O Gruzji ostatnio bardzo g\u0142o\u015bno w \u015bwiecie. Ale my nie b\u0119dziemy zajmowa\u0107 si\u0119 polityk\u0105 lecz kuchni\u0105 i to w specyficznym kontek\u015bcie – klasztornym. Zn\u00f3w si\u0119gam po ksi\u0105\u017ck\u0119 Myko\u0142y Mo\u0144ko. Czytam j\u0105 i gotuj\u0119. Spr\u00f3bujcie te\u017c, bo warto.<\/p>\n
„Monaster Gelati za\u0142o\u017cy\u0142 w 1106 roku gruzi\u0144ski kr\u00f3l Dawid Budowniczy. Na czas jego panowania przypada z\u0142oty wiek Gruzji. Sam Dawid \u0142\u0105czy\u0142 w sobie rycersko\u015b\u0107, odwag\u0119 i m\u0105dro\u015b\u0107 ze skromno\u015bci\u0105, ofiarno\u015bci\u0105 i pobo\u017cno\u015bci\u0105. Mia\u0142 ciekawe marzenia… Chcia\u0142 w Gruzji stworzy\u0107 Now\u0105 Jerozolim\u0119 i Nowe Ateny. Chcia\u0142 zbudowa\u0107 pot\u0119\u017cny o\u015brodek monastyczny, przy kt\u00f3rym dzia\u0142a\u0142aby akademia. By\u0142 to akurat ten przypadek, kiedy wizja wielkiego w\u0142adcy zbieg\u0142a si\u0119 z rzeczywistymi potrzebami kraju. Na miejsce budowy Dawid wybra\u0142 wzg\u00f3rze wznosz\u0105ce si\u0119 nad dolin\u0105 rzeki Ckal-Citela, niedaleko kr\u00f3lewskiej siedziby w Kutaisi. Sprowadzi\u0142 najlepszych \u00f3wczesnych budowniczych i rozpocz\u0105\u0142 budow\u0119 wielkiej cerkwi Narodzenia Matki Bo\u017cej, monasteru, akademii i trapezy. Pocz\u0105tkowo monaster nazwano Genati, od greckiego s\u0142owa „rodzi\u0107”, z czasem nazwa przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w Gelati. Do akademii Dawid zaprosi\u0142 uczonych z zagranicy, w tym z Konstantynopola. Klasztor i akademi\u0119 wyj\u0119to spod jurysdykcji biskupa i podporz\u0105dkowano bezpo\u015brednio kr\u00f3lowi. Na rzecz monasteru i akademii w\u0142adca ofiarowa\u0142 ogromne ziemie odebrane rodzinie Orbeliani, zdobyte skarby muzu\u0142ma\u0144skich w\u0142adc\u00f3w, ikon\u0119 Matki Boskiej Chachulskiej, kt\u00f3r\u0105 namalowa\u0142 sam \u015bwi\u0119ty \u0141ukasz oraz zam\u00f3wion\u0105 dla ikony drogocenn\u0105 szat\u0119. W ten spos\u00f3b uczyni\u0142 z monasteru \u015bwi\u0105tyni\u0119 narodow\u0105.<\/p>\n
Wiedz\u0105c, \u017ce nie do\u017cyje do ko\u0144ca budowy, Dawid poprosi\u0142 o kontynuowanie dzie\u0142a swojego syna, Dymetriusza, i nakaza\u0142, by w tym monasterze pochowano i jego, i jego nast\u0119pc\u00f3w. Dzi\u0119ki temu klasztor zawsze znajdowa\u0142 si\u0119 pod opiek\u0105 w\u0142adc\u00f3w. Dawida Budowniczego, na jego w\u0142asn\u0105 pro\u015bb\u0119, nie pochowano jak przysta\u0142o na kr\u00f3la, czyli w g\u0142\u00f3wnej \u015bwi\u0105tyni, lecz w przej\u015bciu bramy. Na p\u0142ycie grobowej widnieje napis: „Tu jest m\u00f3j odpoczynek na wieki, tu zamieszkam, gdy\u017c tego pragn\u0105\u0142em”.<\/p>\n
(…)<\/p>\n
Po ka\u017cdym naje\u017adzie klasztor szybko d\u017awiga\u0142 si\u0119 z ruin. To, \u017ce nie znajdowa\u0142 si\u0119 przy g\u0142\u00f3wnym szlaku, okaza\u0142o si\u0119 dla niego zbawienne. Dzie\u0142o kr\u00f3la Dawida nie zosta\u0142o zaniedbane przez jego potomnych. Jego praprawnuczka, kr\u00f3lowa Tamar, po zwyci\u0119skiej bitwie z Turkami ofiarowa\u0142a monasterowi sztandar perskiego kalifa, a cudownej ikonie w\u0142asne klejnoty. Za jej panowania w monasterze mieszka\u0142o ponad trzystu mnich\u00f3w.<\/p>\n
W XIV wieku zbudowano tu jeszcze dwie per\u0142y gruzi\u0144skiej architektury: cerkiew Jerzego, patrona Gruzji i ma\u0142\u0105 cerkiew \u015bwi\u0119tego Miko\u0142aja. Mimo doszcz\u0119tnego spalenia Kutaisi przez Turk\u00f3w w 1509 roku monaster i akademia w Gelati dzia\u0142a\u0142y nadal. Jednak im s\u0142absza by\u0142a Gruzja, tym trudniej by\u0142o funkcjonowa\u0107 tak\u017ce klasztorowi.
