W wieku XV i XVI luksusowy st\u00f3\u0142 by\u0142 udzia\u0142em niewielu uprzywilejowa\u00adnych, kt\u00f3rzy objadali si\u0119 a\u017c do przesytu rzadkimi potrawami\u00a0– pisze Fernand Braudel w swym fundamentalnym dziele o kulturze materialnej Europy. Tym, co zos\u00adta\u0142o, \u017cywi\u0142a si\u0119 nast\u0119pnie s\u0142u\u017cba, a resztki, nawet nadpsute, sprzedawano drobnym handlarzom. Ekstrawagancj\u0105 by\u0142o na przyk\u0142ad sprowadzanie do Pary\u017ca \u017c\u00f3\u0142wi z Londynu; „daniem, kt\u00f3re kosztuje [w 1782] z tysi\u0105c duka\u00adt\u00f3w, opycha si\u0119 siedmiu czy o\u015bmiu \u0142akomczuch\u00f3w”. Dzik z rusztu jest przy tym \u017c\u00f3\u0142wiu czym\u015b bardzo zwyczajnym. „Widzia\u0142em go na ruszcie” opo\u00adwiada \u015bwiadek\u00a0 „sam dzik \u015bw. Wawrzy\u0144ca nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 wi\u0119kszy. Na\u00addziewa si\u0119 go g\u0119si\u0105 w\u0105tr\u00f3bk\u0105, piecze na w\u0119glach, podlewa wyszukanym t\u0142uszczem i najwyborniejszymi winami, po czym podaje si\u0119 go w ca\u0142o\u015bci wraz z odci\u0119tym \u0142bem…” Biesiadnicy pr\u00f3buj\u0105 od niechcenia rozmaitych k\u0105sk\u00f3w\u00a0– oto rozrywki i\u015bcie ksi\u0105\u017c\u0119ce. Spi\u017carni\u0119 kr\u00f3la i wysoko urodzo\u00adnych dostawcy zape\u0142niaj\u0105 tym, co na rynku najlepsze: mi\u0119siwem zwierz\u0105t domowych, dziczyzn\u0105 i rybami. Ubogim sprzedaj\u0105 gorsze kawa\u0142ki po cenach wy\u017cszych, ni\u017c p\u0142ac\u0105 bogacze, a przy tym towar jest cz\u0119sto fa\u0142szo\u00adwany. „W przeddzie\u0144 Rewolucji rze\u017anicy paryscy zaopatrywali bogate domy w najlepsze kawa\u0142ki wo\u0142owiny, a ludowi sprzedawali gorsze, dorzuca\u00adj\u0105c jeszcze ko\u015bci, ironicznie zwane uciechami.” Po\u015blednie kawa\u0142ki, resztki i odpadki, kt\u00f3rymi \u017cywi\u0105 si\u0119 ubodzy, sprzedaje si\u0119 poza jatkami.<\/p>\n
A oto przyk\u0142ady wyszukanych potraw: na \u015blubie ksi\u0119\u017cniczki Conti (1680) zjedzono jarz\u0105bk\u00f3w i ortolan\u00f3w za 16 000 funt\u00f3w. W owe \u017cyj\u0105ce w winni\u00adcach ptaki obfituje Cypr, sk\u0105d w XVI wieku eksportowano je do Wenecji, konserwowane w occie. \u0141owi si\u0119 je te\u017c we W\u0142oszech, Prowansji i Langwedocji. Dalej\u00a0– „zielone” ostrygi. Albo m\u0142ode ostrygi sprowadzane w pa\u017a\u00addzierniku z Dieppe i Cancale. Albo truskawki lub ananasy, rosn\u0105ce w inspektach w rejonie Pary\u017ca. Na u\u017cytek bogaczy sporz\u0105dza si\u0119 a\u017c nazbyt wyszukane sosy ze wszelkimi przyprawami, jakie tylko mo\u017cna sobie wyo\u00adbrazi\u0107: pieprzem, korzeniami, migda\u0142ami, ambr\u0105, pi\u017cmem, wod\u0105 r\u00f3\u017can\u0105… Najwy\u017cej cenieni s\u0105 w Pary\u017cu kucharze langwedoccy, wynajmowani za cen\u0119 z\u0142ota. Je\u015bli biedak chce lizn\u0105\u0107 tych delicji, musi wej\u015b\u0107 w konszachty ze s\u0142u\u017cb\u0105 albo zaopatrzy\u0107 si\u0119 w wersalskim „kramie”, gdzie sprzedaje si\u0119 resztki z kr\u00f3lewskiego sto\u0142u, kt\u00f3rymi czwarta cz\u0119\u015b\u0107 miasta \u017cywi si\u0119 bez \u017cenady: „Wchodzi tam kto\u015b z szabl\u0105 u boku i kupuje \u0142eb turbota albo \u0142oso\u00adsia, k\u0105sek rzadki i wyborny.” Lepiej by\u0142oby mo\u017ce p\u00f3j\u015b\u0107 do karczmy przy ulicy Huchette w Dzielnicy \u0141aci\u0144skiej albo na Quai de la Vallee (bulwar, gdzie sprzedaje si\u0119 dr\u00f3b i dziczyzn\u0119) i tam kupi\u0107 kap\u0142ona w soli, wy\u0142owio\u00adnego z zawieszonego na haku „wiecznego kot\u0142a”, gdzie gotowa\u0142 si\u0119 razem z innymi, po czym zanie\u015b\u0107 go do domu i zje\u015b\u0107 na gor\u0105co „albo te\u017c o par\u0119 krok\u00f3w dalej, podlewaj\u0105c go burgundem…”. Ale to ju\u017c s\u0105 fasony miesz\u00adcza\u0144skie! I niekt\u00f3re dotrwa\u0142y\u00a0a\u017c do naszych czas\u00f3w. Na szcz\u0119\u015bcie!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W wieku XV i XVI luksusowy st\u00f3\u0142 by\u0142 udzia\u0142em niewielu uprzywilejowa\u00adnych, kt\u00f3rzy objadali si\u0119 a\u017c do przesytu rzadkimi potrawami\u00a0– pisze Fernand Braudel w swym fundamentalnym dziele o kulturze materialnej Europy. Tym, co zos\u00adta\u0142o, \u017cywi\u0142a si\u0119 nast\u0119pnie s\u0142u\u017cba, a resztki, nawet nadpsute, sprzedawano drobnym handlarzom. Ekstrawagancj\u0105 by\u0142o na przyk\u0142ad sprowadzanie do Pary\u017ca \u017c\u00f3\u0142wi z Londynu; „daniem, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4615"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4615"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4615\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4644,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4615\/revisions\/4644"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4615"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}