{"id":1064,"date":"2015-01-07T08:41:51","date_gmt":"2015-01-07T07:41:51","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=1064"},"modified":"2015-01-07T10:59:41","modified_gmt":"2015-01-07T09:59:41","slug":"czlowiek-w-nie-stniejacym-spoleczenstwie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2015\/01\/07\/czlowiek-w-nie-stniejacym-spoleczenstwie\/","title":{"rendered":"Cz\u0142owiek w nieistniej\u0105cym spo\u0142ecze\u0144stwie"},"content":{"rendered":"

\"Jednostka-po-nowoczesnosci-Perspektywa-socjologiczna_Miroslawa-Marody,images_big,23,978-83-7383-204-6\"<\/a><\/p>\n

Warto by\u0142o czeka\u0107. Miros\u0142awa Marody sama szczerze przyznaje, \u017ce praca nad jej najnowsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 zaj\u0119\u0142a o wiele wi\u0119cej, ni\u017c planowa\u0142a. Zacz\u0119\u0142a pisa\u0107 \u201eJednostk\u0119 po nowoczesno\u015bci”<\/strong><\/a> w 2005 r., chwil\u0119 po opublikowaniu wsp\u00f3lnie z Ann\u0105 Giz\u0105 \u201ePrzemiany wi\u0119zi spo\u0142ecznych”<\/strong><\/a>.
\n
\nOkaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce do\u015b\u0107 oczywisty temat kontynuacji pracy okaza\u0142 si\u0119 niezwykle trudno uchwytny. Z prostego wzgl\u0119du – prof. Marody zdecydowa\u0142a si\u0119 opisywa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra dopiero si\u0119 staje, a nie t\u0119, kt\u00f3ra istnieje, co dla socjologa wi\u0105\u017ce si\u0119 z licznymi wyzwaniami. Jak jednak pisze we wst\u0119pie Autorka:<\/p>\n

… socjologia \u2013 je\u015bli chce obroni\u0107 swe roszczenia do bycia odr\u0119bn\u0105 dyscyplin\u0105 naukow\u0105 \u2013 musi odej\u015b\u0107 od utrwalonego nawyku koncentrowania si\u0119 na opisie „gotowego” spo\u0142ecze\u0144stwa i zacz\u0105\u0107 szuka\u0107 sposob\u00f3w opisu oraz analizy spo\u0142ecze\u0144stwa\u00a0in statu nascendi.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Bo to \u201egotowe” spo\u0142ecze\u0144stwo \u201en’existe plus”, jak stwierdzi\u0142 Alain Touraine (opisywa\u0142em go i jego najnowsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eLa fin des societes”<\/strong><\/a> w noworocznym wydaniu POLITYKI<\/a><\/strong>, a tak\u017ce wcze\u015bniej na blogu. Z kolei w \u015bwi\u0105tecznym wydaniu POLITYKI ukaza\u0142 si\u0119 wywiad z prof. Marody, rozmawia\u0142 Jacek \u017bakowski). <\/p>\n

Teza o ko\u0144cu spo\u0142ecze\u0144stwa w kszta\u0142cie, jaki znali\u015bmy, do\u015b\u0107 d\u0142ugo przebija\u0142a si\u0119 do \u015bwiadomo\u015bci. Ponad dekad\u0119 temu, gdy wysz\u0142a \u201eSocjologia” Piotra Sztompki, organizowali\u015bmy w POLITYCE promocj\u0119. Inspirowany prac\u0105 Touraine’a \u201eCan We Live Together<\/strong><\/a>” zatytu\u0142owa\u0142em spotkanie \u201eCzy koniec spo\u0142ecze\u0144stwa?”. Prof. Sztompka uzna\u0142 w\u00f3wczas ten tytu\u0142 za ma\u0142\u0105 prowokacj\u0119, a pomys\u0142y Touraine’a – za lekko ekscentryczne. Dzi\u015b Touraine pisze o ko\u0144cu spo\u0142ecze\u0144stwa w trybie oznajmuj\u0105cym. Zamiast jednak si\u0119ga\u0107 po niedost\u0119pne po polsku dzie\u0142o Touraine’a (tzn. mo\u017cna przeczyta\u0107 wst\u0119p do opus magnum, czyli \u201ePo kryzysie”<\/strong><\/a>), mo\u017cna przeczyta\u0107 znakomite opracowanie Miros\u0142awy Marody.<\/p>\n