\n(…)<\/p>\n
Tutejsza kuchnia jest wyj\u0105tkowo smaczna. Gruzini s\u0105 bowiem mistrzami w u\u017cywaniu przypraw. \u015aniadanie jest skromne, ze wzgl\u0119du na upa\u0142: owczy s\u0142ony ser, bia\u0142e pieczywo i s\u0142odka czarna kawa. Obiad te\u017c skromny. Cz\u0119sto jest powt\u00f3rzeniem \u015bniadania, ale z dodatkiem jajka i zimnego arbuza na och\u0142od\u0119. Czasem kto\u015b w biegu przegryzie chaczapuri, dro\u017cd\u017cowe bu\u0142ki nadziewane zazwyczaj serem i jajkiem. Dopiero pod wiecz\u00f3r spo\u017cywa si\u0119 pe\u0142nowarto\u015bciowy posi\u0142ek. Cz\u0119sto przypomina on prawdziw\u0105 uczt\u0119, kt\u00f3ra trwa dosy\u0107 d\u0142ugo i ma sw\u00f3j rytua\u0142. Z warzyw najcz\u0119\u015bciej jada si\u0119 bak\u0142a\u017cany, pomidory, cebul\u0119, papryk\u0119, fasol\u0119. Z mi\u0119s – kurczaka i jagni\u0119cin\u0119. Gruzi\u0144ski szasz\u0142yk nie ma sobie r\u00f3wnych. Do posi\u0142k\u00f3w Gruzini pij\u0105 lekkie domowe wino, prosto z zimnej piwnicy.<\/p>\n
Basturma<\/strong> 1 kg baraniny, 5 cebul, 3 – 4 \u0142y\u017cki octu winnego, s\u00f3l, \u015bwie\u017co zmielony czarny pieprz<\/em><\/p>\n Mi\u0119so pokroi\u0107 w poprzek w\u0142\u00f3kien na r\u00f3wne kawa\u0142ki po 20 g. W\u0142o\u017cy\u0107 do emaliowanego garnka lub kamionki, posoli\u0107, skropi\u0107 octem, obficie popieprzy\u0107 i wymiesza\u0107. Doda\u0107 drobno pokrojon\u0105 cebul\u0119, wymiesza\u0107, przykry\u0107 i odstawi\u0107 w ch\u0142odne miejsce na 3 godziny. Tak zamarynowane mi\u0119so mo\u017cna przechowywa\u0107 w lod\u00f3wce 3 dni. Nast\u0119pnie kawa\u0142ki mi\u0119sa nadzia\u0107 na metalowe ro\u017cna i upiec nad roz\u017carzonymi w\u0119glami, bez ognia, stale obracaj\u0105c.”<\/p>\n W ksi\u0105\u017cce nie ma gruzi\u0144skich s\u0142ynnych i d\u0142ugachnych toast\u00f3w. Ale my je znamy i pij\u0105c wino do szasz\u0142yka b\u0119dziemy je wznosi\u0107. Na zdrowie!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" O Gruzji ostatnio bardzo g\u0142o\u015bno w \u015bwiecie. Ale my nie b\u0119dziemy zajmowa\u0107 si\u0119 polityk\u0105 lecz kuchni\u0105 i to w specyficznym kontek\u015bcie – klasztornym. Zn\u00f3w si\u0119gam po ksi\u0105\u017ck\u0119 Myko\u0142y Mo\u0144ko. Czytam j\u0105 i gotuj\u0119. Spr\u00f3bujcie te\u017c, bo warto. „Monaster Gelati za\u0142o\u017cy\u0142 w 1106 roku gruzi\u0144ski kr\u00f3l Dawid Budowniczy. Na czas jego panowania przypada z\u0142oty wiek Gruzji. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/620"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=620"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/620\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=620"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=620"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=620"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/em><\/p>\n