Mimo \u017ce dietetycy krzycz\u0105 na alarm, co tu du\u017co m\u00f3wi\u0107, wszyscy raczej lubi\u0105 na zako\u0144czenie posi\u0142ku zje\u015b\u0107 „co\u015b s\u0142odkiego”. Oczywi\u015bcie to s\u0142odkie mo\u017ce by\u0107 niezbyt s\u0142odkie, bez nadmiernej ilo\u015bci „bia\u0142ej trucizny”, jak nazywa si\u0119 obecnie cukier, obwiniaj\u0105c go o wiele z\u0142a wyrz\u0105dzanego organizmowi.<\/p>\n
Historia s\u0142odkich ciast i deser\u00f3w jest bardzo dawna, jednak zwyk\u0142o si\u0119 uwa\u017ca\u0107, \u017ce sztuka cukiernicza osi\u0105gn\u0119\u0142a apogeum w czasach naszych prababek i babek, a wi\u0119c w XIX w.<\/p>\n
Przez stulecia do staropolskiej sztuki cukierniczej dochodzi\u0142y coraz to nowe elementy. Kto dzi\u015b np. kojarzy sobie pochodzenie r\u00f3\u017cnych wyrafinowanych s\u0142odyczy na naszym stole z wp\u0142ywami tureckimi, kto wie, \u017ce to francuscy kucharze wprowadzili do polskiej kuchni lekkie leguminy, suflety, lody, kremy, eklery czy szarlotki itp., \u017ce osiedlaj\u0105cym si\u0119 w Polsce cukiernikom w\u0142oskim i szwajcarskim zawdzi\u0119czamy strucle, torty, makaroniki, bezy, zwane w\u00f3wczas marengami, ciasta z owocami i galaretki. W XIX wieku do kuchni polskiej przenikn\u0119\u0142y elementy kulinarnych tradycji \u017cydowskich. U \u017byd\u00f3w przygotowywano bowiem wiele ciast obrz\u0119dowych. Na sobot\u0119 musia\u0142a by\u0107 upieczona cha\u0142ka, na \u015bwi\u0119to Purim hamantasze (tr\u00f3jk\u0105tne ciasteczka nadziewane makiem) i wiele innych ciast, na \u015bwi\u0119ta Szawuot i Chanuka – serniki z rodzynkami, na Rosz-ha-Szana – pierniki i s\u0142odkie obwarzanki. Wszystkie te rodzaje wypiek\u00f3w znamy r\u00f3wnie\u017c jako tradycyjne, dawno istniej\u0105ce w kuchni polskiej. Ciasta by\u0142y niezb\u0119dnym elementem sto\u0142\u00f3w \u015bwi\u0105tecznych, zar\u00f3wno w domach chrze\u015bcija\u0144skich, jak i \u017cydowskich, bogatych czy \u015brednio zamo\u017cnych. „Jak p\u0105czki w t\u0142usty czwartek, baby na Wielkanoc, obwarzanki piwne w adwencie, tak placek migda\u0142owy musia\u0142 si\u0119 znale\u017a\u0107 na Trzech Kr\u00f3li”- pisa\u0142 redaktor „Kuriera Warszawskiego” w ko\u0144cu XIX stulecia.<\/p>\n
Szczeg\u00f3lnie s\u0142awni byli cukiernicy warszawscy. W okresie przed\u015bwi\u0105tecznym znale\u017a\u0107 mo\u017cna by\u0142o w gazetach liczne reklamy firm cukierniczych, polecaj\u0105ce torty, mazurki w rozmaitych kszta\u0142tach, baby berli\u0144skie parzone, a tak\u017ce zwyczajne, lukrowane, placki z makiem i mas\u0105 migda\u0142ow\u0105, a tak\u017ce z serem, kafekuchy (ciastka do kawy), paschy oraz, przed Wielkanoc\u0105, jajka czekoladowe.<\/p>\n
W okresie \u015bwi\u0105tecznym firmy cukiernicze wystawia\u0142y w witrynach swoje najwspanialsze wyroby. O jednym z wystawionych dzie\u0142ek cukierniczych pisa\u0142 „Pustelnik z Krakowskiego Przedmie\u015bcia” na \u0142amach „Kuriera Warszawskiego” : „by\u0142 taki placek, co mia\u0142 w \u015brodku sadzawk\u0119 z bia\u0142ego miodu i wygl\u0105da\u0142y z niej rybki i nimfy k\u0105pi\u0105ce si\u0119, a kupid strzela\u0142 do nich z \u0142uku, ale zamiast w serce, to im bezecnik odmierza\u0142 w \u015bliczne oczka, kt\u00f3re zas\u0142ania\u0142y sobie od wstydu”. Ciekawe, czy placek ten by\u0142 tylko do ogl\u0105dania, czy te\u017c w smaku dor\u00f3wnywa\u0142 wspania\u0142ej sztuce dekoracyjnej ?<\/p>\n
Szczeg\u00f3lnie wiele uwagi zwracano na wypieki z okazji \u015bwi\u0105t, zw\u0142aszcza wielkanocnych. Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz szczeg\u00f3lnie ciep\u0142o i ze znawstwem opisywa\u0142 perypetie z pieczeniem ciast na te tak uroczyste \u015bwi\u0119ta:<\/p>\n