Lata \u017cmudnej pracy przynios\u0142y niezwykle tre\u015bciwe rezultaty – prof. Marody przeczyta\u0142a chyba wszystko, co mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107, i – co wa\u017cniejsze – sama lektura jej nie wystarczy\u0142a, tylko do\u0142o\u017cy\u0142a do niej interpretacj\u0119 wytrawnego socjologa. W efekcie \u201eJednostk\u0119 po nowoczesno\u015bci” czyta si\u0119 jak epopej\u0119 o przemianach spo\u0142ecznej struktury w ostatnich dekadach, pod wp\u0142ywem r\u00f3\u017cnorodnych czynnik\u00f3w: zar\u00f3wno gospodarka, jak i zmiana technologiczna powoduj\u0105, \u017ce jednostka staje si\u0119 nie tylko \u201eindywiduum” w takim sensie, o jakim pisali filozofowie liberalizmu, lecz tak\u017ce w sensie strukturalnym – staje si\u0119 podmiotem coraz mniej zale\u017cnym w swym dzia\u0142aniu od struktur spo\u0142ecznych, jakie rozwin\u0119\u0142y si\u0119 w epoce nowoczesnej.<\/p>\n

Teza o ko\u0144cu spo\u0142ecze\u0144stwa nie polega na stwierdzeniu ko\u0144ca \u017cycia spo\u0142ecznego. Przeciwnie – cz\u0142owiek niezmienne pozostaje istot\u0105 spo\u0142eczn\u0105, co oznacza:<\/p>\n

\u017ce jego pogl\u0105dy na \u015bwiat oraz zachowania s\u0105 kszta\u0142towane przez pogl\u0105dy i zachowania innych ludzi.<\/p><\/blockquote>\n

W epoce pospo\u0142ecznej podstawow\u0105 form\u0105 socjalizacji staje si\u0119\u00a0indywidualizacja, jakkolwiek mo\u017ce to paradoksalnie brzmie\u0107. W takiej sytuacji zmieniaj\u0105 si\u0119 zasadniczo rola i funkcja pa\u0144stwa, kt\u00f3re – cho\u0107 ci\u0105gle jest podstawowym elementem zarz\u0105dzania politycznego na okre\u015blonym terytorium – to jednak:<\/p>\n

przestaje by\u0107 ono postrzegane jako jdyny gwarant mo\u017cliwo\u015bci samostanowienia spo\u0142ecze\u0144stwa, jako jego \u201ezbrojne rami\u0119”, chroni\u0105ce jednostki przed zag\u0142ad\u0105. innymi s\u0142owy, przestaje by\u0107 warto\u015bci\u0105 sam\u0105 w sobie, zaczyna by\u0107 oceniane g\u0142\u00f3wnie przez sprawno\u015b\u0107, z jak\u0105 radzi sobie z rozwi\u0105zywaniem codziennych problem\u00f3w spo\u0142ecznych i zaspokajaniem potrzeb swych obywateli.<\/p><\/blockquote>\n

Problem jednak w tym, \u017ce indywidualizuj\u0105ce si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwo staje si\u0119 coraz bardziej z\u0142o\u017cone, co:<\/p>\n

prowadzi do za\u0142amywania si\u0119 efektywno\u015bci weberowskiego modelu biurokracji jako podstawy organizacji aparatu pa\u0144stwowego, albowiem wraz z pog\u0142\u0119bianiem si\u0119 kompleksowo\u015bci \u0142adu spo\u0142ecznego w strukturach pa\u0144stwowych pojawia si\u0119 deficyt wiedzy.<\/p><\/blockquote>\n

A z drugiej strony zmienia si\u0119 postawa wobec pa\u0144stwa z obywatelskiej na \u201ekonsumenck\u0105”. Doskona\u0142ej ilustracji dla obu tych zjawisk dostarczy\u0142y protesty przeciwko ACTA. Miros\u0142awa Marody nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce przechodzimy radykaln\u0105 przemian\u0119 struktury spo\u0142ecznej i jeste\u015bmy w trakcie tworzenia nowych form organizacji spo\u0142ecznej. Efekt\u00f3w tego procesu nie jeste\u015bmy w stanie przewidzie\u0107, wszak spo\u0142ecze\u0144stwo:<\/p>\n

jest niczym innym jak swoist\u0105 siatk\u0105 regularno\u015bci, wyabstrahowanych z jednostkowych dzia\u0142a\u0144.<\/p><\/blockquote>\n

