Najwybitniejszym znawc\u0105 polskiego obyczaju dziewi\u0119tnastowiecznego by\u0142 Stanis\u0142aw Wasylewski. A jego „\u017bycie polskie w XIX wieku”\u00a0 to nieoceniona kopalnia wiedzy. Si\u0119gam po t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 gdy szukam potwierdzenia wiadomo\u015bci zdobytych inna drog\u0105 a dotycz\u0105cych tak\u017ce kuchni i salonu. Ale si\u0119gam tak\u017ce i w chwilach gdy szukam wytchnienia od spraw bie\u017c\u0105cych. Zw\u0142aszcza tych atakuj\u0105cych nas z radia, TV oraz gazet. Taka chwila w\u0142a\u015bnie nadesz\u0142a. Odetchnijmy wi\u0119c razem czytaj\u0105c o obyczaju bulwersuj\u0105cym rodak\u00f3w przed dwoma wiekami. W restauracjach \u017c\u0105dano od nich pieni\u0119dzy za posi\u0142ek. To wprost przechodzi ludzkie poj\u0119cie.<\/p>\n
\u00a0„To by\u0142 przewr\u00f3t obyczajowy, z kt\u00f3rego nie\u0142atwo dzi\u015b zda\u0107 sobie spraw\u0119. Wolny, niepodleg\u0142y, \u017car\u0142oczny Polak ma wej\u015b\u0107 do nowomodnego „restoranu”, gdzie si\u0119 p\u0142aci za jedzenie! Mo\u017cliwe to bywa\u0142o dot\u0105d chyba w czasie podr\u00f3\u017cy, w zaje\u017adzie, nie na co dzie\u0144. Chyba biedota od\u017cywia si\u0119 w gospodach, ludzie niezale\u017cni, przyje\u017cd\u017caj\u0105c do miasta, mieli sto okazji obiadowania u znajomych. Teraz szlachcic jednowioskowy nawet, kt\u00f3ry nigdy sztuki mi\u0119sa bez kilku go\u015bci nie zjad\u0142, wchodzi rad nierad, a te\u017c z ciekawo\u015bci, do traktierni, gdzie w izbach szafran z kuchni zalatuje, a tatarak w gruz\u0142y posiekany zalega pod\u0142og\u0119. W Krakowie czekaj\u0105 podr\u00f3\u017cni na po\u0142udniowy hejna\u0142 na A-B, has\u0142o rozpoczynania obiad\u00f3w w traktierniach. „Gib mir nochmals diese psiajuchy und rzewuski mit powideln” – wo\u0142aj\u0105 niemieccy beamterzy.<\/p>\n
Miejski pasibrzuch teraz ju\u017c nie schudnie. Nie ranek tylko, wiecz\u00f3r i w po\u0142udnie Wzywa go usty restauratora
\nKa\u017cda dnia pora.<\/p>\n
Tak wo\u0142a w s\u0142ynnej od r. 1820 Odzie do brzucha poeta warszawski Kantorbery Tymowski. Pami\u0119tnikarze te\u017c zapewniaj\u0105, \u017ce n\u0105jwzi\u0119tsza by\u0142a jad\u0142odajnia Rosengartowej, \u017cony w\u0105satego majora Obucha, kt\u00f3ry z uderzeniem godziny 2 zasiada\u0142 do wsp\u00f3lnego sto\u0142u. Obiad z 5 smacznych potraw kosztowa\u0142 2 z\u0142p. W pi\u0105tki bywa\u0142y s\u0142awne w ca\u0142ym kraju pierogi rosengartowskie ze \u015bmietan\u0105. W niedziel\u0119 barszcz z bia\u0142ym drobiem i szpikiem (po warszawsku: tukiem) z olbrzymich rur.<\/p>\n
Jedyn\u0105 usterk\u0105 tych biesiad by\u0142o sm\u0119tne poczucie uczestnik\u00f3w, \u017ce zasiadaj\u0105 do obiad\u00f3w kupnych, jak literata pocz\u0105tkowo mierzi\u0142o, gdy pos\u0142ysza\u0142 o wynagrodzeniu za p\u0142ody ducha… Zaradzono i temu. W\u0105saty major zaprasza\u0142 na czarn\u0105 kaw\u0119 i fajki, i na karty, sto\u0142ownicy byli jego go\u015b\u0107mi, mog\u0105cymi najwy\u017cej straci\u0107 nieco dukat\u00f3w przy faraonie. Ormianin Bazyli w Opatowie przed r. 1830 go\u015bci! przejezdnych bezp\u0142atnie znakomitymi kap\u0142onami, zapraszaj\u0105c jedynie do wypicia z nim paru butelek niemniej znakomitego w\u0119grzyna, za kt\u00f3ry winno si\u0119 by\u0142o zap\u0142aci\u0107 po 20 z\u0142p. od wypitej butelki – kupcowi, z kt\u00f3rym mia\u0142 sp\u00f3\u0142k\u0119.
