{"id":4218,"date":"2012-03-29T08:01:15","date_gmt":"2012-03-29T06:01:15","guid":{"rendered":"http:\/\/adamczewski.blog.polityka.pl\/?p=4218"},"modified":"2012-03-26T10:44:50","modified_gmt":"2012-03-26T08:44:50","slug":"stol-wielkanocny-pelen-przysmakow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/2012\/03\/29\/stol-wielkanocny-pelen-przysmakow\/","title":{"rendered":"St\u00f3\u0142 wielkanocny pe\u0142en przysmak\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Zawsze by\u0142em ciekaw jak to si\u0119 dzia\u0142o, \u017ce w dawnych latach nasi przodkowie bez uszczerbku na zdrowiu prze\u017cywali r\u00f3\u017cne \u015bwi\u0119ta podczas kt\u00f3rych objadali si\u0119 niewyobra\u017calnie. Do dzi\u015b nie znalaz\u0142em odpowiedzi. A wyobra\u017cenie np. sto\u0142\u00f3w wielkanocnych umacniaj\u0105 wspomnienia zawarte w ksi\u0105\u017cce Tomasza Adama Pruszaka, kt\u00f3r\u0105 wci\u0105\u017c uparcie tu cytuj\u0119:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

„Dwory i pa\u0142ace na Mazowszu te\u017c mia\u0142y czym si\u0119 pochwali\u0107. Wac\u0142aw Auleytner wspomina\u0142 \u015bwi\u0119cone z okresu mi\u0119dzywojennego w Studziankach:
\n„Na \u015brodku [sto\u0142u] kr\u00f3lowa\u0142y baby pokryte bia\u0142ym lukrem. Na najwy\u017cszej babie sta\u0142 baranek z chor\u0105giewk\u0105, ze znakiem krzy\u017ca, ozdobiony wok\u00f3\u0142 li\u015b\u0107mi bor\u00f3wek. Le\u017ca\u0142y placki i mazurki, pyszni\u0142a si\u0119 wspania\u0142a szynka z odwini\u0119t\u0105 zgrabnie sk\u00f3r\u0105. Na bia\u0142ej s\u0142oninie tej szynki by\u0142 z go\u017adzik\u00f3w wykonany napis weso\u0142ego Alleluja. Pi\u0119trzy\u0142y si\u0119 zwoje kie\u0142bas w\u0119dzonych i bia\u0142ej, olbrzymie pasztety i salcesony. Sta\u0142y salaterki pe\u0142ne gotowanych na twardo jaj pomieszanych z kolorowymi pisankami. Wszystko by\u0142o umajone \u015bwie\u017co rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 wiosenn\u0105 zieleni\u0105, g\u0142\u00f3wnie brz\u00f3z i bor\u00f3wek”.
\nU Pajewskich w maj\u0105tku \u0141azek ko\u0142o Ostro\u0142\u0119ki na prze\u0142omie XIX i XX w. na stole sta\u0142 drewniany krzy\u017c obsiany zielon\u0105 rze\u017cuch\u0105 oraz s\u0142upki z rze\u017cuchy. Z mi\u0119s i w\u0119dlin by\u0142y szynki wieprzowe oblepione ciastem i pieczone w piecu chlebowym, szynki ciel\u0119ce marynowane, kie\u0142basy, g\u0142owizna, indyk pieczony i pieczone prosi\u0119 z jajkiem w pysku. Do tego sos majonezowy i tatarski, chrzan, rzodkiewka oraz sa\u0142ata zielona. By\u0142y tam te\u017c r\u00f3\u017cne ciasta, placki, mazurki, baby, tort kupowany u cukiernika Gajewskiego w Ostro\u0142\u0119ce i s\u0119kacz. By\u0142 spory wyb\u00f3r trunk\u00f3w, takich jak w\u00f3dki, koniaki, nalewki i wina. St\u00f3\u0142 dekorowa\u0142y malowane jajka oraz kwiaty: laki, cynerarie i hiacynty. W Ksi\u0105\u017cenicach u Rozwadowskich w latach 20. XX w. \u015bwi\u0119cone sk\u0142ada\u0142o si\u0119 ze stoj\u0105cej na \u015brodku, na olbrzymim p\u00f3\u0142misku, przypieczonej na z\u0142oty kolor \u015bwi\u0144skiej g\u0142owizny z jajkiem w z\u0119bach oraz