![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/PA090001.jpg\" "\\"OLYMPUS")
<\/a>W\u0142a\u015bnie ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka (jak zapowiada autorka to pierwszy tom) zatytu\u0142owana „Tam gdzie by\u0142am” pi\u00f3ra El\u017cbiety Dzikowskiej. Mam przed sob\u0105 t\u0119 bogato zilustrowan\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 ( z pi\u0119kn\u0105 i przyjacielsk\u0105 dedykacj\u0105) i podczas lektury wspominam m\u0142ode lata, gdy to sam nie mog\u0105c podr\u00f3\u017cowa\u0107, tym ch\u0119tniej ogl\u0105da\u0142em w\u0119dr\u00f3wki tej pary globtroter\u00f3w. W zdumienie wprawi\u0142 mnie pocz\u0105tek ksi\u0105\u017cki, w kt\u00f3rym El\u017cbieta opisuje swoje szczeni\u0119ce lata w Mi\u0119dzyrzecu Podlaskim i jej udzia\u0142 w m\u0142odzie\u017cowej konspiracji, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 uwi\u0119zieniem w lubelskim Zamku czyli areszcie Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa. Ten fragment \u017cycia autorki by\u0142 chyba r\u00f3wnie dramatyczny jak p\u00f3\u017aniejsze spotkania z rekinami, krokodylami czy nawet ludo\u017cercami.\nW sumie ksi\u0105\u017cka jest jednak pogodna i pe\u0142na atrakcji. S\u0105 te\u017c strony dla smakoszy, bo sama autorka jest mi\u0142o\u015bniczk\u0105 dobrego jedzenia i wina. A wiem co\u015b o tym, bo spotykam si\u0119 z ni\u0105 przy stole co najmniej raz na dwa miesi\u0105ce.
\nOto wi\u0119c stosowny cytat z ksi\u0105\u017cki s\u0142ynnej reporterki:<\/p>\n
„Kukurydz\u0119, podobnie jak i drugi wa\u017cny sk\u0142adnik meksyka\u0144skiej kuchni, fasol\u0119, przywi\u00f3z\u0142 do Europy Krzysztof Kolumb. W Meksyku uprawia si\u0119 pono\u0107 dwadzie\u015bcia gatunk\u00f3w fasoli, ale najcz\u0119\u015bciej u\u017cywa czerwonej lub czarnej. To najwa\u017cniejsze dla biednych ludzi \u017ar\u00f3d\u0142o b\u0142onnika i bia\u0142ka. Jest bardzo cz\u0119stym dodatkiem do drugich da\u0144. Zmielona i zmieszana z mi\u0119sem i przyprawiona pikantn\u0105 papryk\u0105 chili stanowi typowe nadzienie burritos, czyli charakterystycznych zw\u0142aszcza dla p\u00f3\u0142nocy kraju „osio\u0142k\u00f3w”, jak nazywa si\u0119 pszenne tym razem, uczciwie faszerowane tortille.
\nW\u0119druj\u0105c z kamer\u0105 przekonali\u015bmy si\u0119, \u017ce symbolem kuchni meksyka\u0144skiej jest jednak\u017ce papryka chili. S\u0105dzi si\u0119, \u017ce pochodzi ona z Peru i Boliwii, ale najprawdopodobniej znana by\u0142a ju\u017c w okresie pa\u0144stwa Ink\u00f3w, obejmuj\u0105cego tak\u017ce Ekwador, p\u00f3\u0142nocn\u0105 Argentyn\u0119 i Chile, kt\u00f3re zapewne da\u0142o jej nazw\u0119. W Meksyku uprawia si\u0119 jej a\u017c 100 gatunk\u00f3w. Za czas\u00f3w Aztek\u00f3w mia\u0142a tak\u017ce w\u0142asnego boga, a i teraz Indianie uznaj\u0105 j\u0105 za ro\u015blin\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105. Nie tylko ze wzgl\u0119du na smak – uwa\u017cana jest tak\u017ce za afrodyzjak, a do tego u\u0142atwia pono\u0107 rzucanie czar\u00f3w! W ka\u017cdym razie trudno sobie wyobrazi\u0107 potraw\u0119 bez chili. C\u00f3\u017c to by\u0142oby za mole poblano czy indyk w czekoladzie, gdyby opr\u00f3cz innych zio\u0142owych ingrediencji nie doda\u0107 tam odpowiedniej porcji chili!
\nCzekolad\u0105 te\u017c zaj\u0119li\u015bmy si\u0119 w naszym filmie. Jak\u017ceby inaczej, skoro po-chodzi z Meksyku i stanowi\u0142a ulubiony nap\u00f3j azteckich w\u0142adc\u00f3w! Nazywa\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas xocolatl, czyli „gorzka woda”. W wodzie zimnej albo ciep\u0142ej rozpuszczano rozgniecione ziarna kakao, dodaj\u0105c do smaku mi\u00f3d, any\u017cek, wanili\u0119, a nawet chili. By\u0142 to nap\u00f3j niezwykle kosztowny, bowiem ziarna kakao stanowi\u0142y cenn\u0105 monet\u0119, kt\u00f3r\u0105 p\u0142acono za towary i us\u0142ugi a\u017c do XIX wieku! A ponadto czekolada tak\u017ce by\u0142a uwa\u017cana za afrodyzjak, tote\u017c po-cz\u0119stowani podobno przez Montezum\u0119 hiszpa\u0144scy konkwistadorzy zdecy-dowali si\u0119 spr\u00f3bowa\u0107 tej w\u0105tpliwej azteckiej ambrozji, chocia\u017c wykr\u0119ca\u0142a im g\u0119by.
