Par\u0119 dni temu prowadzi\u0142am dyskusj\u0119 w klubokawiarni BigBook w Warszawie przy ul. Koszykowej, tak, w\u015br\u00f3d budowli socrealistycznego osiedla mieszkaniowego kipi wsp\u00f3\u0142czesne \u017cycie literackie.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
W tej \u015bwieckiej \u015bwi\u0105tyni kultury przysz\u0142o mi moderowa\u0107 rozmow\u0119 z Przemkiem Staroniem i m\u0142odzie\u017c\u0105, kt\u00f3ra wcze\u015bniej zapisa\u0142a si\u0119 na jego warsztaty. Znacie go? No raczej! Nie znacie? To Nauczyciel Roku, czyli laureat og\u00f3lnopolskiego konkursu, w kt\u00f3rym uczniowie, dyrektorzy, nauczyciele, rodzice zg\u0142aszaj\u0105 swoich kandydat\u00f3w do tego tytu\u0142u. Kilka lat temu Przemek Staro\u0144, nauczyciel etyki, zdoby\u0142 ten zaszczytny tytu\u0142 i od tamtego czasu mo\u017ce jeszcze szerzej komunikowa\u0107 to, co kocha. Kocha uczy\u0107 m\u0142odych ludzi, a dzieci i nastolatki kochaj\u0105 go, bo pr\u00f3cz wiedzy ma entuzjazm, jest szczery, bez \u017cadnych l\u0119k\u00f3w m\u00f3wi o tym, \u017ce jest gejem i \u017ce edukacja polska wymaga zmian, a on te zmiany wdra\u017ca od dw\u00f3ch dekad. Jest uwa\u017cny – zawsze ws\u0142uchuje si\u0119 w potrzeby dzieci, a nie w polityczne i propagandowe pomys\u0142y urz\u0119dnicze.<\/p>\n\n\n\n
Dyskusja odbywa\u0142a si\u0119 w pi\u0105tek wieczorem. Dziwne. Pi\u0105tunio? Ale czego nie robi si\u0119 dla dzieci i dobrych niezale\u017cnych ksi\u0119gar\u0144, kt\u00f3re jak rudziki czy bociany powinny by\u0107 pod ochron\u0105. Id\u0119. Najwy\u017cej wiatr b\u0119dzie hula\u0142 po pustej sali. Mieli\u015bmy rozmawia\u0107 o lekturach serwowanych w szko\u0142ach w ramach lekcji j\u0119zyka polskiego. Id\u0105 zmiany w ministerstwie edukacji – wypracuj z m\u0142odzie\u017c\u0105 i Nauczycielem Roku jakie\u015b sugestie, postulaty, mo\u017ce nowe tytu\u0142y, m\u00f3wi\u0105 organizatorki.<\/p>\n\n\n\n
Nie tylko dopisa\u0142a m\u0142odzie\u017c w wieku od lat 13 do ostatniej klasy liceum, ale i studentki polonistyki oraz rodzice (no dobra, same matki\u2026). Jedyne, czego nie lubi\u0119 w moderowaniu dyskusji, to zdarzaj\u0105ce si\u0119 czasem osoby, kt\u00f3re albo maj\u0105 l\u0119k przed wyst\u0119pami albo s\u0105 niebywale lakoniczne i poza „tak\u201d, „zgadza si\u0119\u201d ze skromno\u015bci chyba niech\u0119tnie rozwijaj\u0105 my\u015bl. Bardzo nie lubi\u0119 rozwija\u0107 czyich\u015b my\u015bli – ju\u017c wol\u0119 rozwija\u0107 komu\u015b r\u0119cznik w pasie lub sznurowad\u0142a w butach, je\u015bli mamy oboje na intymno\u015b\u0107 ochot\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce moje pytania pomocnicze do rozmowy dos\u0142ownie otwiera\u0142y kipi\u0105ce beczki z uwagami, emocjami, pomys\u0142ami, skargami uczni\u00f3w. Spraw zwi\u0105zanych z obecnym programem lektur jest tyle, \u017ce po dw\u00f3ch godzinach ju\u017c mia\u0142am chryp\u0119 i si\u0119ga\u0142am po pastylki vocaler, a m\u0142odzi jeszcze otoczyli Przemka i rozmawiali o ksi\u0105\u017ckach. Jasne, \u017ce na spotkaniu byli uczniowie, kt\u00f3rzy czytaj\u0105 ch\u0119tnie, a nie ci, kt\u00f3rych trzeba przekonywa\u0107. Ale my\u015bl\u0119, \u017ce realizacja tych uczniowskich postulat\u00f3w przyczyni si\u0119 do zmian uniwersalnych, u\u0142atwi wej\u015bcie w \u015bwiat tzw. storytellingu, jak mawiaj\u0105 zoomerzy.<\/p>\n\n\n\n
