \u015bmietan\u0105 i grzybkami lub g\u0119\u015b w potrawce na czarno, do kt\u00f3rej sos, jak podaje ksi\u0105dz Kitowicz w swych pami\u0119tnikach (Opis obyczaj\u00f3w i zwyczaj\u00f3w za panowania Augusta III), zaprawiano spalonym wiechciem s\u0142omy, dodaj\u0105c do niego \u0142y\u017ck\u0119 miodu pra\u015bnego, octu wedle smaku, pieprzu i imbiru. By\u0142a to ulubiona potrawa, przychodz\u0105ca na st\u00f3\u0142 i na najwi\u0119kszych bankietach. Na wspania\u0142ych ucztach polskich jako przysmak podawano ogonki k\u00f3z karpackich, \u0142apy nied\u017awiedzia i chrapy \u0142osia.”<\/p>\n

T\u0119 opini\u0119 potwierdza spis potraw podanych podczas uczty weselnej wydanej pod koniec XVI wieku przez legnickiego ksi\u0119cia Henryka. Go\u015bci zaproszono huk. Wi\u0119c i wydatki by\u0142y niema\u0142e. Wsp\u00f3\u0142czesny kronikarz zanotowa\u0142: „M\u00f3wiono, \u017ce kosztowa\u0142o przesz\u0142o sto tysi\u0119cy taler\u00f3w, co \u0142atwo by\u0107 mo\u017ce, jak okazuje sam spis potrzeb kuchennych, kt\u00f3ry tu podaj\u0119: ca\u0142ych jeleni 113;jeleni w sztuki poci\u0119tych 24; dzik\u00f3w 98; dzik\u00f3w w kawa\u0142kach 194; saren 162; zaj\u0119cy 2292; ba\u017cant\u00f3w 470; g\u0142uszc\u00f3w 276; kuropatw 3910; kwiczo\u0142\u00f3w 22687; szynek westfalskich 88, wo\u0142\u00f3w 370, szkop\u00f3w 2687; ciel\u0105t 1579; jagni\u0105t na pieczenie 421; \u015bwi\u0144 do nadziewania 99; \u015bwi\u0144 tuczonych 300; prosi\u0105t 577; indyk\u00f3w 600; tuczonych kap\u0142on\u00f3w 3000; kur tuczonych 12887; kurcz\u0105t 2500; g\u0119si tuczonych 3550; jaj 40837; smalcu cetnar\u00f3w 117; t\u0142uszcz\u00f3w beczek 39; pstr\u0105g\u00f3w wielkich 5960; \u0142ososi w pasztetach 117; \u0142ososi zielonych 50; bardzo wielkich szczupak\u00f3w 470; karpi 15800; rozmaitych drobniejszych ryb cebr\u00f3w 478; w\u0119gorzy wielkich 317; sum\u00f3w 37; ostrzyg beczek 5; wina re\u0144skiego wiader 1787; w\u0119gierskiego 2000; austriackiego 700; czeskiego 448;morawskiego 1100; rozmaitych win s\u0142odkich 370 wiader.” Potrafili ucztowa\u0107 dawni Polacy! Cho\u0107 doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce zbyt cz\u0119sto owe uczty gotowane by\u0142y wedle niezdrowej przecie\u017c zasady: „Zastaw si\u0119 a postaw si\u0119”. Co czasem powodowa\u0142o, i\u017c huczna uczta bywa\u0142a dla gospodarza zarazem uczt\u0105 ostatni\u0105. Poniesione koszty doprowadza\u0142y go bowiem do ruiny finansowej.(cdn<\/strong>)<\/p>\n

<\/font><\/font><\/font><\/font><\/font><\/font><\/font><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„Daj a\u0107 ja pobrusz\u0119 a ty poczywaj”\u00a0– to pierwsze zapisane po polsku zdanie i odnalezione w tzw. „Ksi\u0119gach Henrykowskich” (1270 r.) dotyczy w oczywisty spos\u00f3b kuchni. Oto poczciwy i dobry m\u0105\u017c proponuje \u017conie, by wygodnie u\u0142o\u017cywszy si\u0119 wypoczywa\u0142a, tymczasem on zmiele na \u017carnach zbo\u017ce. Z m\u0105ki zrobi si\u0119 chrupkie podp\u0142omyki lub mo\u017ce po\u017cywn\u0105 bryj\u0119. Dokument […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}