\u015awi\u0119ta wzbudzaj\u0105 we mnie wspomnienia. Cz\u0119sto pisz\u0119 i m\u00f3wi\u0119 o tym, \u017ce zastawianie sto\u0142u tradycyjnymi potrawami, kt\u00f3re jedli w Wielkanoc moi przodkowie sto i wi\u0119cej lat temu (mamy zapiski \u015bwiadcz\u0105ce o tradycjach kuchennych domu sprzed 160 lat) nadaje \u015bniadaniu i innym posi\u0142kom \u015bwi\u0105tecznym mistyczny wr\u0119cz wymiar. Czuj\u0119 i zara\u017cam t\u0105 my\u015bl\u0105 moje wnucz\u0119ta, \u017ce Prababcie i Pradziadkowie patrz\u0105 na nas z za\u015bwiat\u00f3w i ciesz\u0105 si\u0119, \u017ce ich na\u015bladujemy. I to jest w\u0142a\u015bnie wzmacnianie wi\u0119z\u00f3w rodzinnych.<\/p>\n
Z tego te\u017c powodu pom\u0119cz\u0119 Was Przyjaciele zalecaj\u0105c lektur\u0119 na temat starych obyczaj\u00f3w. Warto czasem je odkurzy\u0107.<\/p>\n
Aby bywa\u0107 i przyjmowa\u0107 go\u015bci potrzebna by\u0142a (zawsze ale dzi\u015b szczeg\u00f3lnie) znajomo\u015b\u0107 obowi\u0105zuj\u0105cych kodeks\u00f3w obyczajowych, a wi\u0119c regu\u0142 savoir-vivre’u. Znaczna jego cz\u0119\u015b\u0107 dotyczy\u0142a w\u0142a\u015bnie zachowania si\u0119 przy stole. Matki wpaja\u0142y dzieciom ju\u017c od najm\u0142odszych lat zasady etykiety, dobre maniery, pewne formy grzeczno\u015bci, umiej\u0119tno\u015b\u0107 zachowania si\u0119 w r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bciach.<\/p>\n
Dziewi\u0119tnastowieczna etykieta nakazywa\u0142a, aby zaproszenia na przyj\u0119cie rozes\u0142a\u0107 przynajmniej na osiem dni naprz\u00f3d, a „wy\u017cszych stanowiskiem od siebie zaprosi\u0107 osobi\u015bcie”. W\u00f3wczas nastawa\u0142 dla gospody\u0144 gor\u0105cy czas „obmy\u015blenia menu, czyli u\u0142o\u017cenia potraw”. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 potraw mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 temu, „aby nie znudzi\u0107 swych biesiadnik\u00f3w i nie przyprawi\u0107 ich o chorob\u0119 jednostajno\u015bci\u0105 da\u0144, z kt\u00f3rych pochodzi niesmak i niestrawno\u015b\u0107”. Pomoc\u0105 w uk\u0142adaniu menu by\u0142y ksi\u0105\u017cki kucharskie i poradniki kulinarne. Obowi\u0105zywa\u0142 pewien porz\u0105dek, w jakim nale\u017cy podawa\u0107 na st\u00f3\u0142 potrawy: najpierw jedno lub kilka da\u0144 z ryby, p\u00f3\u017aniej mi\u0119so wo\u0142owe albo pol\u0119dwica, po nich potrawy zaostrzaj\u0105ce apetyt – pulardy, kuropatwy, ciel\u0119cina szpikowana, zaj\u0105c w potrawie itp., nast\u0119pnie pieczyste – kurcz\u0119ta, jarz\u0105bki, sarny, indyki, potem sa\u0142ata i jarzyny, za nimi leguminy s\u0142odkie lub lody, p\u00f3\u017aniej wety, czyli owoce (\u015bwie\u017ce albo w kompocie) oraz konfitury, na koniec ciasta i cukierki. Taki „porz\u0105dek” m\u00f3g\u0142 by\u0107 utrzymany oczywi\u015bcie tylko w zamo\u017cnych domach.
