By\u0142y w XVIII wieku trzy s\u0142ynne domy, kt\u00f3re ludzie o s\u0142abym zdrowiu omijali nawet w dni postne: pa\u0142ac Janusza ksi\u0119cia Sanguszko ordynata ostrogskiego, siedziba Adama Ma\u0142achowskiego krajczego koronnego w Borowej G\u00f3rze oraz dw\u00f3r kasztelana zawichwostskiego – Borejki. Tam bowiem post nie post ka\u017cdy przybysz bywa\u0142 fetowany a\u017c do upad\u0142ego. A zdarza\u0142y si\u0119 i przypadki zgonu biesiadnika.<\/p>\n
Czytaj\u0105c pami\u0119tniki i relacje \u015bwiadk\u00f3w trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce prosty szlachcic-szaraczek doprowadzony do pa\u0144skiego sto\u0142u nie umia\u0142 si\u0119 pohamowa\u0107 i jad\u0142, jad\u0142, jad\u0142. \u0141akomi\u0142 si\u0119 cho\u0107 na kawa\u0142eczek jesiotra podanego jak pol\u0119dwica czy (to ju\u017c spo\u017cywa\u0142 ze strachem) homara z sosem tatarskim albo paszteciki z mlecza \u015bledzi. R\u00f3wnie mocno kusi\u0142a sola przyrz\u0105dzona jak kurczak, a nawet proste polskie danie czyli kotlety bite z sandacza w sosie rakowym. Doda\u0107 trzeba, \u017ce rybom w po\u015bcie towarzyszy\u0142y trufle marynowane a nast\u0119pnie gotowane w winie.<\/p>\n
Na koniec rarytas okrutny – zupa \u017c\u00f3\u0142wiowa. Mog\u0142a by\u0107 robiona na spos\u00f3b angielski czyli na rumiano lub pro\u015bciej czyli gotowana z mas\u0142em, pieprzem kwiatem muszkato\u0142owym, \u015bmietan\u0105 i grzankami z bu\u0142ki. Z tego przysmaku nikt nie rezygnowa\u0142.<\/p>\n
Post wprowadzi\u0142 w Polsce w X wieku \u015bwi\u0119ty Wojciech. Nie by\u0142o to jednak zadanie \u0142atwe. Ludzie niech\u0119tnie przyjmowali now\u0105 wiar\u0119, jej nakazy i zakazy respektowano pod przymusem. Cz\u0119ste i rygorystyczne posty by\u0142y wyrazem wierno\u015bci nowej wierze. Dbali wi\u0119c o to w\u0142adcy. Za czas\u00f3w Boles\u0142awa Chrobrego osobom \u0142ami\u0105cym post wybijano przednie z\u0119by. Post oznacza\u0142 zaniechanie jedzenia\u00a0 nie tylko\u00a0 mi\u0119sa, t\u0142uszcz\u00f3w zwierz\u0119cych, lecz nawet jaj\u00a0 i mleka. Zaprzestawano tak\u017ce zabaw oraz wszelkiej\u00a0\u00a0 weso\u0142o\u015bci i – w czasie wielu post\u00f3w – tak\u017ce ma\u0142\u017ce\u0144skiego po\u017cycia.<\/p>\n
Poszczono we wszystkie\u00a0 pi\u0105tki na pami\u0105tk\u0119 m\u0119ki Chrystusa i w \u015brody, kiedy wydano wyrok na Zbawiciela, a tak\u017ce\u00a0 w przeddzie\u0144 r\u00f3\u017cnych \u015bwi\u0105t i – co oczywiste – przez 40 dni Wielkiego Postu.<\/p>\n
W\u00a0 XIX wieku\u00a0 by\u0142o w Polsce\u00a0 ponad 100 postnych dni. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce przez wieki\u00a0 w naszej kuchni\u00a0 wymy\u015blono tak wiele da\u0144 bezmi\u0119snych. Wiele z nich wyr\u00f3\u017cnia\u0142o polsk\u0105 kuchni\u0119 spo\u015br\u00f3d innych europejskich: np. dania z kasz, grzyb\u00f3w, warzyw , jaj,\u00a0 ryb\u00a0 to istne dzie\u0142a kulinarne. Zw\u0142aszcza ryby, z\u00a0 kt\u00f3rych przyrz\u0105dzania od wiek\u00f3w s\u0142yn\u0119\u0142a polska kuchnia, kusi\u0142y i swojak\u00f3w, i przybysz\u00f3w. Przyzna\u0107 musz\u0119, \u017ce te\u017c gustuj\u0119 w postnym polskim przepisie na szczupaka lub – co jeszcze lepsze – sandacza po polsku. Doskona\u0142e ryby s\u0142odkowodne trafia\u0142y na\u00a0 sto\u0142y zamo\u017cniejsze. Dla biedak\u00f3w, kt\u00f3rzy gorliwie przestrzegali post\u00f3w, po\u017cywieniem\u00a0 towarzysz\u0105cym przez\u00a0 40 dni oczekiwania na Wielkanoc\u00a0 by\u0142y \u015bledzie. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w ostatnim dniu postu czeka\u0142 ryb\u0119 marny koniec: wieszano \u015bledzia na suchym drzewie, jak pisze ksi\u0105dz J\u0119drzej Kitowicz „karz\u0105c\u00a0 go niby za to, \u017ce przez sze\u015b\u0107 niedziel panowa\u0142 nad mi\u0119sem, morz\u0105c \u017co\u0142\u0105dki ludzkie s\u0142abym posi\u0142kiem swoim”. Ponad 200 lat temu Jan Szyttler, autor kilkudziesi\u0119ciu ksi\u0105\u017cek kulinarnych wydawanych\u00a0 w ogromnych nak\u0142adach pisa\u0142:\u00a0 „To si\u0119 zgadza z og\u00f3lnem zdaniem lekarskiem, \u017ce pokarmy rybne lub jarzynne, byle dobrze urz\u0105dzone, nie tylko nie s\u0105 dla cz\u0142owieka szkodliwe, ale nadto, zdrowiu pomocne”. W ten spos\u00f3b poszcz\u0105cy od razu otrzymywa\u0142 nagrod\u0119 za swoje po\u015bwi\u0119cenie\u00a0 uzyskuj\u0105c korzy\u015bci zdrowotne.<\/p>\n
