{"id":1646,"date":"2015-11-06T08:00:52","date_gmt":"2015-11-06T07:00:52","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=1646"},"modified":"2015-11-06T08:31:46","modified_gmt":"2015-11-06T07:31:46","slug":"rene-girard","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2015\/11\/06\/rene-girard\/","title":{"rendered":"Ren\u00e9 Girard"},"content":{"rendered":"
\"\"

French theorist Ren\u00e9 Girard was one of the leading thinkers of our era, a faculty member at Stanford since 1981 and one of the immortels of the Acad\u00e9mie Fran\u00e7aise.<\/p><\/div>\n

Zmar\u0142 Ren\u00e9 Girard. Do\u017cy\u0142 pi\u0119knego wieku – 91 lat.
\n
\nLista dokona\u0144 zaprezentowana w po\u017cegnaniu przygotowanym przez jego uczelni\u0119, Stanford University, jest r\u00f3wnie imponuj\u0105ca<\/a><\/strong> co d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia. \u201eKozio\u0142 ofiarny” to dla mojego pokolenia ksi\u0105\u017cka kultowa i formacyjna, na inne czeka\u0142o si\u0119 z r\u00f3wn\u0105 niecierpliwo\u015bci\u0105 i g\u0142odem lektury.<\/p>\n

Nie b\u0119d\u0119 przedstawia\u0142 Girarda, najlepiej przeczyta\u0107 to, co proponuje Stanford. Po \u201eKo\u017ale ofiarnym” najwa\u017cniejsz\u0105 dla mnie ksi\u0105\u017ck\u0105 uczonego jest \u201eAchever Clausewitz” (Doko\u0144czy\u0107 Clausewitza), chyba ju\u017c jego ostatnia wielka rzecz, opublikowana w 2007 r. Obok samego Clausewitza i jego traktatu\u00a0\u201eO wojnie” – jedna z najwa\u017cniejszych lektur, gdy pracowa\u0142em nad\u00a0\u201eMi\u0142o\u015bci\u0105, wojn\u0105, rewolucj\u0105”.<\/p>\n

Girard jednocze\u015bnie odczytywa\u0142 my\u015bl pruskiego genera\u0142a po 200 latach, interpretuj\u0105c j\u0105 w \u015bwietle swej teorii pasji mimetycznej i refleksji nad przemoc\u0105. W ten spos\u00f3b z\u0142o\u017cy\u0142 ho\u0142d Prusakowi, pokazuj\u0105c, \u017ce pisa\u0142 on o wojnie j\u0119zykiem zupe\u0142nie wsp\u00f3\u0142czesnej nam antropologii. Poni\u017cej fragment z\u00a0\u201eMi\u0142o\u015bci, wojny, rewolucji”:<\/p>\n

W naszej epoce ogarni\u0119tej pasj\u0105 wirtualnego zapominamy jednak o tym, \u017ce u \u017ar\u00f3de\u0142 kultury i spo\u0142ecze\u0144stwa le\u017cy przemoc, twierdzi Ren\u00e9 Girard. To ona, poprzez rytua\u0142 za\u0142o\u017cycielskiego mordu-ofiary umo\u017cliwi\u0142a istnienie ludzkim wsp\u00f3lnotom. Pok\u00f3j spo\u0142eczny uzyskano kosztem milion\u00f3w koz\u0142\u00f3w ofiarnych. Podstawowym mechanizmem eskalacji przemocy jest w\u0142a\u015bciwa dla cz\u0142owieka pasja mimetyczna, na\u015bladowcza. Jak zreszt\u0105 zobaczymy p\u00f3\u017aniej, mimetyzm jest g\u0142\u00f3wnym mechanizmem procesu innowacyjnego, to w\u0142a\u015bnie na\u015bladowanie stanowi podstaw\u0119 proces\u00f3w uczenia si\u0119 i zdobywania wiedzy.<\/p>\n

Girard jednak uprzedza, \u017ce u podstaw owej pasji mimetycznej le\u017cy na\u015bladowanie przemocy, a wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 gatunkowa cz\u0142owieka polega w\u0142a\u015bnie na tym, \u017ce niezwykle \u0142atwo, zar\u00f3wno w wymiarze jednostkowym, jak i spo\u0142ecznym, zara\u017ca si\u0119 przemoc\u0105 i na akty przemocy odpowiada tym samym, prowadz\u0105c do eskalacji tej wymiany do ekstremum. To w\u0142a\u015bnie t\u0119 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 ludzkich zachowa\u0144 dostrzeg\u0142 Carl von Clausewitz. Jego wspomniany ju\u017c traktat \u201eO wojnie” jest dla Girarda jednym z najg\u0142\u0119bszych przejaw\u00f3w zrozumienia natury cz\u0142owieka. Clausewitz pisze: \u201eWojna jest aktem przemocy, a przy stosowaniu jej nie ma granic, obaj przeciwnicy usi\u0142uj\u0105 uchwyci\u0107 inicjatyw\u0119 w swoje r\u0119ce, powstaje wzajemne oddzia\u0142ywanie, kt\u00f3re z natury rzeczy musi prowadzi\u0107 a\u017c do ostateczno\u015bci\u201d.<\/p>\n

