Dzi\u015b zapraszam wszystkich do kuchni naszej prababci. Ile tam ciekawych a dzis zapomnianych sprz\u0119t\u00f3w.
\n„W kuchniach naszych prababek do niezb\u0119dnych sprz\u0119t\u00f3w nale\u017ca\u0142 wielki d\u0119bowy st\u00f3\u0142 z szuflad\u0105. Na nim w\u0142a\u015bnie wykonywa\u0142o si\u0119 wszystkie czynno\u015bci gospodarskie, kraja\u0142o, sieka\u0142o, fasowa\u0142o, uk\u0142ada\u0142o na p\u00f3\u0142miskach. Szafy kuchenne mog\u0142y by\u0107 odkryte, z p\u00f3\u0142kami, na kt\u00f3rych stawia\u0142o si\u0119 potrzebne w kuchni statki. U\u017cywano naczy\u0144 kuchennych z miedzi, \u017celaza, niklowanych oraz glinianych garnk\u00f3w z polew\u0105.<\/p>\n
W Kalendarzu na rok 1858 J\u00f3zefa Ungera pisano o szkodliwo\u015bci naczy\u0144 miedzianych: „Pod wp\u0142ywem wody, powietrza, pokarm\u00f3w pokrywaj\u0105 si\u0119 one zielonym nalotem zwanym grynszpanem, kt\u00f3ry przenikaj\u0105c do pokarm\u00f3w, zatruwa je”. Garnki miedziane do u\u017cytku kuchennego bielono, czyli powlekano cienk\u0105 warstw\u0105 czystej cyny. Robili to domokr\u0105\u017cni kotlarze, druciarze, blacharze; do\u015b\u0107 nietrwa\u0142e bielenie trzeba by\u0142o cz\u0119sto ponawia\u0107.<\/p>\n
Drugim rodzajem naczy\u0144 kuchennych by\u0142y naczynia \u017celazne: z kutego \u017celaza, \u017celazne polewane wewn\u0105trz i blaszane. Naczynia te \u0142atwo pokrywa\u0142y si\u0119 rdz\u0105, wymaga\u0142y zatem dok\u0142adnego suszenia.<\/p>\n
Jeszcze innym rodzajem naczy\u0144 kuchennych u\u017cywanych w gospodarstwach prababek by\u0142y garnki gliniane z polew\u0105 o\u0142owian\u0105. Polewa ta wyp\u0142ukiwana przez potrawy s\u0142one i kwa\u015bne stanowi\u0142a trucizn\u0119 dla organizmu. W naczyniach glinianych z polew\u0105 o\u0142owian\u0105 nie mo\u017cna by\u0142o zbyt d\u0142ugo przechowywa\u0107 artyku\u0142\u00f3w spo\u017cywczych. Z czasem zast\u0105piono polew\u0119 o\u0142owian\u0105 innym rodzajem polewy.<\/p>\n
Wielkim post\u0119pem by\u0142o pojawienie si\u0119 garnk\u00f3w z fabryki Karola Mintera w Warszawie. Minter jako jeden z pierwszych w ko\u0144cu lat siedemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku zacz\u0105\u0142 maszynowo wytwarza\u0107 naczynia kuchenne z blachy \u017celaznej, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie cynkowano lub emaliowano. Od roku 1881 fabryk\u0119 pozostaj\u0105c\u0105 w r\u0119kach Minter\u00f3w pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dwa lata przej\u0119\u0142o Towarzystwo Akcyjne „Wulkan” i ono przez wiele lat zaopatrywa\u0142o rynek w emaliowane naczynia kuchenne uznane za higieniczne, czyli zdrowe. Od lat siedemdziesi\u0105tych XIX w. nowoczesne gospodynie stara\u0142y si\u0119 wi\u0119c zast\u0119powa\u0107 miedziane – garnkami emaliowanymi z blachy; do gotowania roso\u0142u cz\u0119sto u\u017cywa\u0142o si\u0119 garnka kamiennego, kt\u00f3ry dla przed\u0142u\u017cenia \u017cywota powinien by\u0107 odrutowany.<\/p>\n
W ka\u017cdej kuchni konieczne by\u0142y mo\u017adzierze – mosi\u0119\u017cny i porcelanowy do ucierania na miazg\u0119, tarka, \u0142y\u017cki do szumowania roso\u0142u, wanienka do gotowania ryb, makutra, miska do ucierania pasztetu i wanienki do wygrzewania potraw. Potrzebnych by\u0142o tak\u017ce co najmniej dwana\u015bcie garnk\u00f3w i rondelk\u00f3w, dwie brytfanny z „angielskiej blachy”, ruszty do pieczenia mi\u0119s i baranich kotlet\u00f3w, kilka blach do pieczenia ciast, durszlak, wycinacze do wyrzynania pasztecik\u00f3w i ciastek, no\u017ce „do tran\u017cerowania”, \u0142amacze do ostryg (kupowa\u0107 takie mo\u017cna by\u0142o w firmie Brun i Syn przy placu Teatralnym). Konieczne by\u0142y tak\u017ce ro\u017cny.<\/p>\n
Co prawda ju\u017c pod koniec ubieg\u0142ego wieku odzywa\u0142y si\u0119 g\u0142osy o wy\u017cszo\u015bci kuchni gazowych nad w\u0119glowymi czy drzewnymi, jednak… do ko\u0144ca XIX stulecia w sk\u0142ad niezb\u0119dnego wyposa\u017cenia domu wchodzi\u0142 jeszcze zgrabny pieniek do r\u0105bania drew.<\/p>\n
