{"id":1744,"date":"2015-12-01T15:47:54","date_gmt":"2015-12-01T14:47:54","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=1744"},"modified":"2015-12-01T16:12:34","modified_gmt":"2015-12-01T15:12:34","slug":"wolnosc-i-obojetnosc-o-obywatelskiej-autarkii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2015\/12\/01\/wolnosc-i-obojetnosc-o-obywatelskiej-autarkii\/","title":{"rendered":"Wolno\u015b\u0107 i oboj\u0119tno\u015b\u0107. O obywatelskiej autarkii"},"content":{"rendered":"

Klaus Bachmann napisa\u0142 niedawno w \u201eWyborczej\u201d<\/a><\/strong>: \u201eGdyby PiS by\u0142 tak gro\u017any i bezwzgl\u0119dny, jak maluj\u0105 go przeciwnicy, nie zabra\u0142by si\u0119 do pierwszych posuni\u0119\u0107 w tak niefrasobliwy spos\u00f3b. Zagra\u017ca nie demokracji, lecz przede wszystkim sobie”.<\/p>\n

Argumenty Bachmanna, rzeczywi\u015bcie ciekawe, spotka\u0142y si\u0119 z reakcj\u0105 wielu znajomych, nie mam zamiaru z nimi polemizowa\u0107, chcia\u0142bym wskaza\u0107 na problematyczno\u015b\u0107 argumentu zasadniczego: trwa\u0142o\u015bci instytucji.<\/p>\n

Straszenie Polak\u00f3w rych\u0142ym upadkiem kraju zupe\u0142nie abstrahuje nie tylko od takich mechanizm\u00f3w (ta cz\u0119\u015b\u0107\u00a0odnosi si\u0119 do argument\u00f3w politologicznych – przyp. EB), ale te\u017c kompletnie marginalizuje znaczenie instytucji.<\/p><\/blockquote>\n

C\u00f3\u017c, instytucje rzeczywi\u015bcie potrafi\u0105 by\u0107 zdumiewaj\u0105co trwa\u0142e – jednocze\u015bnie jednak s\u0105 tylko tak trwa\u0142e, jak bardzo w ich trwa\u0142o\u015b\u0107 jako spo\u0142ecze\u0144stwo wierzymy. <\/p>\n

A nie tylko w Polsce nast\u0119puje silna erozja zaufania do instytucji, zw\u0142aszcza instytucji pa\u0144stwa. To w du\u017cej mierze efekt samosprawdzaj\u0105cego si\u0119 dyskursu neoliberalnego, identyfikuj\u0105cego pa\u0144stwo jako problem.<\/p>\n

Dyskurs ten, wspomagany strukturalnie procesem globalizacji i dominacji kapita\u0142u finansowego, doprowadzi\u0142 do efektu, jaki Manuel Castells ju\u017c w latach 90. nazwa\u0142 \u201epowerless state\u201d, bezsilne pa\u0144stwo.<\/p>\n

Pa\u0144stwo bezradne wobec autonomicznych decyzji kapita\u0142u w coraz wi\u0119kszym stopniu musi dostosowywa\u0107 do ich konsekwencji swoje dzia\u0142ania na innych polach. Jednocze\u015bnie post\u0119puj\u0105cy proces indywidualizacji i rozwoju alternatywnych wobec instytucji mechanizm\u00f3w koordynacji dzia\u0142a\u0144 jednostkowych i zbiorowych (co\u015b, co Barry Wellman nazywa usieciowionym indywidualizmem i spo\u0142ecznym systemem operacyjnym).<\/p>\n

Ta nowa mo\u017cliwo\u015b\u0107 strukturalna doskonale nak\u0142ada si\u0119 na tradycyjny w Polsce, uwarunkowany historycznie, specyficzny stosunek do pa\u0144stwa i jego instytucji, do\u015b\u0107 paradoksalny. Chcieliby\u015bmy jego aktywno\u015bci w wielu sferach, w\u0142\u0105cznie z zapewnieniem pracy (takie oczekiwania maj\u0105 nawet w wi\u0119kszo\u015bci polscy przedsi\u0119biorcy) i walk\u0105 z nier\u00f3wno\u015bciami, ale nie liczymy na to, uznaj\u0105c, \u017ce sukces zale\u017cy g\u0142\u00f3wnie od indywidualnego wysi\u0142ku. <\/p>\n