\nSt\u00f3\u0142 nakrywano bia\u0142ym, zwieszaj\u0105cym si\u0119 ku ziemi, obszernym obrusem. Chocia\u017c im bli\u017cej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, tym cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 obrusy o delikatnych pocz\u0105tkowo, pastelowych barwach z kolorowym haftem. „St\u00f3\u0142 powinien by\u0107 przybrany kwiatami. Koniecznem jest, \u017ceby przy stole na tyle by\u0142o miejsca, aby go\u015bcie nie tr\u0105cali si\u0119 \u0142okciami”. W niekt\u00f3rych poradnikach podawano nawet dok\u0142adnie, \u017ce na jedn\u0105 osob\u0119 powinno przypada\u0107 nie mniej ni\u017c 3 stopy lub 60 cm miejsca przy stole. Instrukcje nakrycia sto\u0142u by\u0142y bardzo szczeg\u00f3\u0142owe, by\u0107 mo\u017ce z my\u015bl\u0105 o tych, kt\u00f3rzy nie mieli w tej dziedzinie \u017cadnego do\u015bwiadczenia. Pisano: „talerz ustawia si\u0119 mi\u0119dzy widelcem (z lewej) a \u0142y\u017ck\u0105 i no\u017cem (z prawej), n\u00f3\u017c wspina si\u0119 na podstawce szklanej lub porcelanowej”. Stosowano r\u00f3wnie\u017c podstawki, zwane kozio\u0142kami, srebrne i platerowane. Sztu\u0107ce, je\u017celi pozwala\u0142a na to zasobno\u015b\u0107 kredensu, zalecano zbiera\u0107 wraz z talerzami po ka\u017cdej potrawie. Przed talerzem musia\u0142o by\u0107 ustawionych wiele r\u00f3\u017cnego rodzaju kieliszk\u00f3w i szklanek do napoj\u00f3w, do ka\u017cdego rodzaju wina inny: najpierw jednak musia\u0142a by\u0107 szklanka na wod\u0119, obok niej za\u015b kieliszki (w liczbie od dw\u00f3ch do pi\u0119ciu. Uwa\u017cano, \u017ce najwi\u0119ksz\u0105 pomys\u0142owo\u015b\u0107 w ubieraniu sto\u0142u wykazuj\u0105 Anglicy, na nich te\u017c wzorowano si\u0119 ch\u0119tnie. „Mniej dbaj\u0105 o to co jedz\u0105, za\u015b k\u0142ad\u0105 wielki nacisk na wytworny wygl\u0105d biesiadnych sto\u0142\u00f3w” pisa\u0142a autorka porad w „Tygodniku M\u00f3d”, Paulina Szumla\u0144ska. Zwraca\u0142a uwag\u0119 na to, \u017ce sto\u0142y w Anglii ozdabia si\u0119 bardzo starannie kwiatami, ustawia si\u0119 du\u017co z\u0142otej lub srebrnej zastawy sto\u0142owej, co uchodzi za wielce eleganckie.<\/p>\n
Przepisom etykiety podlega\u0142y tak\u017ce stroje, w jakich zasiada\u0142o si\u0119 do sto\u0142u. Na wieczorne proszone obiady obowi\u0105zywa\u0142y tak zwane wielkie stroje, to znaczy panowie musieli by\u0107 we frakach, w „bia\u0142ej krawacie” (jednak gdy obiad wydawa\u0142 kawaler dla kawaler\u00f3w – wystarcza\u0142a „czarna krawata”) oraz w cienkich trzewikach. Damy w sukniach d\u0142ugich, dekoltowanych i w r\u0119kawiczkach, „kt\u00f3re zdejmuj\u0105 dopiero, gdy siadaj\u0105 do sto\u0142u, a wdziewaj\u0105 je na powr\u00f3t zanim si\u0119 podnios\u0105, k\u0142a\u015b\u0107 je za\u015b maj\u0105 nie na serwecie, bo nie ka\u017cdy s\u0105siad lubi w\u0105cha\u0107 zapach perfum, kt\u00f3rymi nakrapiane s\u0105 r\u0119kawiczki”. Niekt\u00f3re poradniki podkre\u015bla\u0142y, \u017ce nie