{"id":213,"date":"2013-08-31T10:33:28","date_gmt":"2013-08-31T08:33:28","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=213"},"modified":"2013-09-02T07:48:03","modified_gmt":"2013-09-02T05:48:03","slug":"solidarnosc-i-sierpien-mit-i-rzeczywistosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2013\/08\/31\/solidarnosc-i-sierpien-mit-i-rzeczywistosc\/","title":{"rendered":"Solidarno\u015b\u0107 i Sierpie\u0144, mit i rzeczywisto\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"

\"\"Wczoraj wybra\u0142em si\u0119 do Gda\u0144ska. W Dworze Artusa krzep\u0142a nowa tradycja – po raz trzeci Europejskie Centrum Solidarno\u015bci wr\u0119cza\u0142o Medal Wdzi\u0119czno\u015bci osobom, kt\u00f3re czynem wspar\u0142y walk\u0119<\/a>. W tym roku nagrodzeni zostali: Francoise Breton-Baluka, Chris Niedenthal i\u00a0Francesco Catalluccio (o Niedanthalu i jego wystawie w CSW \u0141a\u017ania niedawno pisa\u0142em<\/a> – jest tu uj\u0119cie wideo, w kt\u00f3rym opowiada o s\u0142ynnym zdj\u0119ciu „Czas Apokalipsy” z pocz\u0105tku stanu wojennego). Mi\u0142a impreza, kt\u00f3re nie zepsu\u0142 nawet wyk\u0142ad Guy Sormana, znakomicie natomiast oprawi\u0142a Schola Cantorum Gedanensis. Min\u0119\u0142y 33 lata i o solidarno\u015bci oraz Solidarno\u015bci zamiast \u0142atwiej, m\u00f3wi si\u0119 coraz trudniej.<\/p>\n

Dlaczego trudniej, to pewno poka\u017ce dzisiejszy dzie\u0144 i to, co b\u0119dzie si\u0119 wydarzy (lub nie) pod Stoczni\u0105 (to znaczy jej ruinami zamienianymi w M\u0142ode Miasto Gda\u0144sk). Historyczny znaczek i logo przylgn\u0119\u0142o do organizacji, kt\u00f3ra z samym Sierpniem ma ju\u017c niewiele wsp\u00f3lnego, a ju\u017c na pewno nie ma prawa do monopolizowania pami\u0119ci. Ale nie tylko obecny NSZZ chcia\u0142by by\u0107 jedynym spadkobierc\u0105, proces dziejowy dziwnie sprawi\u0142, \u017ce z tej najciekawszej w polskiej historii opowie\u015bci powypadali r\u00f3\u017cni aktorzy. Niebawem uka\u017ce si\u0119 przek\u0142ad ksi\u0105\u017cki Shany Penn o kobietach Solidarno\u015bci<\/a>. Ameryka\u0144ska autorka nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce nie do niczego by nie dosz\u0142o, i w Sierpniu, i p\u00f3\u017aniej, gdyby nie udzia\u0142 kobiet. Z czasem ich rola, z wyj\u0105tkiem tylko nielicznych, jak Anna Walentynowicz zosta\u0142a zredukowana \u00a0w pami\u0119ci do roli \u017con bohater\u00f3w i zaparzarek kawy\/herbaty.<\/p>\n

W dzisiejszej „Rzeczpospolitej” za problem Solidarno\u015bci i pami\u0119ci bierze si\u0119 w bardzo ciekawym tek\u015bcie „Wa\u0142\u0119sa, Jezus, Neo”<\/a> Jacek Wasilewski, specjalizuj\u0105cy w badaniu dyskursu publicznego (polecam jego ksi\u0105\u017ck\u0119 „Opowie\u015bci o Polsce. Retoryka narracji”<\/a>). Wasilewski pokazuje, jak najwa\u017cniejszy moment wsp\u00f3\u0142czesnej polskiej historii przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w mit:<\/p>\n