Gdzie zatem szuka\u0107 zr\u0119b\u00f3w nowego spo\u0142ecze\u0144stwa? Prof. Marody stwierdza, \u017ce:<\/p>\n

to w istniej\u0105cych sieciach komunikacji nale\u017ca\u0142oby poszukiwa\u0107 wy\u0142aniania si\u0119 si\u0142 spo\u0142ecznych zdolnych do tworzenia nowego rodzaju organizacji spo\u0142ecznej, nowego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p><\/blockquote>\n

Lektura \u201eJednostki po nowoczesno\u015bci” sprawi\u0142a mi wielk\u0105 satysfakcj\u0119 nie tylko dlatego, \u017ce przynios\u0142a wiele odpowiedzi na pytania, jakie chodz\u0105 za mn\u0105 w sumie od pracy nad \u201eZatrut\u0105 studni\u0105”, a wi\u0119c od ponad dekady. Jeszcze bardziej cieszy mnie potwierdzenie dla w\u0142asnych intuicji wynikaj\u0105cych z podobnych lektur i obserwacji, kt\u00f3rym da\u0142em wyraz w eseju \u201eJa. Bohater Naszych Czas\u00f3w” b\u0119d\u0105cym rozdzia\u0142em ksi\u0105\u017cki \u201eJak \u017cy\u0107 w \u015bwiecie, kt\u00f3ry oszala\u0142<\/strong><\/a>„, kt\u00f3r\u0105 przygotowali\u015bmy wsp\u00f3lnie z Witoldem Or\u0142owskim i Jackiem Santorskim. W najnowszej POLITYCE aplikuj\u0119 te obserwacje do analizy polskiej sceny politycznej w roku 2015 w kontek\u015bcie \u201epr\u00f3\u017cni socjologicznej”.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka Miros\u0142awy Marody pomaga zrozumie\u0107 wiele zjawisk wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata, jako \u017ce jednak opisuje \u015bwiat in statu nascendi, nie mo\u017ce w pe\u0142ni zaspokoi\u0107 ciekawo\u015bci. Jest wi\u0119c te\u017c zach\u0119t\u0105 do dalszych poszukiwa\u0144. Dla mnie wa\u017cnymi tropami, mu\u015bni\u0119tymi tylko w analizie prof. Marody, s\u0105 takie kwestie jak rozw\u00f3j \u201emaszyn spo\u0142ecznych” i \u201espo\u0142ecznego systemu operacyjnego”, o kt\u00f3rym pisze Barry Wellman, rozwijaj\u0105c koncepcj\u0119 usieciowionego indywidualizmu. Dalej – kwestia emocji w zindywidualizowanym \u015bwiecie wykraczaj\u0105ca daleko poza problem rozemocjonowania sfery publicznej. Ciekawe s\u0105 tu tropy wskazywane przez Marth\u0119 Nussbaum w pozytywny spos\u00f3b analizuj\u0105cej rol\u0119 emocji w polityce<\/strong><\/a> jako wyrazu rozumu uciele\u015bnionego.<\/p>\n

C\u00f3\u017c, tworzenie si\u0119 nowego spo\u0142ecze\u0144stwa to czas pe\u0142en zagro\u017ce\u0144, ale i niezwyk\u0142a okazja do uczestniczenia w niepowtarzalnym do\u015bwiadczeniu. I tu znowu ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce \u201eJednostka po nowoczesno\u015bci” potwierdza s\u0142uszno\u015b\u0107 za\u0142o\u017ce\u0144 stoj\u0105cych za moimi poszukiwaniami, jakie od kilku lat realizuj\u0119 bardziej systematycznie w ramach projektu \u201eKultura\u00a0i rozw\u00f3j”<\/strong><\/a> (razem z Narodowym Centrum Kultury) oraz \u201eLaboratorium Przysz\u0142o\u015bci”<\/strong><\/a> (razem z Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej). O tych poszukiwaniach wi\u0119cej niebawem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Warto by\u0142o czeka\u0107. Miros\u0142awa Marody sama szczerze przyznaje, \u017ce praca nad jej najnowsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 zaj\u0119\u0142a o wiele wi\u0119cej, ni\u017c planowa\u0142a. Zacz\u0119\u0142a pisa\u0107 \u201eJednostk\u0119 po nowoczesno\u015bci” w 2005 r., chwil\u0119 po opublikowaniu wsp\u00f3lnie z Ann\u0105 Giz\u0105 \u201ePrzemiany wi\u0119zi spo\u0142ecznych”.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,98,65,7,46,55,197,10,56,177,15,189,29,24,49,120,8,95,6,9,124,73,86,70],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1064"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1064"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1064\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1073,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1064\/revisions\/1073"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1064"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1064"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1064"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}