Jutro\u00a0kolejna sobota karnawa\u0142u. Po raz pierwszy od lat a\u017c tak z tego korzystamy. W pi\u0105tki, soboty i niedziele sp\u0119dzamy wieczory na weso\u0142ych i smacznych biesiadach po\u015br\u00f3d przyjaci\u00f3\u0142. I tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych przyj\u0119\u0107 odbywa si\u0119 poza naszym domem. Ale wkr\u00f3tce nadejdzie czas rewan\u017cu! Cho\u0107 prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c wcale nas to nie martwi. Lubimy go\u015bci w naszym domu.
\nA co o karnawale pisze Anna Zadro\u017cy\u0144ska profesor UW, etnolog i antropolog kultury, autorka „Polskiego \u015bwi\u0119towania” ?<\/p>\n
„Zapusty, karnawa\u0142 to nazwy okresu zimowych zwyczaj\u00f3w, kt\u00f3re kojarz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z zabawami, balami, czasem przyjemno\u015bci. A by\u0142 to przede wszystkim czas swatania, jedna z okazji do poznawania si\u0119 m\u0142odzie\u017cy, przygl\u0105dania si\u0119 pannom, krytykowania kawaler\u00f3w, zastanawiania, kt\u00f3ra partia oka\u017ce si\u0119 mo\u017cliwa, kt\u00f3ra za\u015b najkorzystniejsza. Miano karnawa\u0142u – a etymologia tej nazwy jest wielce dyskusyjna – przylgn\u0119\u0142o, chyba ju\u017c na sta\u0142e, do tego czasu zabaw po Bo\u017cym Narodzeniu i skutecznie zast\u0105pi\u0142o dawne zapusty, kt\u00f3re w \u015brodowiskach plebejskich oznacza\u0142y czas, gdy nie obowi\u0105zywa\u0142y \u017cadne zakazy odnosz\u0105ce si\u0119 do jedzenia. We wsiach w\u0142o\u015bcia\u0144skich zbierano si\u0119, najcz\u0119\u015bciej w sobotnie wieczory, aby pota\u0144cowa\u0107 u kogo\u015b, kto mia\u0142 c\u00f3rk\u0119 na wydaniu. W\u015br\u00f3d szlachty i w bogatych dworach, tak\u017ce w miastach od wiek\u00f3w zabawy te prezentowa\u0142y si\u0119 okazalej, przybieraj\u0105c formy biesiad, bal\u00f3w, kulig\u00f3w.<\/p>\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabaw odbywa\u0142a si\u0119 dopiero w ostatnim tygodniu przed ostatkami i na zako\u0144czenie zapust\u00f3w.
\nT\u0142usty czwartek wypada w ostatnim tygodniu karnawa\u0142u. W\u0142a\u015bnie wtedy powinno si\u0119 jada\u0107 t\u0142usto i obficie, jakby na zapas, bo post zbli\u017ca\u0142 si\u0119 ju\u017c wielkimi krokami. Wydawano bale (to po dworach i w miastach), organizowano ta\u0144ce (to na wsiach), wypiekano ciasta, sma\u017cono p\u0105czki i chrusty. (…)<\/p>\n
Babski cz\u0105ber wyprawia\u0142y krakowskie przekupki w t\u0142usty czwartek, zwyczaj ochoczo przez nie praktykowany od wielu wiek\u00f3w (od 1600 roku!), o czym informuje Kolberg: „W tym dniu podzielone na roty przekupki i baby straganne schodzi\u0142y si\u0119 z r\u00f3\u017cnych ulic w rynek krakowski i naprzeciw Or\u0142a rozpoczyna\u0142y taniec, \u015bpiewaj\u0105c pie\u015bni combrowe.” W wieku XIX zwyczaj ten okaza\u0142 si\u0119 ju\u017c na tyle utrwalon\u0105 tradycj\u0105, \u017ce powodowa\u0142 og\u00f3lne rozhulanie mieszka\u0144c\u00f3w kr\u00f3lewskiego grodu. „T\u0142usty czwartek w Krakowie –\u00a0zapisa\u0142 Kolberg – combrem nazywany powszechnie. Od \u015bwitu posp\u00f3lstwo przy odg\u0142osie hucznej muzyki, w\u015br\u00f3d pl\u0105s\u00f3w\u00a0 i ta\u0144c\u00f3w, tudzie\u017c obficie wychylanych kieliszk\u00f3w, gromadami chodzi po ulicach. W tym dniu od jego napa\u015bci nikt wolnym nie by\u0142 (…). Rynek ca\u0142y by\u0142 ko\u0142em ta\u0144ca; ucieka\u0142y przed nim ch\u0142opaki, bo gdy kt\u00f3rego baby pochwyci\u0107 zdo\u0142a\u0142y, przywi\u0105zywa\u0142y do klocka, mszcz\u0105c si\u0119, i\u017c w bez\u017ce\u0144stwie ko\u0144czy\u0142 zapusty,
