{"id":1481,"date":"2015-07-14T10:15:47","date_gmt":"2015-07-14T08:15:47","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=1481"},"modified":"2015-07-14T10:30:45","modified_gmt":"2015-07-14T08:30:45","slug":"tisza-be-aw-teatr-21-w-swietnej-formie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2015\/07\/14\/tisza-be-aw-teatr-21-w-swietnej-formie\/","title":{"rendered":"Tisza be-Aw. Teatr 21 w \u015bwietnej formie"},"content":{"rendered":"

\"4\"<\/a>Jestem fanem Teatru 21<\/strong><\/a> i ca\u0142ej roboty Justyny Sobczyk. Teatr to niezwyk\u0142y, bo graj\u0105 w nim aktorzy obci\u0105\u017ceni nadmiarowym 21. chromosomem, czyli osoby dotkni\u0119te zespo\u0142em Downa.
\n
\nJustyna Sobczyk wysz\u0142a jednak poza format \u201eterapii sztuk\u0105” i zbudowa\u0142a zesp\u00f3\u0142 zdolny do podejmowania coraz ciekawszych wyzwa\u0144 artystycznych. Wczoraj w Polin – Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich – odby\u0142a si\u0119 premiera performansu \u201eTisza be-Aw”, nawi\u0105zuj\u0105cego do \u015bwi\u0119ta upami\u0119tniaj\u0105cego zburzenie \u015awi\u0105tyni Jerozolimskiej. W istocie jednak performans upami\u0119tnia\u0142 akcj\u0119 T4 – nazistowski plan eksterminacji os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych.\"8\"<\/a>Nie b\u0119d\u0119 opowiada\u0142 performansu, mo\u017cna go zobaczy\u0107 jeszcze 15, 16 i 17 lipca. Nie dotyczy on historii, lecz ukazuje, jak gotowo\u015b\u0107 do wykluczenia innych, w\u0142\u0105cznie z tym najbardziej radykalnym – eksterminacj\u0105 – tkwi g\u0142\u0119boko w kulturze. Niewinne, pozornie przedszkolne zabawy, wyliczanki – naznaczone s\u0105 cz\u0119sto niezwyk\u0142ym okrucie\u0144stwem. Ka\u017cdego dnia co chwila dokonywana jest selekcja: ty si\u0119 nadajesz, ty nie, bo albo tak zdecydowa\u0142 los, albo r\u00f3\u017cnisz si\u0119 kszta\u0142tem nosa, kolorem sk\u00f3ry, dolegliwo\u015bci\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 spo\u015br\u00f3d \u201enormalnych”.<\/p>\n

Wstrz\u0105saj\u0105ce s\u0105 wspomnienia matek dzieci obci\u0105\u017conych zespo\u0142em Downa – opowiadaj\u0105, jak nieludzko traktowali je lekarze niepotrafi\u0105cy sobie poradzi\u0107 z odmienno\u015bci\u0105 noworodka, jak odsuwali si\u0119 przyjaciele i cz\u0119sto te\u017c najbli\u017csza rodzina. Stygmat odmienno\u015bci dotyka tak\u017ce matk\u0119 – skoro urodzi\u0142a \u201eco\u015b takiego”, to znaczy \u017ce ponosi za to win\u0119. Ca\u0142a si\u0142a logiki, jak\u0105 ostatnio mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 w trakcie debaty o in vitro – w pe\u0142nych chrze\u015bcija\u0144skiej mi\u0142o\u015bci wypowiedziach o osobach urodzonych w wyniku zap\u0142odnienia pozaustrojowego. Z jakich pok\u0142ad\u00f3w kultury bierze si\u0119 ta bezinteresowna nienawi\u015b\u0107 i okrucie\u0144stwo?<\/p>\n

Justyna Sobczyk i Teatr 21 nie zajmuj\u0105 si\u0119 jednak bie\u017c\u0105c\u0105 publicystyk\u0105, szerszy kontekst, w jakim osadzony jest performans \u201eTisza be-Aw”, uniwersalizuje przekaz i wzmacnia tylko jego wstrz\u0105saj\u0105c\u0105 wymow\u0119. W kulminacyjnym momencie poczu\u0142em si\u0119 tak, jak podczas \u201eOstrze\u017cenia przed przysz\u0142o\u015bci\u0105” Christopha Marthalera, wystawionego na terenie szpitala dla umys\u0142owo chorych w Lubi\u0105\u017cu. Sztuka tak\u017ce po\u015bwi\u0119cona jest\u00a0eksterminacji niepe\u0142nosprawnych przez nazist\u00f3w. O sztuce tej pisa\u0142em w \u201eMi\u0142o\u015bci, wojnie, rewolucji”, poni\u017cej fragmencik:<\/p>\n

\nLubi\u0105ski szpital przypomina wiede\u0144sk\u0105 klinik\u0119 nie tylko przeznaczeniem, ale tak\u017ce struktur\u0105. Tworz\u0105 go rozrzucone w cichym lesie budynki, kto tam zajdzie, ma wra\u017cenie sielanki. Przedstawienie rozpoczyna si\u0119 wieczorem, ju\u017c po zmierzchu, zwiedzaniem jednego ze szpitalnych oddzia\u0142\u00f3w. Budynek jest pusty, jak po w\u0142a\u015bnie zako\u0144czonej wielkiej wyprowadzce. Pozosta\u0142y tylko pami\u0105tki po pacjentach: zabawki, kartki pocztowe, instrukcje podawania lek\u00f3w. \u0141\u00f3\u017cka ju\u017c zsuni\u0119to do magazyn\u00f3w. Na \u015bcianach wisz\u0105 s\u0142uchawki, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 wys\u0142uchanie list\u00f3w, jakie mali pacjenci wiede\u0144skiego szpitala pisali do swych rodzic\u00f3w. (…)<\/p>\n

W przerwie w\u0119dr\u00f3wka po innych obiektach, gdzie aktorzy Marthalera odczytuj\u0105 fragmenty nazistowskich przem\u00f3wie\u0144. Nie to jednak robi najwi\u0119ksze wra\u017cenie. Oto bowiem opustosza\u0142y budynek, kt\u00f3ry ogl\u0105dali\u015bmy na pocz\u0105tku, ma roz\u015bwietlone okna, a z ukrytych g\u0142o\u015bnik\u00f3w dobiegaj\u0105 dzieci\u0119ce \u015bmiechy. Prosty zabieg inwersji czasowej wywo\u0142uje efekt absolutnej grozy, jednocze\u015bnie wzmacniaj\u0105c sens pierwszej cz\u0119\u015bci spektaklu: milczenie pustych szpitalnych sal by\u0142o mo\u017cliwe, bo cho\u0107 wszyscy byli\u015bmy i jeste\u015bmy uczestnikami, milczymy, milczeniem przyjmuj\u0105c logik\u0119 racjonalizacji prowadz\u0105cej do zag\u0142ady.\n<\/p><\/blockquote>\n

Podobny efekt, bez \u017cadnego zb\u0119dnego sentymentalizmu,\u00a0osi\u0105ga Teatr 21. Przekaz jest prosty i twardy, jak twarde jest \u017cycie aktor\u00f3w T21 poza scen\u0105, gdy zamiast \u017cyczliwych widz\u00f3w na co dzie\u0144 mierzy\u0107 si\u0119 musz\u0105 w najlepszym przypadku z oboj\u0119tno\u015bci\u0105, cz\u0119sto za\u015b z bezinteresownym okrucie\u0144stwem bli\u017anich niemog\u0105cych znie\u015b\u0107 ich odmienno\u015bci.
\n