Znana jest mi\u0142o\u015bnikom historii kuchni opowie\u015b\u0107 o tym jak kr\u00f3l Henryk Walezy uciekaj\u0105c z Krakowa do Pary\u017ca gdzie czeka\u0142 na niego tron s\u0142odkiej Francji, wywi\u00f3z\u0142 nie tylko sw\u00f3j dw\u00f3r czyli m\u0142odziank\u00f3w, pazi\u00f3w i wszelkich innych adiutant\u00f3w ale tak\u017ce komplet widelc\u00f3w. A ten rodzaj sztu\u0107c\u00f3w upowszechni\u0142 si\u0119 na polskim dworze od czas\u00f3w kr\u00f3lowej Bony.<\/p>\n
Teraz okazuje si\u0119, ze ta zuchwa\u0142a kradzie\u017c nie tak szybko Francuzom nie przyda\u0142a si\u0119. Pisze bowiem historyk gospodarki J\u00f3zef Kuliszer, kt\u00f3rego nami\u0119tnie czytam powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na \u015bwiatowe autorytety co nast\u0119puje: „Franklin stwierdza w swej Vie privee d’autrefois, \u017ce we Francji do XVII wieku wszyscy jadali palcami, \u017ce widelc\u00f3w zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 dopiero na pocz\u0105tku XVII w., i to wy\u0142\u0105cznie w\u015br\u00f3d wy\u017cszych sfer towarzyskich, gdy reszta ludno\u015bci miejskiej przyj\u0119\u0142a ten obyczaj dopiero w XVIII wieku. Istotnie, z przytoczonych przez niego spostrze\u017ce\u0144 wynika, \u017ce jeszcze na pocz\u0105tku XVII wieku przy stole ka\u017cdy si\u0119ga\u0142 do p\u00f3\u0142misk\u00f3w r\u0119koma, bra\u0142 kilka kawa\u0142k\u00f3w, kt\u00f3re potem rozdziera\u0142 palcami na mniejsze cz\u0119\u015bci ( w wieku XVII pojawiaj\u0105 si\u0119 talerze, przedtem u\u017cywano zamiast nich du\u017cych okr\u0105g\u0142ych kromek chleba, na kt\u00f3re k\u0142adziono mi\u0119so i inne potrawy). Dlatego te\u017c przyzwoito\u015b\u0107 wymaga\u0142a, by praw\u0105 r\u0119k\u0105, kt\u00f3r\u0105 brano jedzenia, nie wyciera\u0107 nosa (chustek jeszcze nie znano). Podr\u00f3\u017cnik angielski Tomasz Koryate pisa\u0142 w r. 1608, \u017ce we W\u0142oszech „istnieje zwyczaj nie znany w innych krajach chrze\u015bcija\u0144skich”; W\u0142osi mianowicie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 przy jedzeniu ma\u0142ymi grabkami z \u017celaza lub stali, czasami nawet ze srebra. Ta niech\u0119\u0107 W\u0142och\u00f3w do jedzenia palcami wydawa\u0142a mu si\u0119 rzecz\u0105 bardzo dziwn\u0105; by\u0107 mo\u017ce – stwierdza – W\u0142osi s\u0105 zdania, \u017ce \u017ce nie wszyscy ludzie maj\u0105 czyste r\u0119ce. Po powrocie do Anglii Koryate chcia\u0142 wprowadzi\u0107 zwyczaj pos\u0142ugiwania si\u0119 widelcem, do czego przywyk\u0142 we W\u0142oszech, ale przyjaciele wy\u015bmiali go i nazwali „furciferem”. Jeszcze w r. 1651 kr\u00f3lowa Anna Austriaczka nie uwa\u017ca\u0142a za rzecz gorsz\u0105c\u0105 ?k\u0142a\u015b\u0107 swych pi\u0119knych r\u0105czek do p\u00f3\u0142miska z mi\u0119sem”, ale w sto lat p\u00f3\u017aniej by\u0142o to ju\u017c nieprzyzwoito\u015bci\u0105.<\/p>\n
No\u017cy natomiast u\u017cywano cz\u0119sto. Pewien Francuz pisze w r. 1560, ze we W\u0142oszech i w Szwajcarii ka\u017cdy biesiadnik ma w\u0142asny n\u00f3\u017c; tak\u017ce Montaigne opowiada, \u017ce Szwajcarzy nie pchaj\u0105 si\u0119 z r\u0119koma do p\u00f3\u0142misk\u00f3w, lecz nadziewaj\u0105 kawa\u0142ki jedzenia na n\u00f3\u017c. We Francji natomiast a\u017c do XVIII w. na stole biesiadnym zwykle znajdowa\u0142y si\u0119 tylko 2 – 3 no\u017ce, tak \u017ce go\u015bcie musieli je sobie wzajemnie po\u017cycza\u0107.<\/p>\n
Nie lepiej przedstawia\u0142o si\u0119 jedzenie zup i innych p\u0142ynnych da\u0144. Dopiero pod koniec XVII wieku rozpowszechni\u0142 si\u0119 zwyczaj nalewania zup do wazy i do talerzy. Kubk\u00f3w by\u0142o r\u00f3wnie\u017c niewiele, tote\u017c przyzwoito\u015b\u0107 wymaga\u0142a, by ka\u017cdy wychyla\u0142 sw\u00f3j do dna przed podaniem go s\u0105siadowi. ”<\/p>\n
Mo\u017cemy si\u0119 wi\u0119c cieszy\u0107, \u017ce zarozumia\u0142ych Francuz\u00f3w wyprzedzili\u015bmy w szybko\u015bci wprowadzenia widelc\u00f3w. Mamy nad nimi te\u017c – i innymi pa\u0144stwami dzisiejszej Unii – przewagi inne. Np. kie\u0142basa…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Znana jest mi\u0142o\u015bnikom historii kuchni opowie\u015b\u0107 o tym jak kr\u00f3l Henryk Walezy uciekaj\u0105c z Krakowa do Pary\u017ca gdzie czeka\u0142 na niego tron s\u0142odkiej Francji, wywi\u00f3z\u0142 nie tylko sw\u00f3j dw\u00f3r czyli m\u0142odziank\u00f3w, pazi\u00f3w i wszelkich innych adiutant\u00f3w ale tak\u017ce komplet widelc\u00f3w. A ten rodzaj sztu\u0107c\u00f3w upowszechni\u0142 si\u0119 na polskim dworze od czas\u00f3w kr\u00f3lowej Bony. Teraz okazuje […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/575"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=575"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/575\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=575"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}