{"id":2455,"date":"2011-04-22T08:00:36","date_gmt":"2011-04-22T06:00:36","guid":{"rendered":"http:\/\/adamczewski.blog.polityka.pl\/?p=2455"},"modified":"2011-04-19T12:49:39","modified_gmt":"2011-04-19T10:49:39","slug":"polski-stol-wielkanocny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/2011\/04\/22\/polski-stol-wielkanocny\/","title":{"rendered":"Polski st\u00f3\u0142 wielkanocny"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>\u00a0<\/em><\/p>\n

Tak wygl\u0105da\u0142 w ub. roku nasz wielkanocny st\u00f3\u0142 <\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/em><\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Kilkoro z nas dopomina si\u0119 by ujawni\u0107 co te\u017c znajdzie si\u0119 na naszych sto\u0142ach w nadchodz\u0105ce \u015bwi\u0119ta. Poniewa\u017c robi\u0142em to w latach ubieg\u0142ych, a co rok mam ten sam repertuar czcz\u0105c w ten spos\u00f3b pami\u0119\u0107 Bab\u0107 i Mam, kt\u00f3re nas wszystkiego tego nauczy\u0142y, podepr\u0119 si\u0119 dzi\u015b stosownym cytatem, czy raczej cytatami. Oto stosowny fragment pi\u0119knej ksi\u0105\u017cki Krystyny Bockenheim „Przy polskim stole”: „St\u00f3\u0142 wielkanocny by\u0142 sto\u0142em obfito\u015bci, ugina\u0142 si\u0119 od mi\u0119siwa i ciast. Jednym z najwcze\u015bniej\u00adszych opis\u00f3w \u015bwi\u0119conego jest relacja Micha\u0142a Pszonki, dworzanina hetmana Jana Tarnowskiego, opisuj\u0105cego w li\u015bcie do \u017cony \u015bniadanie wielkanoc\u00adne, na kt\u00f3re zaprosi\u0142 hetmana z dworem rajca kra\u00adkowski\u00a0\u00a0 Miko\u0142aj\u00a0\u00a0 Chroberski.\u00a0\u00a0 Autor\u00a0\u00a0 podkre\u015bla wspania\u0142e urz\u0105dzenie mieszkania, bogate stroje i bi\u017cuteri\u0119, wreszcie smakowito\u015b\u0107 \u00a0potraw. „Mi\u0119si\u00adwo mia\u0142o cudn\u0105 pow\u0142ok\u0119 z t\u0142uszczu, w r\u00f3\u017cow\u0105 barw\u0119 wpadaj\u0105c\u0105. Pomi\u0119dzy tymi misami sta\u0142y fi\u00adgury z ciasta przedniego, wyobra\u017caj\u0105ce dziwnie za\u00adbawne historyjki. Poncjusz Pi\u0142at wyjmowa\u0142 kie\u0142\u00adbas\u0119 z kieszeni Mahometa, a wiadomo, \u017ce \u017by\u00addzi i Turcy nie jedz\u0105 wieprzowiny, wi\u0119c to na nich epigramma by\u0142o pocieszne. Na sa\u00admym \u015brodku sto\u0142u stal dziwnie pi\u0119kny baranek\u00a0 z mas\u0142a,\u00a0\u00a0 wielko\u015bci\u00a0 naturalnej owieczki; ale j aby eh za ca\u0142y st\u00f3\u0142 rad by\u0142 wzi\u0105\u0142 jemu oczy, a wszako\u017c to by\u0142y 2 brylanty jak laskowe orzechy w czarnej oprawie, alias pier\u015bcienie ukryte w ma\u015ble, kt\u00f3rych tylko tyle wida\u0107 by\u0142o, ile potrzeba na okazanie oczu. Tego baranka, na kt\u00f3\u00adrym we\u0142na ma\u015blana nie do poznania by\u0142a od praw\u00addziwej, robi\u0142a sama Imci Panna Agniesz\u00adka z rodzicem swoim. […] Pomijam inne drobniejsze rzeczy aza ju\u017c czas przyst\u0105\u00adpi\u0107 do najwa\u017cniejszych, kt\u00f3re i Wasze, Salusiu niema\u0142o sobie lubujesz, to jest: do\u00a0\u00a0 ko\u0142acz\u00f3w,\u00a0\u00a0 plack\u00f3w,\u00a0\u00a0 jajecznik\u00f3w, m\u0105cznik\u00f3w i B\u00f3g spami\u0119ta ich miana, tych cudaczk\u00f3w rozmaitych, kt\u00f3re ota\u00adcza\u0142y jeden najpowa\u017cniejszy ko\u0142acz. Ko\u00ad\u0142acz ten by\u0142 owalowy, cyrkumferencji z o\u015bm \u0142okci, je\u015bli nie wi\u0119cej, a jake\u015bmy tylko we\u015bli do Izby to nam ju\u017c pachnia\u0142 swojemi przyprawami. Po brzegach ko\u0142o niego sta\u0142y r\u00f3\u017cne figurki: \u015awi\u0119ci dwuna\u00adstu\u00a0\u00a0\u00a0 Aposto\u0142owie\u00a0\u00a0\u00a0 udani\u00a0\u00a0 jak\u00a0\u00a0\u00a0 \u017cywo; a wszystko z ciasta […]. W \u015brodku sta\u0142 Zbawiciel\u00a0\u00a0 nasz\u00a0\u00a0 Pan\u00a0\u00a0 Jezus\u00a0\u00a0 Chrystus z chor\u0105giewk\u0105, a nad nim unosi\u0142 si\u0119 anio\u0142 na druciku u szaba\u015bnika izdebnego nieznacznie w g\u00f3rze zawieszony, i zda\u00adwa\u0142o si\u0119 jakby lecia\u0142 po niebie i z g\u0119by wychodzi\u0142y mu s\u0142owa: Resurrexit <\/em>sicut discit! Alleluia! <\/em>Inne placki wyobra\u017ca\u0142y rozmaite zjawiska. Zabawi\u0142a mnie k\u0105piel, bo to by\u0142 jeden taki placek, co mia\u0142 w \u015brodku sadzawk\u0119 z bia\u0142ego miodu i wygl\u0105da\u0142y rybki i nimfy k\u0105pi\u0105ce si\u0119, a kupid strzela\u0142 do nich z \u0142uku…”<\/p>\n