Obieca\u0142am podsumowa\u0107, co wypracowali\u015bmy. Ksi\u0119garze, rodzice, nauczyciele, bibliotekarze, urz\u0119dnicy – przekazuj\u0119 Wam, co nast\u0119puje:<\/p>\n\n\n\n
1.<\/strong> Najwa\u017cniejszy jest pomys\u0142owy, kontaktowy nauczyciel, kt\u00f3ry najpierw, zanim uczniowie przeczytaj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, zaintryguje ich tematem, opisze kontekst, a potem dopiero czytamy.<\/p>\n\n\n\n 2.<\/strong> Adam Mickiewicz nie wyklucza Alice Oseman. Jednak szczeg\u00f3lnie w klasach 1-5 mamy umie\u015bci\u0107 wi\u0119cej ksi\u0105\u017cek bli\u017cszych problemom m\u0142odych. Czyli usuwamy np. „Janko Muzykanta\u201d i wprowadzamy „Heartstoppera\u201d.<\/p>\n\n\n\n 3.<\/strong> Dlaczego „Heartstopper\u201d czy „Never Never\u201d podobaj\u0105 si\u0119 i dzieci chc\u0105 je czyta\u0107, kupuj\u0105, podkre\u015blaj\u0105 ulubione fragmenty, spotykaj\u0105 z r\u00f3wie\u015bnikami np. na platformie Goodreads czy whatsappie, by przerzuca\u0107 si\u0119 cytatami? To tytu\u0142y z segmentu „young adult\u201d (nasze „Syzyfowe prace\u201d, hm, to nie jest literatura young adult<\/em>\u2026). \u017beromski ich nudzi. Sprawa nie tyle le\u017cy w j\u0119zyku, co w demografii i uczuciach. M\u0142odzi chc\u0105 czyta\u0107 o sobie i swoich l\u0119kach tu i teraz, traumach, przyja\u017aniach, szkole itd. W klasach maj\u0105 lesbijki, gej\u00f3w, osoby uchod\u017acze, dzieci, kt\u00f3rych rodzice przyjechali do Polski z Wietnamu, Ukrainy, Konga. Zmieni\u0142a si\u0119 demografia. Klasy s\u0105 r\u00f3\u017cnorodne, a T\u0119czowy Pi\u0105tek jest przecie\u017c tak naprawd\u0119 pi\u0119\u0107 dni w tygodniu.<\/p>\n\n\n\n 4.<\/strong> Drastyczne sceny. Lektury maj\u0105 by\u0107 przez urz\u0119dnik\u00f3w konsultowane z psychologami specjalizuj\u0105cymi si\u0119 w rozwoju emocjonalnym dzieci. Sceny z wk\u0142adaniem dziecka do piekarnika czy bicie sk\u00f3rzan\u0105 dyscyplin\u0105 – okej, ale w liceum.<\/p>\n\n\n\n 5.<\/strong> „W pustyni i w puszczy\u201d musi odej\u015b\u0107. I co z tego, \u017ce to przyk\u0142ad powie\u015bci przygodowej. M\u0142odzi uczestnicy m\u00f3wili, \u017ce nawet je\u015bli nauczycielka opowie o tym, \u017ce Sienkiewicz nale\u017ca\u0142 do grupy bogatych bia\u0142ych pan\u00f3w i taki kolonialny styl by\u0142 wtedy norm\u0105, to dzieci nie chc\u0105 omawia\u0107 tej lektury ze wzgl\u0119du na koleg\u00f3w z klasy. „Taki np. Andrzej ma tat\u0119 z Konga i jest ciemnosk\u00f3ry. Czy pani wie, jak on si\u0119 czu\u0142?\u201d. Jest to pokolenie szalenie empatyczne. Bardzo skupione na swoim zdrowiu, to\u017csamo\u015bci, wygl\u0105dzie, a mniej na sprawie religii, zabor\u00f3w i biedy polskiej wsi. Powod\u00f3w ku temu mamy wiele, nie miejsce tu, by je analizowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n 6.<\/strong> Mickiewicz rz\u0105dzi. By\u0142a w dyskusji dziewczynka z klasy \u00f3smej, kt\u00f3ra powiedzia\u0142a, \u017ce drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 „Dziad\u00f3w” przeczyta\u0142a\u2026 12 razy. \u015amier\u0107, duchy, obrz\u0119dy przodk\u00f3w, czary, wampiry, tzw. zabobony – tymi tematami m\u0142odzie\u017c „jara si\u0119\u201d, a archaizmy czy historyczne wyzwania, jakie stawia poezja Mickiewicza, inspiruj\u0105. „Pan Tadeusz\u201d \u2013 „superbajka\u201d i tradycyjne zwyczaje oraz patriotyzm bohater\u00f3w. Podoba si\u0119, chocia\u017c dostrzegaj\u0105, \u017ce Zosia jest „ma\u0142oletnia\u201d. Jeden z maturzyst\u00f3w zachwycony „Gra\u017cyn\u0105\u201d – gotyk, zamczyska, rycersko\u015b\u0107. Og\u00f3lnie gotyk chyba odrodzenie w tym pokoleniu prze\u017cywa, bo „Frankenstein\u201d te\u017c mile widziany na li\u015bcie lektur. Mickiewicza tak lubi\u0105, \u017ce biedny „Kordian\u201d gdzie\u015b w korytarzu sztuki dla nich si\u0119 p\u0119ta\u2026<\/p>\n\n\n\n 7.