\nKonserwaty\u015bci, nieufnie spogl\u0105daj\u0105cy na „traktyjery”, chadzali bez protestu przed obiadem na kie\u0142bas\u0119 ?na widelec”, albowiem pocz\u0105tek jej da\u0142 bohater znad Elstery, kt\u00f3ry ze sw\u0105 „blaszan\u0105” kompani\u0105 zwyk\u0142 jada\u0107 drugie \u015bniadanie na stoj\u0105co, a la fourchette. Mickiewicz, jak to wiemy cho\u0107by z Pana Tadeusza, by\u0142 znawc\u0105 i or\u0119downikiem dobrego sto\u0142u. Wycierpia\u0142 niema\u0142o w ka\u017ani wile\u0144skiej, gdzie straw\u0119 „do\u015b\u0107 by\u0142o w pokoju zakadzi\u0107, \u017ceby myszy wytru\u0107 i \u015bwierszcze wyg\u0142adzi\u0107”.<\/p>\n
We W\u0142oszech por\u00f3wnywa\u0142 kotlety mediola\u0144skie z wytworami Foka z Pohulanki,\u00a0 w Szwajcarii pa\u0142aszowa\u0142 ze wzruszeniem piero\u017cki „szo\u0142tonosy”, kt\u00f3rych od lat nie spotka\u0142. W niedziel\u0119 wielkanocn\u0105 1830 kaza\u0142 ugotowa\u0107 jaja na twardo i czerwono w \u0142usce od cebuli, cz\u0119stuj\u0105c nimi obecnych w Tivoli na pami\u0105tk\u0119 polskiego \u015bwi\u0119conego. W Pary\u017cu na \u015bwi\u0119conym w Hotelu Lambert u Czartoryska pozna\u0142 si\u0119 z pisarzem, kt\u00f3rego komedie s\u0105 dzi\u015b tak \u017cywe i nie\u015bmiertelne, jak arcydzie\u0142a Mickiewicza – z Fredr\u0105.<\/p>\n
Ile tradycyj staroszlacheckich \u015bwi\u0119conego ob\u017carstwa dotrwa\u0142o do po\u0142owy XIX stulecia – uczy w Pie\u015bni o domu naszym Wincenty Pol. Dzik w poprzek sto\u0142u, nadziewany pardwami, przek\u0142adany g\u0142owizn\u0105, szynki jelenie, sarnie, baranie, prosi\u0119 z chrzanem w pysku, sterty mazurk\u00f3w, przek\u0142ada\u0144c\u00f3w z „urobionym z przysmak\u00f3w” koniem w tureckim siodle.<\/p>\n
Mickiewicz, kt\u00f3ry obyczajem prawego Polaka wybucha\u0142 gniewem, ilekro\u0107 I g\u0142odny, przyklasn\u0105\u0142 Towia\u0144skiemu, nauczaj\u0105cemu swych wyznawc\u00f3w: „Rozum po\u017cyteczny jest i konieczny do \u017cycia ziemskiego w swoim zakresie, jak brzuch w swoim. Rozwijaj\u0105c przesadnie rozum, grzeszysz wi\u0119cej jak przez ob\u017carstwo brzuchowe. Wszelako, daj\u0105c cia\u0142u po\u017cywienie, cz\u0119stokro\u0107 tym \u017cerem dajemy wnij\u015bcie duchom”. O tych zaleceniach nie pami\u0119ta\u0142 poeta, znalaz\u0142szy si\u0119 nad Bosforem w obliczu wszystkich specja\u0142\u00f3w kuchni litewskiej, jakimi raczyli go nad miar\u0119 emigranci, i to by\u0142 bezpo\u015bredni pow\u00f3d katastrofy 1855 r.”<\/p>\n
No prosz\u0119. A dzi\u015b ka\u017cdy, no prawie ka\u017cdy, si\u0119ga do portfela gdy kelner przyniesie rachunek. I to bez oci\u0105gania.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Najwybitniejszym znawc\u0105 polskiego obyczaju dziewi\u0119tnastowiecznego by\u0142 Stanis\u0142aw Wasylewski. A jego „\u017bycie polskie w XIX wieku”\u00a0 to nieoceniona kopalnia wiedzy. Si\u0119gam po t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 gdy szukam potwierdzenia wiadomo\u015bci zdobytych inna drog\u0105 a dotycz\u0105cych tak\u017ce kuchni i salonu. Ale si\u0119gam tak\u017ce i w chwilach gdy szukam wytchnienia od spraw bie\u017c\u0105cych. Zw\u0142aszcza tych atakuj\u0105cych nas z radia, TV […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/732"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=732"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/732\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}