r\u00f3\u017cnych w\u0119dlin sporz\u0105dzonych litewskim sposobem, zwoj\u00f3w kie\u0142bas w\u0119dzonych i gotowanych, salceson\u00f3w, rolad, olbrzymiej gotowanej szynki, wielu r\u00f3\u017cnorakich pol\u0119dwic, pasztet\u00f3wek i j\u0119zor\u00f3w. To wszystko przybrane by\u0142o dla ozdoby zieleni\u0105 wid\u0142aku, li\u015b\u0107mi bor\u00f3wek, „zaj\u0119czych w\u0105s\u00f3w” i pisankami w r\u00f3\u017cnych kolorach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wielkanocny indyk pieknie pachnie (nawet na zdj\u0119ciu)<\/em><\/p>\n

\u00a0Na wielkim talerzu le\u017ca\u0142y kawa\u0142ki jajek na twardo. W kryszta\u0142owych salaterkach znajdowa\u0142a si\u0119 \u0107wik\u0142a i ostry chrzan. Z alkoholi sta\u0142y: wyborowa, starka, wi\u015bni\u00f3wka, winiaki, koniak, nalewki i butelki jasnego piwa Haberbuscha. S\u0142odko\u015bci zajmowa\u0142y oddzielny, umieszczony z boku st\u00f3\u0142. Stanowi\u0142y je r\u00f3\u017cne odmiany babek (zwyk\u0142e, piaskowe, waniliowe, ru?mowe, lukrowane i nielukrowane), mazurk\u00f3w (tzw. moczone, migda\u0142owe, cyga\u0144skie, makaronikowe, z rodzynkami i bez rodzynk\u00f3w), tort\u00f3w (tradycyjny makowy, przek\u0142adany konfiturami, orzechowy, chlebowy i inne), poza tym keksy, przek\u0142adance oraz s\u0119katy jajecznik. Wygl\u0105d sto\u0142u wielkanocnego w Ma\u0142ej Wsi w latach 30. XX w. opisa\u0142 Zdzis\u0142aw Morawski:
\n„Na \u015brodku wznosi\u0142a si\u0119 na wielkim p\u00f3\u0142misku \u015bwi\u0144ska g\u0142owa uw\u0119dzona w ca\u0142o\u015bci, a wi\u0119c br\u0105zowego koloru, z jajkiem-pisank\u0105 w p\u00f3\u0142otwartym pysku. To by\u0142a jedynie dekoracja. Po obu jej stronach le\u017ca\u0142y ca\u0142e szynki – jedna gotowana, druga surowa, tylko w\u0119dzona – na spos\u00f3b litewski. Dalej u\u0142o\u017cona koli\u015bcie bia\u0142a kie\u0142basa otacza\u0142a ca\u0142\u0105 g\u00f3r\u0119 pisanek najr\u00f3\u017cniejszych kolor\u00f3w. Osobno sta\u0142y p\u00f3\u0142miski z innymi odmianami kie\u0142bas, z pasztetem, pieczonym ud\u017acem ciel\u0119cym – i wreszcie mazurki: czekoladowy z migda\u0142ami, pomara\u0144czowy, morelowy, z mas\u0105 z mleka, jajek i cukru, a w tyle, pod \u015bcian\u0105, wielkie baby lukrowane i placek z kruszonk\u0105”. Anna Branicka-Wolska pisa\u0142a za\u015b o stole wielkanocnym w Wilanowie: „Po obiedzie w sobot\u0119 w Bia\u0142ej Sali ustawiano \u015bwi\u0119cone. Na \u015brodku ogromnego, bia\u0142ego sto\u0142u sta\u0142 postument poros\u0142y rze\u017cuch\u0105, a na nim du\u017cy baranek z dzwonkiem przyczepionym wst\u0105\u017ceczk\u0105 do szyi i z czerwon\u0105 chor\u0105giewk\u0105 na druciku. Wko\u0142o niego na najbardziej zaszczytnych miejscach sta\u0142y torty. […] By\u0142y [one] wielkie jak m\u0142y\u0144skie ko\u0142a, wysokie, suto przek\u0142adane mas\u0105, a na wierzchu, na szklistej pow\u0142oce wypisane by\u0142o Weso\u0142ego Alleluja. Pisa\u0142 to Grzegorz, wyciskaj\u0105c lukier z papierowej tutki. […] Na rogach sto\u0142u sta\u0142y baby – bardzo wysokie i grube, w bia\u0142ej skorupie lukrowej, osypane g\u0119sto kolorowym maczkiem. Ko\u0142o