<\/strong> Kobiece bohaterki. Ma by\u0107 od podstaw\u00f3wki wi\u0119cej ksi\u0105\u017cek z silnymi, sprawczymi g\u0142\u00f3wnymi bohaterkami. Czyli np. usuwamy „Syzyfowe prace\u201d, gremialnie uznane za nudne („autor ca\u0142y czas pisze o tym samym\u201d), a dajemy ksi\u0105\u017ck\u0119 reportersk\u0105 Martyny Wojciechowskiej „Co chcesz powiedzie\u0107 \u015bwiatu\u201d, czyli opowie\u015bci o dziesi\u0119ciu niezwyk\u0142ych kobietach, w tym np. o Ukraince, kt\u00f3ra uciek\u0142a z si\u00f3demk\u0105 dzieci, lub kobiecie, kt\u00f3ra przebieg\u0142a ultramaraton przez pustyni\u0119.<\/p>\n\n\n\n 8.<\/strong> Lektury maj\u0105 mniej opowiada\u0107 o historii literatury, a bardziej pomaga\u0107 \u017cy\u0107. To pokolenie z depresj\u0105, samotno\u015bci\u0105, zaburzeniami psychicznymi – szuka w literaturze autorytet\u00f3w, a nie arcydzielnych stylistycznych wygibas\u00f3w. Autorytetem nie okaza\u0142 si\u0119 Jan Pawe\u0142 II. Wol\u0105 Martyn\u0119.<\/p>\n\n\n\n 9.<\/strong> Biografia autora, autorki ma znaczenie. Zaskoczy\u0142o mnie bardzo, jak nasze pesele maj\u0105 w tej kwestii znaczenie. Zupe\u0142nie nie wiedzia\u0142am nic o rasistowskich i transfobicznych wypowiedziach pani Rowling na socialach i w mediach. My\u015bla\u0142am, \u017ce m\u0142odzi kochaj\u0105 „Harrego Pottera\u201d i ju\u017c. Tymczasem to pokolenie w wielu przypadkach godzi si\u0119 na tzw. cancel culture. S\u0105 bardzo \u015bwiadomi rynku wydawniczego. Nie chc\u0105 kupowa\u0107 ksi\u0105\u017cek od rasist\u00f3w, pedofil\u00f3w czy homofob\u00f3w, zasila\u0107 ich portfeli, sponsorowa\u0107 hejtu. Biografie pisarzy maj\u0105 znaczenie, bo czasem te pozytywne czy tragiczne losy s\u0105 dla czytelnik\u00f3w lektur wzorem czy pociech\u0105. Prosz\u0105 zatem o „Portret Doriana Graya\u201d w lekturach. Konopnicka jest ciekawsza, gdy m\u00f3wi si\u0119 na lekcji o jej ukochanej Marii Dul\u0119biance. Tu zatem wielka rola biografistyki nagle na pierwszy plan wychodzi.<\/p>\n\n\n\n 10.<\/strong> Przymus. Na moje pytanie, czy jakikolwiek kanon ma sens, czy mo\u017ce zrezygnowa\u0107 z obowi\u0105zkowej powszechnej listy lektur i wzorem szk\u00f3\u0142 ameryka\u0144skich da\u0107 uczniom do wyboru kursy tematyczne: „zdrada i mi\u0142o\u015b\u0107\u201d albo „nihilizm w powie\u015bciach\u201d, albo „wojna i rewolucja\u201d czy „Antyk w poezji\u201d, i do tych blok\u00f3w niech nauczyciele sami dobieraj\u0105 ksi\u0105\u017cki? Tak. Tak by by\u0142o lepiej. M\u0142odzi chc\u0105 by\u0107 najpierw porwani tematem, zagadnieniem. Nie chc\u0105 czyta\u0107, bo co\u015b jest na li\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n 11.<\/strong> Nasi nobli\u015bci i noblistki? Tak. To ma znaczenie. Robi wra\u017cenie. Ma by\u0107 wi\u0119cej Szymborskiej i wi\u0119cej Tokarczuk.<\/p>\n\n\n\n 12.<\/strong> Film. Na lekcjach polskiego nauczyciele maj\u0105 korzysta\u0107 z innych form prezentowania tekstu ni\u017c tylko ksi\u0105\u017cka. Omawianie film\u00f3w, s\u0142uchanie audiobook\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n 13.