{"id":5762,"date":"2012-12-24T08:00:46","date_gmt":"2012-12-24T07:00:46","guid":{"rendered":"http:\/\/adamczewski.blog.polityka.pl\/?p=5762"},"modified":"2012-12-24T10:34:59","modified_gmt":"2012-12-24T09:34:59","slug":"przybiezeli-do-betlejem%e2%80%a6","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/2012\/12\/24\/przybiezeli-do-betlejem%e2%80%a6\/","title":{"rendered":"Przybie\u017celi do Betlejem…"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/a><\/p>\n

Ju\u017c wkr\u00f3tce d\u017awi\u0119ki tej kol\u0119dy i innych pi\u0119knych bo\u017conarodzeniowych utwor\u00f3w b\u0119d\u0105 rozbrzmiewa\u0107 w wielu naszych domach. Zwykle z tej okazji przytaczam cytaty z r\u00f3\u017cnych starych ksi\u0105\u017cek opisuj\u0105cych polskie obyczaje. Tym razem jednak si\u0119gam po ksi\u0105\u017ck\u0119 wydana par\u0119 tygodni temu i u nas ju\u017c recenzowan\u0105. To dzie\u0142o \u015bwietnych znawc\u00f3w historii kuchni polskiej\u00a0– Mai i Jana \u0141ozi\u0144skich „Historia polskiego smaku”. Autorzy rzecz jasna si\u0119gaj\u0105 do starych druk\u00f3w oraz opowie\u015bci a o wieczerzy wigilijnej Pisza tak:
\n„DO WIGILII, nazywanej tak\u017ce Wili\u0105 lub Kucj\u0105, najcz\u0119\u015bciej nakrywano w jadalni. Snopki niem\u0142\u00f3conego zbo\u017ca przewi\u0105zane sznurkiem stawiano w rogach pokoju, co mia\u0142o zapewni\u0107 dobre plony w zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 nowym roku, ale tak\u017ce przypomina\u0107 o miejscu narodzenia Jezusa, w stajence na sianie. Siano k\u0142adziono pod \u015bnie\u017cnobia\u0142ym obrusem, kt\u00f3ry okrywa\u0142 biesiadny st\u00f3\u0142. Czasami bywa\u0142o to niewygodne, bo na mi\u0119kkim, nier\u00f3wnym pod\u0142o\u017cu chwia\u0142y si\u0119 talerze i przewraca\u0142y kieliszki. Na wigilijny st\u00f3\u0142 przeznaczano najlepsz\u0105 zastaw\u0119. Do codziennego u\u017cytku s\u0142u\u017cy\u0142y we dworze fajanse, ale od \u015bwi\u0119ta – porcelana, jak radzi\u0142a Karolina Nakwaska, najlepiej bia\u0142a ze z\u0142oconym brzegiem, prosta i elegancka. Mia\u0142a zast\u0105pi\u0107 modne w XVIII wieku naczynia o wymy\u015blnych formach i bogatych zdobieniach. W najzamo\u017cniej-szych domach sprowadzano zastaw\u0119 z manufaktur francuskich, angielskich i niemieckich. Za wyroby Wedgwooda, z Mi\u015bni czy Sevres trzeba by\u0142o jednak zap\u0142aci\u0107 niepor\u00f3wnanie wi\u0119cej ni\u017c za rodzim\u0105 porcelan\u0119 z Korca i Baran\u00f3wki. Od lat czterdziestych XIX wieku popularne sta\u0142y si\u0119 porcelanowe naczynia z \u0106mielowa, Wa\u0142brzycha, a tak\u017ce tanie wyroby czeskie. (…)
\n\"\"<\/a>W po\u0142owie XIX wieku w wielu domach nadal nie zmieniano sztu\u0107c\u00f3w po ka\u017cdej potrawie, a jedzenie z p\u00f3\u0142misk\u00f3w nabierano w\u0142asn\u0105 \u0142y\u017ck\u0105 lub widelcem. Karolina Nakwaska apelowa\u0142a do pa\u0144 domu: „Prosz\u0119 ci\u0119, ka\u017c odmienia\u0107 sztu\u0107ce wszystkim! Jest to bowiem co\u015b nieprzyjemnego, a nawet obrzydliwego, je\u015b\u0107 \u015bmietank\u0119 \u0142y\u017ck\u0105 od barszczu albo m\u0105cznik z rybim sosem. S\u0142ysza\u0142am \u015bmieszn\u0105, a prawdziw\u0105 anegdot\u0119, \u017ce pewien kawaler zaniecha\u0142 swej ch\u0119ci dla m\u0142odej osoby, dla tego, \u017ce j\u0105 widzia\u0142 jedz\u0105c\u0105 jedn\u0105 grabk\u0105 obiad ca\u0142y, co go tak obrzydzi\u0142o, \u017ce wi\u0119cej do domu tego nie wr\u00f3ci\u0142. Niech to b\u0119dzie dla was przestrog\u0105, panienki!”.