Taka jest natura wojny, bo taka jest natura cz\u0142owieka. Wojny jednak ustaj\u0105, dlaczego? Zastosowanie teorii gier do znalezienia optymalnej strategii w relacjach z adwersarzem maj\u0105cym potencjalnie agresywne zamiary pokaza\u0142o, \u017ce najlepiej gra\u0107 zgodnie z regu\u0142\u0105 \u201ewet za wet\u201d, ale po pierwszej wymianie cios\u00f3w przebaczy\u0107 sobie. Clausewitz nie potrzebuje teorii gier, by doj\u015b\u0107 do podobnych wniosk\u00f3w, dostrzegaj\u0105c w innej definicji wojny, \u017ce jest ona kontynuacj\u0105 polityki innymi \u015brodkami. To w\u0142a\u015bnie poddanie wojny kontroli politycznej powoduje, \u017ce eskalacja przemocy mo\u017ce wygasn\u0105\u0107, gdy zostanie osi\u0105gni\u0119ty jej cel. W\u00f3wczas armaty i genera\u0142owie ust\u0119puj\u0105 przed dyplomatami, kt\u00f3rzy negocjuj\u0105 pok\u00f3j.<\/p>\n

Gdy jednak nie ma tego rodzaju kontroli nad przemoc\u0105, mo\u017ce ona eskalowa\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107, czego przyk\u0142adem systemy wendety ci\u0105gn\u0105cej si\u0119 przez setki lat w Albanii czy na Korsyce. Girard w swej wsp\u00f3\u0142czesnej lekturze Clausewitza przypomina, \u017ce na eskalacj\u0119\u00a0przemocy nale\u017cy patrze\u0107 szczeg\u00f3lnie ostro\u017cnie w sytuacji, gdy towarzyszy jej motywacja religijna. Religia jest bowiem to\u017csama z przemoc\u0105, jest instytucj\u0105 powsta\u0142\u0105 na fundamencie przemocy, po to, by j\u0105 kontrolowa\u0107 przez system ofiarniczy. Wyj\u0105tkiem by\u0142o chrze\u015bcija\u0144stwo, kt\u00f3re poprzez ofiar\u0119 Chrystusa zdemistyfikowa\u0142o religi\u0119, pr\u00f3buj\u0105c prze\u0142ama\u0107 si\u0142\u0119 przemocy si\u0142\u0105 mi\u0142o\u015bci. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce do g\u0142\u00f3wnych tekst\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa nale\u017cy Apokalipsa, wyraziste memento pokazuj\u0105ce, \u017ce zdolno\u015b\u0107 autodestrukcji wpisana jest w rodzaj ludzki.<\/p>\n

Dlatego te\u017c francuskiego antropologa niepokoi nasycenie dzisiejszych spor\u00f3w odniesieniami religijnymi. J\u0119zyk d\u017cihadu mobilizuj\u0105cy spo\u0142eczno\u015bci islamu napotyka w odpowiedzi na retoryk\u0119 Oriany Fallaci i George\u2019a Busha, nawo\u0142uj\u0105cych do nowych krucjat. To klasyczny przyk\u0142ad pasji mimetycznej w dzia\u0142aniu i to w najbardziej intensywnym przejawie. Do tego dochodzi \u201ekwestia malthuzja\u0144ska\u201d: \u201ePrzemoc rozci\u0105ga si\u0119 dzi\u015b na ca\u0142y \u015bwiat, prowadz\u0105c do tego, co zapowiada\u0142y teksty apokaliptyczne: pomieszania mi\u0119dzy katastrofami wywo\u0142ywanymi przez natur\u0119 i katastrofami wywo\u0142ywanymi przez ludzi, pomieszania naturalnego ze sztucznym: ocieplenie i wzrost poziomu wody nie s\u0105 dzi\u015b metaforami. Przemoc, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a niegdy\u015b do wyprodukowania sfery sakralnej, dzi\u015b nie produkuje nic innego, ni\u017c sam\u0105 siebie\u201d. W zako\u0144czeniu Girard pisze: \u201eOcieplenie planety i nasilenie przemocy s\u0105 dwoma zjawiskami absolutnie ze sob\u0105 powi\u0105zanymi. Wielokrotnie k\u0142ad\u0142em nacisk na to pomieszanie naturalnego i sztucznego, o kt\u00f3rym prawdopodobnie z najwi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105 m\u00f3wi\u0105 teksty apokaliptyczne. Mi\u0142o\u015b\u0107 w rezultacie \u00aboch\u0142od\u0142a\u00bb. Oczywi\u015bcie, nie mo\u017cna zaprzeczy\u0107, \u017ce jest ona nieobecna w \u015bwiecie, \u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 wszystkich tych niewinnych ofiar nie wzros\u0142a. Ale mi\u0142o\u015b\u0107 musi dzi\u015b stawi\u0107 czo\u0142a planetarnemu imperium przemocy. W przeciwie\u0144stwie do wielu nie przestaj\u0119 twierdzi\u0107, \u017ce historia ma sens. To w\u0142a\u015bnie to d\u0105\u017cenie do apokalipsy jest najwy\u017cszym spe\u0142nieniem ludzko\u015bci.<\/p><\/blockquote>\n

Clausewitz i Girard, lektury na XXI wiek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zmar\u0142 Ren\u00e9 Girard. Do\u017cy\u0142 pi\u0119knego wieku – 91 lat.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,56,182,49,95,6,167],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1646"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1646"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1646\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1651,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1646\/revisions\/1651"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1646"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1646"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1646"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}