<\/strong> Literatura to nie tylko Polska. M\u0142odzi chc\u0105 wi\u0119cej poezji czy tekst\u00f3w zagranicznych. I nie chodzi tylko o star\u0105 Europ\u0119. Nie ma w lekturze ani jednego wiersza z Chin czy Indii\u2026 Za to wyrzuci\u0107 „Quo vadis\u201d. M\u00f3wili, \u017ce „nawet film jest okropny, nie do przyj\u0119cia, dr\u0119twy, nudny, przemocowy, kobieta jak rzecz, lepiej ksi\u0105\u017ck\u0119 historyczn\u0105 o Rzymie we\u017amy\u201d.<\/p>\n\n\n\n 14.<\/strong> Przek\u0142ad i orygina\u0142. To pokolenie bardzo wcze\u015bnie i bardzo dobrze uczy si\u0119 angielskiego. W sieci, w netfliksach, w grach – wsz\u0119dzie angielski. Zatem chc\u0105, by pokazywa\u0107 im wiersze nie tylko w przek\u0142adzie – obok ma by\u0107 wydrukowany orygina\u0142. Oczywi\u015bcie, \u017ce z innymi j\u0119zykami ju\u017c b\u0119dzie trudniej, ale przynajmniej np. Emily Dickinson czy Allen Ginsberg maj\u0105 by\u0107 po angielsku do rozkminienia. Ale\u017c Stanis\u0142aw Bara\u0144czak by si\u0119 ucieszy\u0142.<\/p>\n\n\n\n 15.<\/strong> Otwarte tematy zamiast sprawdzania „co autor ma na my\u015bli\u201d. Nauczyciel czy podr\u0119cznik maj\u0105 u\u0142atwia\u0107 dyskusj\u0119, s\u0142ucha\u0107, pokaza\u0107 r\u00f3\u017cne perspektywy, a nie t\u0142uc klasie, „co autor mia\u0142 na my\u015bli\u201d. Ka\u017cdy ucze\u0144 ma prawo do swojej interpretacji, nikt tu nie ma racji.<\/p>\n\n\n\n 16.<\/strong> Do czytania zach\u0119ca\u0107 od przedszkola – z wychowawczyniami siedzie\u0107 na pod\u0142odze i czyta\u0107 na g\u0142os. Potem zach\u0119ca\u0107 do „recek\u201d i opinii na socialach – budowa\u0107 tak grupy wsparcia i przyjaci\u00f3\u0142.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Par\u0119 dni temu prowadzi\u0142am dyskusj\u0119 w klubokawiarni BigBook w Warszawie przy ul. Koszykowej, tak, w\u015br\u00f3d budowli socrealistycznego osiedla mieszkaniowego kipi wsp\u00f3\u0142czesne \u017cycie literackie.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1384,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/agatapassent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1402"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/agatapassent\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/agatapassent\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/agatapassent\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/agatapassent\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1402"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/agatapassent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1402\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1406,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/agatapassent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1402\/revisions\/1406"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/agatapassent\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1384"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/agatapassent\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1402"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/agatapassent\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1402"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/agatapassent\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1402"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}