I przekonanie to staje si\u0119 coraz mocniejsze – im lepsze mamy w r\u0119ku instrumenty samozaopatrzenia w alternatywnym, pozainstytucjonalnym obiegu spo\u0142ecznym.<\/p>\n

Im lepiej obywatele sobie radz\u0105 z tym samozaopatrzeniem, tym bardziej im si\u0119 wydaje, \u017ce pa\u0144stwa nie potrzebuj\u0105. Instytucje nie otrzymuj\u0105 sygna\u0142\u00f3w zwrotnych i s\u0105 zadowolone z siebie. Pa\u0144stwo sobie, obywatele sobie – zjawisko to nazywam autarki\u0105 obywatelsk\u0105.<\/p>\n

Ten tryb aktywno\u015bci sprawdza si\u0119 a\u017c do momentu kryzysu, na przyk\u0142ad gwa\u0142townej zmiany kursu franka szwajcarskiego, pokazuj\u0105cej, \u017ce przyda\u0142by si\u0119 kto\u015b, kto by pom\u00f3g\u0142, kiedy rynek tak brutalnie zawodzi. Kryzys mo\u017ce by\u0107 te\u017c wywo\u0142any przez autystycznie zadowolone z siebie pa\u0144stwo, jak w przypadku ACTA, kiedy usieciowieni indywiduali\u015bci poczuli zagro\u017cenie, \u017ce pa\u0144stwo w\u0142a\u015bnie chce zepsu\u0107 narz\u0119dzia niezb\u0119dne do organizacji swego zindywidualizowanego \u017cycia.<\/p>\n

W sytuacji kryzysu autarkiczny obywatel prze\u0142\u0105cza si\u0119 w tryb zagniewanego konsumenta i przychodzi z reklamacj\u0105, na zasadzie mobilizacji grupy konsumenckiej. Pa\u0144stwo jako firma us\u0142ugowa jawi si\u0119 w s\u0142ynnym manife\u015bcie \u201eMy, dzieci sieci\u201d Piotra Czerskiego z okresu ACTA, podobn\u0105 nut\u0119 s\u0142ycha\u0107 w argumentach, dlaczego ludzie nie walcz\u0105 o Trybuna\u0142 Konstytucyjny, bo pa\u0144stwo ich zawiod\u0142o jako pracownik\u00f3w, pacjent\u00f3w etc. <\/p>\n

O mechanizmie tym m\u00f3wi\u0142em podczas IV Forum Kulturoznawczego w Elbl\u0105gu, w oparciu o to wyst\u0105pienie powsta\u0142 tekst opublikowany w \u201eKulturze wsp\u00f3\u0142czesnej\u201d: \u201eAutarkiczny obywatel czy zagniewany konsument?\u201d<\/a><\/strong>.<\/p>\n

Dlaczego go wspominam w kontek\u015bcie tekstu Bachmanna i aktualnych spor\u00f3w o interpretacj\u0119\u00a0dzia\u0142a\u0144 rz\u0105du PiS? Ot\u00f3\u017c instytucje i pa\u0144stwo, o kt\u00f3re upominamy si\u0119 jedynie wtedy, kiedy go potrzebujemy, poza tym uznaj\u0105c zgodnie z sarmacko-libertaria\u0144sko-neoliberaln\u0105, \u017ce jest zb\u0119dnym balastem, na kt\u00f3ry szkoda pieni\u0119dzy (podatk\u00f3w), staje si\u0119 w coraz wi\u0119kszym stopniu zbiorem instytucji zombi. Bardziej straszy, ni\u017c dzia\u0142a. <\/p>\n

I ko\u0142o procesu erozji si\u0119 domyka. Czy mo\u017cemy si\u0119 temu procesowi przeciwstawi\u0107? Nie wiem – wiem, \u017ce musimy. Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski, nawet je\u015bli ma najlepsze intencje sanacji, tego za nas nie zrobi. Instytucje, na kt\u00f3re liczy Bachmann, te\u017c nie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Klaus Bachmann napisa\u0142 niedawno w \u201eWyborczej\u201d: \u201eGdyby PiS by\u0142 tak gro\u017any i bezwzgl\u0119dny, jak maluj\u0105 go przeciwnicy, nie zabra\u0142by si\u0119 do pierwszych posuni\u0119\u0107 w tak niefrasobliwy spos\u00f3b. Zagra\u017ca nie demokracji, lecz przede wszystkim sobie”.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,98,55,15,49,120,124,70],"tags":[255,254],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1744"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1744"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1744\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1750,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1744\/revisions\/1750"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1744"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1744"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1744"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}