Pan hetman po z\u0142o\u017ceniu \u017cy\u00adcze\u0144 i zjedzeniu \u015bwi\u0119conego po\u00ad\u017cegna\u0142 si\u0119 m\u00f3wi\u0105c: „U\u017cywajcie Waszmo\u015b\u0107 Panowie hojno\u015bci go\u00adspodarza, a skromnie i honeste”. Autor ko\u0144czy relacj\u0119: „W otwarto\u015bci, szczero\u015bci i affekcie staropolskim odbywali\u015bmy t\u0119 na chwa\u0142\u0119 Pana Boga katolick\u0105 bie\u00adsiad\u0119; ka\u017cdy po\u017cy\u0142 co chcia\u0142, nikt si\u0119 nie zala\u0142, ale przy weso\u0142ym al\u00adleluia rozeszli\u015bmy si\u0119…” Do\u00adprawdy, mimo brylant\u00f3w i ale\u00adgorycznych scen na stole daleko jeszcze do saskiego braku umiaru.<\/p>\n

Z okresu baroku pochodzi wielokrotnie cytowa\u00adny opis sto\u0142u wielkanocnego u wojewody Sapiehy w Dereczynie, z 1. po\u0142owy XVII w.:<\/p>\n

„Sta\u0142o cztery przeogromnych dzik\u00f3w, to jest tyle, ile cz\u0119\u015bci ro\u00adku; ka\u017cdy dzik mia\u0142 w sobie wie\u00adprzowin\u0119, alias szynki, kie\u0142basy, prosi\u0105tka. Kuchmistrz najcudowniejsz\u0105 pokaza\u0142 szuk\u0119 w upieczeniu ca\u0142kowitym tych ody\u0144c\u00f3w. Sta\u0142o tandem dwana\u00ad\u015bcie jeleni, tak\u017ce ca\u0142kowicie upie\u00adczonych, ze z\u0142ocistymi rogami, ale do admirowania nadziane by\u00ad\u0142y rozmait\u0105 zwierzyn\u0105, alias zaj\u0105\u00adcami, cietrzewiami, dropiami, pardwami. Te jelenie wyobra\u017ca\u0142y dwana\u015bcie miesi\u0119cy. Naoko\u0142o by\u0142y cia\u00adsta s\u0105\u017cniste, tyle, ile tygodni w roku, to jest pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dwa, cale cudne placki, mazury, \u017cmujdzkie pierogi, a wszystko wysadzane bakali\u0105. Za tym by\u0142o 365 ba\u00adbek, to jest tyle, ile dni w roku. Ka\u017cde by\u0142o adornowane inskrypcjami, floresa\u00admi, \u017ce niejeden tylko czyta\u0142, a nie jad\u0142. Co za\u015b do bibendy: cztery puchary, exemplum czterech p\u00f3r roku, nape\u0142nio\u00adne winem jeszcze od kr\u00f3la Stefana. Tan\u00addem 12 konewek srebrnych, z winem po kr\u00f3lu Zygmuncie, te konewki exemplum 12 miesi\u0119cy. Tandem 52 bary\u0142ek tak\u017ce srebrnych in gratiam 52 tygodni, by\u0142o w nich wino cypryjskie, hiszpa\u0144skie i w\u0142oskie. Dalej 365 g\u0105siork\u00f3w z winem w\u0119gier\u00adskim, alias tyle g\u0105siork\u00f3w, ile dni w roku. A dla czeladzi dworskiej 8700 kwart miodu, to jest ile go\u00addzin w roku.”<\/p>\n

Nie ma wzmianki, ilu go\u015bci po\u017cywi\u0142o si\u0119 t\u0105 mas\u0105 jad\u0142a, ale zapewne nikt nie wyszed\u0142 g\u0142odny.<\/p>\n

A \u00a0ja wprost przeciwnie. Po lekturze\u00a0– mam apetyt!<\/p>\n

Czego i Wam wszystkim \u017cycz\u0119 czyli Smacznych i Weso\u0142ych \u015awi\u0105t!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 Tak wygl\u0105da\u0142 w ub. roku nasz wielkanocny st\u00f3\u0142 Kilkoro z nas dopomina si\u0119 by ujawni\u0107 co te\u017c znajdzie si\u0119 na naszych sto\u0142ach w nadchodz\u0105ce \u015bwi\u0119ta. Poniewa\u017c robi\u0142em to w latach ubieg\u0142ych, a co rok mam ten sam repertuar czcz\u0105c w ten spos\u00f3b pami\u0119\u0107 Bab\u0107 i Mam, kt\u00f3re nas wszystkiego tego nauczy\u0142y, podepr\u0119 si\u0119 dzi\u015b […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2455"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2455"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2455\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2457,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2455\/revisions\/2457"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2455"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2455"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2455"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}