Matka moja s\u0142ynna by\u0142a ze swoich mazurk\u00f3w, zw\u0142aszcza cukierkowych, bez m\u0105ki; zna\u0142a przepis\u00f3w na nie oko\u0142o czterdziestu. Nic to jednak by\u0142o w por\u00f3wnaniu do trudno\u015bci, jakie musiano przezwyci\u0119\u017cy\u0107 przy pieczeniu bab. Dzie\u0144 ich wyrobu by\u0142 dniem ci\u0119\u017ckiej pracy, \u017c\u00f3\u0142tka do nich u\u017cyte liczy\u0142o si\u0119 na kopy, ubija\u0142o si\u0119 je czy tar\u0142o w donicach par\u0119 godzin, po czym przychodzi\u0142 moment, kiedy ciasto ros\u0142o i kiedy ka\u017cdy wi\u0119kszy ha\u0142as m\u00f3g\u0142 sprawi\u0107 jego oklapni\u0119cie – najgorsz\u0105 katastrof\u0119, jaka si\u0119 mog\u0142a w okresie wielkanocnym wydarzy\u0107. Z formami na baby te\u017c by\u0142 k\u0142opot wielki, gdy\u017c nasze ukrai\u0144skie baby mia\u0142y inny kszta\u0142t ni\u017c tutejsze, pogardzane „koroniarskie”, czy te\u017c „warszawskie” babki. By\u0142y to twory znacznej wysoko\u015bci i r\u00f3wnej cylindrycznej powierzchowno\u015bci. Wreszcie mama w porozumieniu z nadwornym blacharzem fabrycznym zrobi\u0142a wynalazek blaszanych form na baby le\u017c\u0105cych, zaopatrzonych w drzwiczki bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3re otwiera\u0142y si\u0119 automatycznie, kiedy wyro\u015bni\u0119te ciasto wype\u0142nia\u0142o ca\u0142e wn\u0119trze. Gdy wreszcie upiek\u0142y si\u0119 baby – a siedzia\u0142y w piecu ze dwie godziny, przy czym przez ca\u0142y czas trzeba by\u0142o chodzi\u0107 na palcach i m\u00f3wi\u0107 szeptem – nast\u0119powa\u0142 dramatyczny moment wyjmowania z pieca. Wtedy trzeba by\u0142o wyt\u0119\u017cy\u0107 ca\u0142\u0105 uwag\u0119 po to, aby si\u0119 jeszcze gor\u0105ce ciasto nie wykrzywi\u0142o, jak na s\u0142ynnym rysunku Andriollego. W tym celu wprost z form baby przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na poduszki i dziewcz\u0119ta kuchenne ko\u0142ysa\u0142y je na poduszkach, jak usypiaj\u0105c dzieci, dop\u00f3ki ciasto nie ostyg\u0142o. Niezapomniany by\u0142 to widok, kiedy grono kobiet z powa\u017cnymi minami ko\u0142ysa\u0142o owe baby w obrz\u0119dowy spos\u00f3b, jak gdyby od tego za le\u017ca\u0142y losy \u015bwiata. Z\u0142o\u015bliwi ch\u0142opcy trzaskali drzwiami, aby ciasta si\u0119 zapada\u0142y.<\/p><\/blockquote>\n
No i na koniec jeden przepis, kt\u00f3ry ma wielce zach\u0119caj\u0105c\u0105 nazw\u0119:<\/p>\n
Babka bez roboty<\/strong>
\nP\u00f3\u0142 kg krupczatki, kostka mas\u0142a ,1 szklanka mleka, 5 dag dro\u017cd\u017cy, 3 ca\u0142e jajka i 1 \u017c\u00f3\u0142tko, 1 szklanka cukru, olejki zapachowe, szczypta soli jakie kto ma bakalie, t\u0142uszcz do wysmarowania formy i 1 \u0142y\u017cka tartej bu\u0142ki.
\n<\/em>W sporym naczyniu rozetrze\u0107 dro\u017cd\u017ce z cukrem. Doda\u0107 do nich od razu przesian\u0105 m\u0105k\u0119, jajka i \u017c\u00f3\u0142tko, roztopiony t\u0142uszcz i ciep\u0142e mleko, szczypt\u0119 soli, ewentualnie \u0142y\u017ck\u0119 oleju, bakalie, zapachy. Starannie wymiesza\u0107 \u0142y\u017ck\u0105. Dok\u0142adnie nat\u0142u\u015bci\u0107 i wysypa\u0107 tart\u0105 bu\u0142k\u0105 foremk\u0119, wla\u0107 do niej ciasto i przykryt\u0105 odstawi\u0107 na co najmniej 10 godz. Po up\u0142ywie tego czasu wstawi\u0107 do nagrzanego piekarnika i upiec pr\u00f3buj\u0105c po ok. 30 min. patyczkiem, czy gotowe. Foremka powinna by\u0107 du\u017co wi\u0119ksza, aby ciasto z niej nie wyp\u0142yn\u0119\u0142o, bo w niej odb\u0119dzie si\u0119 ca\u0142y proces gwa\u0142townego wyrastania.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Mimo \u017ce dietetycy krzycz\u0105 na alarm, co tu du\u017co m\u00f3wi\u0107, wszyscy raczej lubi\u0105 na zako\u0144czenie posi\u0142ku zje\u015b\u0107 „co\u015b s\u0142odkiego”. Oczywi\u015bcie to s\u0142odkie mo\u017ce by\u0107 niezbyt s\u0142odkie, bez nadmiernej ilo\u015bci „bia\u0142ej trucizny”, jak nazywa si\u0119 obecnie cukier, obwiniaj\u0105c go o wiele z\u0142a wyrz\u0105dzanego organizmowi. Historia s\u0142odkich ciast i deser\u00f3w jest bardzo dawna, jednak zwyk\u0142o si\u0119 uwa\u017ca\u0107, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/524"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=524"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/524\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=524"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=524"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=524"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}