nale\u017cy wk\u0142ada\u0107 do sto\u0142u zbyt wydekoltowanej sukni, cho\u0107 zawsze wydekoltowane siadaj\u0105 do sto\u0142u Angielki. Przy \u015bniadaniach nale\u017ca\u0142o unika\u0107 stroj\u00f3w galowych. Przyjmowano zrazu go\u015bci w salonie i czekano, a\u017c wszyscy si\u0119 zbior\u0105. Kiedy wszyscy go\u015bcie zebrali si\u0119, s\u0142u\u017c\u0105cy zapowiada\u0142, \u017ce ju\u017c podano do sto\u0142u. Je\u017celi nie by\u0142o s\u0142u\u017cby – sygna\u0142 przejcia do jadalni dawa\u0142a gospodyni. Pan domu ofiarowuj\u0105c rami\u0119 damie najstarszej wiekiem lub godno\u015bci\u0105 otwiera\u0142 poch\u00f3d, najznakomitszy z go\u015bci prowadzi\u0142 pani\u0105 domu. Wszyscy panowie podawali kolejno rami\u0119 innym damom.<\/p>\n
Jednym z wa\u017cniejszych obowi\u0105zk\u00f3w gospodarzy by\u0142o czuwanie nad tematem konwersacji przy stole. Rozmowa powinna by\u0107 lekka i przyjemna, o\u017cywiona i weso\u0142a, dotyczy\u0107 temat\u00f3w oboj\u0119tnych, og\u00f3lnych, do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142y sztuki pi\u0119kne, literatura, podr\u00f3\u017ce. Wystrzegano si\u0119 polityki, zw\u0142aszcza je\u017celi go\u015bcie byli rozmaitych przekona\u0144. Uwa\u017cano, \u017ce „polityka stanowi\u0107 mog\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142o nud\u00f3w dla kobiet, a z\u0142ego trawienia dla m\u0119\u017cczyzn”. Przyj\u0119to te\u017c, \u017ce przy stole „nie godzi si\u0119 obmawia\u0107 innych ani spotwarza\u0107 nieobecnych”.<\/p>\n
Zwyczaje domowe by\u0142y i s\u0105 warto\u015bci\u0105 wchodz\u0105c\u0105 w zakres dziedzictwa kulturalnego. Inna sprawa, co z owego dziedzictwa kulturalnego przetrwa\u0142o do naszych dni. Post\u0119puj\u0105cemu procesowi ujednolicania si\u0119 kultury towarzyszy\u0142 proces demokratyzacji obyczaj\u00f3w. Przede wszystkim znacznie upro\u015bcili\u015bmy nasze zachowanie w wielu sytuacjach. Nadal jednak znajomo\u015b\u0107 staro\u015bwieckich form mo\u017ce nam si\u0119 przyda\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u015awi\u0119ta wzbudzaj\u0105 we mnie wspomnienia. Cz\u0119sto pisz\u0119 i m\u00f3wi\u0119 o tym, \u017ce zastawianie sto\u0142u tradycyjnymi potrawami, kt\u00f3re jedli w Wielkanoc moi przodkowie sto i wi\u0119cej lat temu (mamy zapiski \u015bwiadcz\u0105ce o tradycjach kuchennych domu sprzed 160 lat) nadaje \u015bniadaniu i innym posi\u0142kom \u015bwi\u0105tecznym mistyczny wr\u0119cz wymiar. Czuj\u0119 i zara\u017cam t\u0105 my\u015bl\u0105 moje wnucz\u0119ta, \u017ce Prababcie […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/184"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=184"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/184\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=184"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=184"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=184"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}