\nw wieniec go wystroi\u0142y i przymusza\u0142y ci\u0105gn\u0105\u0107 kloc po rynku, krzycz\u0105c: comber, comber, a\u017c si\u0119 okupi\u0142.”<\/p>\n
Ostatki s\u0105 nazw\u0105 dnia (wtorku) ko\u0144cz\u0105cego karnawa\u0142, ale tym mianem do\u015b\u0107 cz\u0119sto okre\u015blano ostatnie trzy dni zapust\u00f3w, zwane z polska mi\u0119sopustem. Oczywi\u015bcie kulminacj\u0105 by\u0142 wtorek poprzedzaj\u0105cy Popielec. W polskiej tradycji ludowej, plebejskiej, szlacheckiej i dworskiej by\u0142 to naprawd\u0119 dzie\u0144 wyj\u0105tkowy. Niekt\u00f3re opisy z XIX wieku podkre\u015blaj\u0105, \u017ce rozhulani biesiadnicy, je\u017celi nawet zauwa\u017cali ostatkowa p\u00f3\u0142noc, to tak byli zapami\u0119tali w zabawie, \u017ce ko\u0144czyli j\u0105 cz\u0119sto dopiero w pi\u0105tek, zapominaj\u0105c o Popielcu. W ludowej tradycji tych dni, opr\u00f3cz zabaw i ob\u017carstwa, pojawia\u0142y si\u0119 ponownie przer\u00f3\u017cne zabiegi magiczne, stare zabawy, kt\u00f3re – by\u0107 mo\u017ce – niegdy\u015b mia\u0142y inny, powa\u017cniejszy sens. Na wiejskie drogi, nierzadko te\u017c miejskie ulice, wychodzi\u0142y dziwaczne korowody maszkar i przebiera\u0144c\u00f3w. (…)<\/p>\n
Dla karczem ostatki bywa\u0142y najlepszym dniem w roku. Tam w\u0142a\u015bnie, na przyk\u0142ad na Kujawach, go\u015bci\u0142a rozbawiona m\u0142odzie\u017c. Po\u015br\u00f3d zabawy, muzyki, \u015bpiewania i ta\u0144c\u00f3w zbierano\u00a0 pieni\u0105dze dla „gracza”, tak\u017ce skrzypkiem zwanego. Te datki nazywali tu podkozio\u0142kiem, za kt\u00f3ry mo\u017cna by\u0142o „odkupi\u0107” od „gracza” wybran\u0105 dziewczyn\u0119, je\u017celi podczas karnawa\u0142u jaki\u015b ch\u0142opak nie znalaz\u0142 sobie panny. W\u0142a\u015bnie to – stan wolny – by\u0142 g\u0142\u00f3wnym przedmiotem kpin, \u017cart\u00f3w i z\u0142o\u015bliwo\u015bci w ostatkowy wiecz\u00f3r. (…) ”<\/p>\n
My dzisiaj, aby unikn\u0105\u0107 kpin i z\u0142o\u015bliwo\u015bci w czasie spotka\u0144 karnawa\u0142owych, nie zapraszamy na nie starych kawaler\u00f3w. A m\u0142ode panny i tak szukaj\u0105 innego towarzystwa ni\u017c przyjaciele ich rodzic\u00f3w lub\u00a0– co gorsza -dziadk\u00f3w.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jutro\u00a0kolejna sobota karnawa\u0142u. Po raz pierwszy od lat a\u017c tak z tego korzystamy. W pi\u0105tki, soboty i niedziele sp\u0119dzamy wieczory na weso\u0142ych i smacznych biesiadach po\u015br\u00f3d przyjaci\u00f3\u0142. I tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych przyj\u0119\u0107 odbywa si\u0119 poza naszym domem. Ale wkr\u00f3tce nadejdzie czas rewan\u017cu! Cho\u0107 prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c wcale nas to nie martwi. Lubimy go\u015bci […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/736"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=736"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/736\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=736"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=736"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=736"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}