\n\"\"<\/a>ST\u00d3\u0141, DO KT\u00d3REGO ZASIADANO W WIGILIJNY WIECZ\u00d3R,\u00a0 zajmowa\u0142 zwykle \u015brodek jadalni. By\u0142 du\u017cy, d\u0142ugi, cz\u0119sto rozsuwany, by pomie\u015bci\u0107 wszystkich domownik\u00f3w i go\u015bci. Zawsze pami\u0119tano, by przygotowa\u0107 jedno dodatkowe nakrycie dla niespodziewanego go\u015bcia. W XIX wieku w niekt\u00f3rych domach nadal ustawiano nakrycia tak\u017ce dla nieobecnych i zmar\u0142ych. Na oddzielnym talerzyku spoczywa\u0142y op\u0142atki. Dla ozdoby na \u015brodku sto\u0142u umieszczano srebrne kandelabry, czasem ma\u0142\u0105 szopk\u0119 betlejemsk\u0105, ga\u0142\u0105zki jedliny.(…)
\nWE WSZYSTKICH ZAK\u0104TKACH KRAJU g\u0142\u00f3wnymi bohaterkami wigilijnej wieczerzy by\u0142y ryby – w galarecie, sma\u017cone, pieczone, gotowane, przyrz\u0105dzane na wiele rozmaitych sposob\u00f3w. Szczupak po \u017cydowsku lub w szarym sosie i karp w szarym sosie nale\u017ca\u0142y do \u015bwi\u0105tecznej klasyki. Szary sos, tak popularny w kuchni staropolskiej, gotowano z zasma\u017cki z m\u0105ki i mas\u0142a oraz wywaru, przyprawiano winem, sokiem z cytryny, karmelem, rodzynkami i migda\u0142ami. a na koniec zag\u0119szczano utartym piernikiem. Jedz\u0105c ryby, zachowywano szczeg\u00f3ln\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107. Maria D\u0105browska zapami\u0119ta\u0142a, jak podczas Wigilii „matka dr\u017ca\u0142a, aby dzieci nie ud\u0142awi\u0142y si\u0119 o\u015bci\u0105, a dzieci jad\u0142y ryby ze strachem i zdawa\u0142o im si\u0119 czasem, \u017ce si\u0119 d\u0142awi\u0105. Wtedy ojciec kaza\u0142 im je\u015b\u0107 du\u017co kartofli i by\u0142y zachwycone”.
\n\"\"<\/a>NA DESER PODAWANO CIASTA,\u00a0 cho\u0107 w znacznie mniejszym wyborze ni\u017c przy innych \u015bwi\u0105tecznych okazjach. Obowi\u0105zkowe by\u0142y piernik na miodzie i makowiec. Na koniec pojawia\u0142y si\u0119 bakalie – ub\u00f3stwiane przez dzieci figi, daktyle, rodzynki, orzechy, a tak\u017ce (kutia na fot.)\u00a0mandarynki i pomara\u0144cze.
\nKLASYCZNE MENU WIGILIJNEJ WIECZERZY spisa\u0142a Maria Marciszewska w swoim popularnym w drugiej po\u0142owie XIX wieku podr\u0119czniku sztuki kulinarnej:
\nZUPA MIGDA\u0141OWA z ry\u017cem\u00a0 i rodzenkami, a druga\u00a0 jaka komu si\u0119 podoba, barszcz z uszkami albo zupa rybna z farszem.
\nSZCZUPAK NA SZARO w kwasje z cytryn\u0105 i rodzenkami.
\nOKUNIE POSYPANE JAJAMI oblane mas\u0142em.
\nSZCZUPAK NA \u017b\u00d3\u0141TO, zimny w ca\u0142ku, z szafranem i rodzenkami, na stole postawiony.
\nKARP CA\u0141Y NA ZIMNO, z rumianym sosem, z rodzenkami na stole postawiony.
\nPASZTET Z CHUCHEREK [w\u0105tr\u00f3bek rybnych] we francuzkim cie\u015bcie.
\nLIN w GALARECIE, mo\u017cna tak\u017ce stawi\u0107 na stole.
\nKARASIE SMA\u017bONE Z czerwon\u0105 kapust\u0105.
\nKREM \u015aMIETANKOWY, galareta albo kisielek.
\nSUSZENINA ZE \u015aLIWEK, wisien i gruszek.
\nZAMIAST CHLEBA, strucle na migda\u0142owem lub makowem mleku, powinny le\u017ce\u0107 ca\u0142e z jednego i drugiego ko\u0144ca sto\u0142u”.<\/p>\n