\nCzekolada by\u0142a przysmakiem znanym ju\u017c pono\u0107 przez Olmek\u00f3w. W znalezionych w grobach Maj\u00f3w ceramicznych naczyniach, i to ju\u017c z VI wieku p.n.e., odkryto tak\u017ce \u015blady rozgniecionego kakao i przypuszcza si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Majowie wymy\u015blili czekolad\u0119 gor\u0105c\u0105. By\u0142a wykwintnym przysmakiem, ale tak\u017ce lekarstwem na anoreksj\u0119, zm\u0119czenie, nerwic\u0119, choroby uk\u0142adu pokarmowego, kamienie nerkowe i wiele innych dolegliwo\u015bci.\u00a0 Europa pozna\u0142a kakao dzi\u0119ki Kolumbowi, kt\u00f3remu czekoladowa mikstura nie przypad\u0142a do smaku. Szybko zadomowi\u0142a si\u0119 w Hiszpanii, gdzie mnisi podawali do napoju cukier, ale przez ponad sto lat sekret by\u0142 strze\u017cony. Stosowana zrazu jako lekarstwo, szybko zacz\u0119\u0142a dawa\u0107 bosk\u0105 pono\u0107 rozkosz podniebieniom zamo\u017cnych. Do Polski trafi\u0142a w XVIII wieku, zapewne dzi\u0119ki kulinarnym upodobaniom Augusta II Mocnego, a ju\u017c w nast\u0119pnym stuleciu (1859) receptur\u0119 na gor\u0105c\u0105, pitn\u0105 czekolad\u0119 wymy\u015bli\u0142 Ernest Karol Wedel. Szkoda, \u017ce ta marka znajduje si\u0119 dzi\u015b w niepolskich r\u0119kach.
\nPomidor, znany Aztekom jako tomatl, ma za to – jak m\u00f3wi\u0105 – w\u0142a\u015bciwo\u015bci odchudzaj\u0105ce, ale pewnie w\u00f3wczas, gdy si\u0119 go nie \u0142\u0105czy z avocado i z t\u0142ustymi mi\u0119siwami. Tak jak w\u0142a\u015bciwie wszystkim ro\u015blinom, kt\u00f3re przyby\u0142y z Nowego \u015awiata dzi\u0119ki Kolumbowi, przypisywano mu w\u0142a\u015bciwo\u015bci sprzyjaj\u0105ce m\u0119sko\u015bci; Francuzi podobno nazwali go nawet pomme d’amour, jab\u0142kiem mi\u0142o\u015bci. My zawdzi\u0119czamy go komu\u017cby innemu, jak nie Bonie, kt\u00f3ra sprowadzi\u0142a do swoich ogrod\u00f3w pomodoro, „z\u0142ote jab\u0142ko”. Tak czy inaczej owoc ten ma du\u017co potasu, magnezu, kobaltu, sodu, wapnia, witamin i innych sk\u0142adnik\u00f3w uwa\u017canych za antyoksydanty, wi\u0119c na pewno nie powinno si\u0119 od niego stroni\u0107.
\nWanilia te\u017c by\u0142a – jak\u017ceby inaczej – uwa\u017cana za afrodyzjak. Musieli\u015bmy si\u0119 zaj\u0105\u0107 ni\u0105 tak\u017ce, bo go\u015bci\u0142a na azteckich sto\u0142ach dodawana do czekolady, a jej kwiatami p\u0142acono pono\u0107 podatki.
\nZastanawiam si\u0119, o ile\u017c ubo\u017csza by\u0142aby nasza dieta gdyby nie odkrycie Ameryki? Przecie\u017c nawet ziemniaki, bez kt\u00f3rych trudno sobie wyobrazi\u0107 dzisiaj polsk\u0105 kuchni\u0119, stamt\u0105d pochodz\u0105. Co prawda nie z Meksyku, ale z Peru, jednak\u017ce i one przypominaj\u0105 nam o obecno\u015bci tamtejszej, jak\u017ce bar-dziej odleg\u0142ej cywilizacyjnie ni\u017c nasza, przesz\u0142o\u015bci. Kiedy nasi praprzodko-wie mieszkali jeszcze w puszczy i \u017cyli z \u0142owiectwa i zbieractwa, Ameryka zna\u0142a ju\u017c upraw\u0119 ro\u015blin. I sztuk\u0119. Tak\u017ce kulinarn\u0105.”<\/p>\n
Kto chce mie\u0107 wi\u0119cej przyjemno\u015bci musi sam si\u0119gn\u0105\u0107 po t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
S\u0105 z w\u015br\u00f3d blogowicz\u00f3w prawdziwi podr\u00f3\u017cnicy i mi\u0142o\u015bnicy cudzych podr\u00f3\u017cy. Mam nadziej\u0119, \u017ce znajd\u0105 si\u0119 i tacy, kt\u00f3rzy pami\u0119taj\u0105 s\u0142ynne w swoim czasie audycje telewizyjne „Pieprz i wanilia”, w kt\u00f3rych El\u017cbieta Dzikowska i Tony Halik wodzili widz\u00f3w po ca\u0142ym \u015bwiecie i docierali tam gdzie diabe\u0142 m\u00f3wi dobranoc. A sprawozdawali to co widzieli i zjedli z […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7614"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7614"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7614\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7639,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7614\/revisions\/7639"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7614"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7614"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/adamczewski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7614"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}