Zanim wprowadzono kuchnie gazowe, niezb\u0119dne by\u0142o istnienie kuchni opalanych drewnem lub w\u0119glem. Kuchnie tak zwane angielskie, o zakrytym palenisku, wesz\u0142y powszechnie w u\u017cycie dopiero w po\u0142owie XIX w., nadal jednak ch\u0119tnie u\u017cywano otwartego ognia do pieczenia na ro\u017cnie czy na ruszcie. Wprowadzanie kuchni gazowych, a wkr\u00f3tce potem elektrycznych, reklamowane by\u0142o jako krok na drodze do higienizacji kuchni. Bez popio\u0142u, w\u0119gla i r\u0105bania drew mo\u017cna by\u0142o ugotowa\u0107 obiad szybko i, jak zapewniano w reklamach, do\u015b\u0107 tanio.<\/p>\n
Pierwsze dziesi\u0119ciolecia XX wieku przynios\u0142y rozkwit technik s\u0142u\u017c\u0105cych gospodarstwu domowemu. Nauczono si\u0119 opatrywa\u0107 mechanizmami elektrycznymi r\u00f3\u017cne domowe sprz\u0119ty zaczynaj\u0105c od \u017celazka, ko\u0144cz\u0105c na pierwszych, niezdarnych mikserach, przypominaj\u0105cych raczej aparat rentgenowski do prze\u015bwietlania z\u0119b\u00f3w. Zacz\u0119\u0142a si\u0119, cho\u0107 zrazu powolna, ewolucja formy, ulepszanie techniki, zwi\u0119kszanie zakresu czynno\u015bci wykonywanych za pomoc\u0105 r\u00f3\u017cnych sprz\u0119t\u00f3w, jakie s\u0105 teraz sta\u0142ym elementem wyposa\u017cenia naszych kuchni.<\/p>\n
W drugiej po\u0142owie XIX w. Karol Minter specjalizowa\u0142 si\u0119 w produkcji maszynek, np.: „maszynki do kawy z bia\u0142ej blachy i mosi\u0119\u017cnej przesz\u0142o 20 rozmaitych konstrukcji, na spirytus i w\u0119gle, oraz najnowsze zwane ?Non plus ultra?, maszynki do r\u0105bania cukru, do robienia lod\u00f3w, do gotowania jaj, do siekania mi\u0119sa, do obierania jab\u0142ek?. W roku 1869 Minter reklamowa\u0142 ju\u017c garnki hermetyczne do gotowania roso\u0142u – zapewne prototyp dzisiejszego szybkowaru. W wielu domach by\u0142y minterowskie tace ?od najskromniej lakierowanych do inkrustowanych z\u0142otem i per\u0142ow\u0105 konch\u0105 (muszl\u0105), koszyczki do ciast i chleba, podstawki do szklanek”.<\/p>\n
Fabryka Karola Mintera jako jedna z pierwszych, obok Pierwszej Warszawskiej Specjalnej Fabryki Lodowni Pokojowych (egzystuj\u0105cej od 1875 r.), zacz\u0119\u0142a produkowa\u0107 lodownie pokojowe w latach osiemdziesi\u0105tych XIX w. Znana warszawska firma trudni\u0105ca si\u0119 sprzeda\u017c\u0105 sprz\u0119t\u00f3w gospodarstwa domowego, „Krzysztof Brun i Syn”, poleca\u0142a w 1901 r. lodownie pokojowe – krajowe i „ameryka\u0144skie Mac Craya ze \u015bciankami izolowanymi we\u0142n\u0105 mineraln\u0105, daj\u0105c\u0105 znaczne oszcz\u0119dno\u015bci na lodzie. Kr\u0105\u017cenie wewn\u0105trz lodowni absolutnie suchego powietrza zabezpiecza potrawy od psucia si\u0119”. Lodownie pokojowe nabywali jednak nieliczni klienci. G\u0142\u00f3wnym miejscem do przechowywania artyku\u0142\u00f3w \u017cywno\u015bciowych by\u0142a przez wiele jeszcze lat piwnica i spi\u017carnia. W piwnicach stawiano skrzynie wy\u0142o\u017cone s\u0142om\u0105 i przetrzymywano w nich l\u00f3d (wyr\u0105bany z rzeki lub stawu), na kt\u00f3rym ch\u0142odzono mi\u0119so i ryby, studzono galarety.”<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dzi\u015b zapraszam wszystkich do kuchni naszej prababci. Ile tam ciekawych a dzis zapomnianych sprz\u0119t\u00f3w. „W kuchniach naszych prababek do niezb\u0119dnych sprz\u0119t\u00f3w nale\u017ca\u0142 wielki d\u0119bowy st\u00f3\u0142 z szuflad\u0105. Na nim w\u0142a\u015bnie wykonywa\u0142o si\u0119 wszystkie czynno\u015bci gospodarskie, kraja\u0142o, sieka\u0142o, fasowa\u0142o, uk\u0142ada\u0142o na p\u00f3\u0142miskach. Szafy kuchenne mog\u0142y by\u0107 odkryte, z p\u00f3\u0142kami, na kt\u00f3rych stawia\u0142o si\u0119 potrzebne w kuchni […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/388"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=388"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/388\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}