I tyle stosownego cytatu. Reszt\u0119 radz\u0119 przeczyta\u0107 w ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna podarowa\u0107 pod choink\u0105 ka\u017cdemu mi\u0142o\u015bnikowi historii i dobrego jad\u0142a. A wszystkim \u017cycz\u0119 Weso\u0142ych i Smacznych \u015awi\u0105t!<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie gor\u0105ce u\u015bciski i uca\u0142owania przesy\u0142am wszystkim Ewom!<\/p>\n

Fot. P. Adamczewski<\/em><\/p>\n

PS.<\/p>\n

I dwa s\u0142owa o karpiach. G\u0142osna akcja w obronie karpi spowodowa\u0142a, \u017ce w sklepach pojawi\u0142y si\u0119 te ryby w p\u0142atach, co zalecaj\u0105 ekolodzy i celebryci. By\u0142em i widzia\u0142em To ryby mro\u017cone z Chin i innych kraj\u00f3w. Sprowadzono ich tysi\u0105ce kilogram\u00f3w. Czym te ryby by\u0142y karmione i jak do\u017cywa\u0142y ostatnich chwil nie wiadomo. A hodowcy karpi w Polsce zapowiadaj\u0105 spuszczanie staw\u00f3w. Dla jasno\u015bci: kupi\u0142em karpia u\u015bmierconego i wypatroszonego w podwarszawskiej hodowli. Wiem, \u017ce b\u0119dzie pyszny.<\/p>\n

Jeszcze raz – Weso\u0142ych \u015awi\u0105t!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c wkr\u00f3tce d\u017awi\u0119ki tej kol\u0119dy i innych pi\u0119knych bo\u017conarodzeniowych utwor\u00f3w b\u0119d\u0105 rozbrzmiewa\u0107 w wielu naszych domach. Zwykle z tej okazji przytaczam cytaty z r\u00f3\u017cnych starych ksi\u0105\u017cek opisuj\u0105cych polskie obyczaje. Tym razem jednak si\u0119gam po ksi\u0105\u017ck\u0119 wydana par\u0119 tygodni temu i u nas ju\u017c recenzowan\u0105. To dzie\u0142o \u015bwietnych znawc\u00f3w historii kuchni polskiej\u00a0– Mai i Jana \u0141ozi\u0144skich […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5762"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5762"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5762\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5764,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5762\/revisions\/5764"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5762"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5762"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5762"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}