nich na p\u00f3\u0142miskach le\u017ca\u0142y mazurki makaronikowe, orzechowe, kruche z czekolad\u0105, „moczone” (specjalno\u015b\u0107 Grzegorza), mazurek rymanowski i tr\u00f3jkolorowy (ulubiony Tatusia), pakowaniec, przek\u0142adaniec, fedora i szereg kruchych mazurk\u00f3w powleczonych d\u017cemami z pomara\u0144cz, moreli czy truskawek. Jeden lepszy od drugiego! Po obu stronach sto\u0142u sta\u0142y du\u017ce pieczone indyki, kt\u00f3rym – wed\u0142ug tradycji – Grzegorz ozdobi\u0142 n\u00f3\u017cki wycinanym kunsztownie papierem. By\u0142y szynki ton\u0105ce w kolorowych galaretkach z napisem Alleluja wypisanym smalcem, by\u0142o pieczone prosi\u0119 trzymaj\u0105ce w ryjku jajko, by\u0142y r\u00f3\u017cne gatunki kie\u0142bas pi\u0119trz\u0105cych si\u0119 wiankami, by\u0142y pasztety, ciel\u0119cina w\u0119dzona i pieczona, salceson, pol\u0119dwica, kiszki pasztetowe. Wszystkiego du\u017co, wszystko dobre, wszystko ogromnie kusz\u0105ce. Na okr\u0105g\u0142ym p\u00f3\u0142misku le\u017ca\u0142a pstra piramida pisanek. […] [By\u0142a te\u017c tradycyjna pascha] […], kt\u00f3rej przepis pochodzi\u0142 jeszcze z Bia\u0142ej Cerkwi. Mia\u0142a kszta\u0142t \u015bci\u0119tego sto\u017cka, a na wierzchu zatkni\u0119t\u0105 ga\u0142\u0105zk\u0119 bukszpanu. […] By\u0142 te\u017c na naszym stole ser zakopywany, kt\u00f3ry corocznie dawa\u0142a nam panna Anna Klochowicz, by\u0142y kompoty w g\u0142\u0119bokich salaterkach i dla tradycji – bochen chleba, s\u00f3l i mas\u0142o, wina w wysokich, ciemnych butelkach, a mi\u0119dzy wszystkim – narcyzy w smuk\u0142ych kieliszkach i rozrzucone bukiety fio\u0142k\u00f3w.
\nW ca\u0142ej Bia\u0142ej Sali unosi\u0142 si\u0119 zapach, kt\u00f3rego nigdy nie zapomnimy, nieprawda\u017c? \u0141\u0105czy si\u0119 on z samym ju\u017c s\u0142owem Wielkanoc, ze wspomnieniem domu Rodzic\u00f3w i beztroskiego dzieci\u0144stwa”.
\nNa szcz\u0119\u015bcie nasze dzisiejsze sto\u0142y s\u0105 znacznie mniej obfite ale\u00a0– jak s\u0105dz\u0119\u00a0– nie mniej smakowite.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zawsze by\u0142em ciekaw jak to si\u0119 dzia\u0142o, \u017ce w dawnych latach nasi przodkowie bez uszczerbku na zdrowiu prze\u017cywali r\u00f3\u017cne \u015bwi\u0119ta podczas kt\u00f3rych objadali si\u0119 niewyobra\u017calnie. Do dzi\u015b nie znalaz\u0142em odpowiedzi. A wyobra\u017cenie np. sto\u0142\u00f3w wielkanocnych umacniaj\u0105 wspomnienia zawarte w ksi\u0105\u017cce Tomasza Adama Pruszaka, kt\u00f3r\u0105 wci\u0105\u017c uparcie tu cytuj\u0119: „Dwory i pa\u0142ace na Mazowszu te\u017c mia\u0142y […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4218"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4218"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4218\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4289,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4218\/revisions\/4289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4218"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4218"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4218"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}