Po\u017cytki p\u0142yn\u0105ce z postnego menu stosowanego cho\u0107by raz w tygodniu s\u0105 wielkie: po pierwsze daj\u0105 okazje do urozmaicenia jad\u0142ospisu, do wykazania si\u0119 pomys\u0142owo\u015bci\u0105 kucharsk\u0105, do wykorzystania\u00a0 tego, co\u00a0 oferuje nam naprawd\u0119 bogaty rynek.<\/p>\n
\u015aledzie solone sma\u017cone w cie\u015bcie<\/strong> \u015alimaczki w sosie pokrzywowym<\/strong> By\u0142y w XVIII wieku trzy s\u0142ynne domy, kt\u00f3re ludzie o s\u0142abym zdrowiu omijali nawet w dni postne: pa\u0142ac Janusza ksi\u0119cia Sanguszko ordynata ostrogskiego, siedziba Adama Ma\u0142achowskiego krajczego koronnego w Borowej G\u00f3rze oraz dw\u00f3r kasztelana zawichwostskiego – Borejki. Tam bowiem post nie post ka\u017cdy przybysz bywa\u0142 fetowany a\u017c do upad\u0142ego. A zdarza\u0142y si\u0119 i przypadki zgonu […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/429"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=429"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/429\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=429"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=429"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=429"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n2 paczki filet\u00f3w w oleju albo 50 dag filet\u00f3w (matjas\u00f3w).<\/em>
\nNa ciasto: 2 jaja,2 \u0142y\u017cki oleju s\u0142onecznikowego lub z pestek winogron, 5 \u0142y\u017cek \u015bmietany 18% trzy czwarte szklanki m\u0105ki.<\/em> Do sma\u017cenia: p\u00f3\u0142 szklanki oleju.
\n\u015aledzie z paczki op\u0142uka\u0107 z oliwy w ciep\u0142ej wodzie, zala\u0107 szklank\u0105 zimnej wody na p\u00f3l godziny. \u015aledzie z zalewy solnej wymoczy\u0107 kilka godzin, w zale\u017cno\u015bci od ich smaku : w czasie moczenia trzeba pr\u00f3bowa\u0107.
\nWymoczone \u015bledzie osuszy\u0107, zwin\u0105\u0107 ka\u017cdy filet w rulonik, spi\u0105\u0107 wyka\u0142aczk\u0105.
\nPrzygotowa\u0107 ciasto: wymiesza\u0107 po\u0142ow\u0119 m\u0105ki z olejem, \u015bmietan\u0105 i \u017c\u00f3\u0142tkami, doda\u0107 ubit\u0105 z bia\u0142ek pian\u0119 i powoli dosypywa\u0107 pozosta\u0142\u0105 m\u0105k\u0119, a\u017c ciasto osi\u0105gnie konsystencj\u0119 nieco bardziej g\u0119st\u0105 ni\u017c ciasto na nale\u015bniki.
\nRozgrza\u0107 w g\u0142\u0119bszej patelni olej, kiedy jest gor\u0105cy nabija\u0107 na widelec ruloniki \u015bledziowe, macza\u0107 je w cie\u015bcie i sma\u017cy\u0107 ze wszystkich stron na z\u0142ocisto.<\/p>\n
\n50 niedu\u017cych winniczk\u00f3w z puszki, du\u017cy kieliszek bia\u0142ego wytrawnego wina, tyle\u017c zalewy z puszki po \u015blimakach, 1 z\u0105bek czosnku, 30 dag pokrzyw, 5 dag mas\u0142a, s\u00f3l, pieprz, ga\u0142ka muszkato\u0142owa<\/em>
\nOdcedzi\u0107 \u015blimaki. Zalew\u0119 (150 ml ) zmiesza\u0107 z tak\u0105 sam\u0105 ilo\u015bci\u0105 bia\u0142ego wina i zagotowa\u0107. Po zagotowaniu zostawi\u0107 p\u0142yn na bardzo ma\u0142ym ogniu by zmniejszy\u0142 obj\u0119to\u015b\u0107 o po\u0142ow\u0119. \u015alimaki podgrza\u0107 w pozosta\u0142ej czystej zalewie. Umy\u0107 pokrzywy i pozbawi\u0107 twardych w\u0142\u00f3kien. Nast\u0119pnie obgotowa\u0107 je we wrz\u0105cej wodzie, odcedzi\u0107 i przetrze\u0107 przez sito. Puree z pokrzyw po\u0142\u0105czy\u0107 z sosem z zalewy i wina. Doda\u0107 mas\u0142o, \u015bwie\u017co zmielony pieprz i ga\u0142k\u0119 muszkato\u0142ow\u0105. \u015alimaki nak\u0142ada\u0107 na g\u0142\u0119bokie talerze i pola\u0107 sosem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"