Opowiadana wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie historia polskiego Sierpnia z Wa\u0142\u0119s\u0105 w roli g\u0142\u00f3wnej zaczyna mie\u0107 wi\u0119cej wsp\u00f3lnego z opowie\u015bci\u0105 religijn\u0105 ni\u017c z rzeczywisto\u015bci\u0105…<\/p>\n

Dla niemal dw\u00f3ch trzecich Polak\u00f3w powstanie \u201eSolidarno\u015bci” by\u0142o wydarzeniem prze\u0142omowym. Zarazem w \u015bwiadomo\u015bci m\u0142odych Polak\u00f3w coraz cz\u0119\u015bciej jedynymi postaciami, o kt\u00f3rych mo\u017cna z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 powiedzie\u0107, \u017ce bra\u0142y udzia\u0142 w tej historii, s\u0105 Jaruzelski i Wa\u0142\u0119sa.<\/p>\n

W rocznicowych materia\u0142ach telewizyjnych zobaczymy jak zwykle niesionego na r\u0119kach b\u0105d\u017a przemawiaj\u0105cego Wa\u0142\u0119s\u0119, zaraz potem Jaruzelskiego zapowiadaj\u0105cego stan wojenny, Okr\u0105g\u0142y St\u00f3\u0142 i wybory ’89. Ale to powoduje r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nasza historia dla coraz wi\u0119kszych rzesz m\u0142odych Polak\u00f3w staje si\u0119 zmaganiem na wz\u00f3r Lorda Vadera i Luke’a Skywalkera. Brak tylko bohaterskiej pi\u0119knej Lei, bo mit ten jest typowo patriarchalny.<\/p><\/blockquote>\n

Z mitem walczy\u0107 trudno, bo czerpie si\u0142\u0119, mit i jego wyznawcy z powtarzania, a nie z problematyzacji. Im wi\u0119c wi\u0119ksze na\u0144 ataki, tym wi\u0119ksza obrona \u015bwi\u0119tego tekstu. Zobaczymy, co si\u0119 stanie po otarciu Europejskiego Centrum Solidarno\u015bci wraz z wystaw\u0105 historyczn\u0105, kt\u00f3ra wszak\u017ce nie ma mitologizowa\u0107.<\/p>\n

Nie tylko jednak mitologizacja powoduje problem z opowie\u015bci\u0105 o Saolidarno\u015bci. Inny wymiar k\u0142opotu ujawni\u0142 Guy Sorman, francuski nudziarz je\u017cd\u017c\u0105cy po \u015bwiecie z nie\u015bwie\u017cymi intelektualnymi kotletami. Fajnie, kiedy m\u00f3wi, \u017ceby Gda\u0144sk uczyni\u0107, obok Strasburga, Brukseli i Frankfurtu stolic\u0105 Europy odpowiedzialn\u0105 za kwestie solidarno\u015bci spo\u0142ecznej. Problem w tym, jak pisze Zygmunt Bauman, \u017ce „wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat dla solidarno\u015bci jest niego\u015bcinny”<\/a>:<\/p>\n

… w naszej przynajmniej cz\u0119\u015bci \u015bwiata rutyna codzienna, m\u00f3wi\u0105c najogl\u0119dniej, jest dla solidarno\u015bci niego\u015bcinna. Jest tak\u0105 dzi\u015b, cho\u0107 bynajmniej nie zawsze tak\u0105 by\u0142a. Spo\u0142ecze\u0144stwo producent\u00f3w kszta\u0142towane u zarania ery nowoczesnej by\u0142o wszak istn\u0105 fabryk\u0105 solidarno\u015bci. Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na to krzepa i g\u0119sto\u015b\u0107 mi\u0119dzyludzkich wi\u0119zi i naoczno\u015b\u0107 mi\u0119dzyludzkich wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci. Poucza\u0142o o solidarno\u015bci ludzkiego losu i sk\u0142ania\u0142o do zwierania szereg\u00f3w i marszu noga w nog\u0119 wiele aspekt\u00f3w \u00f3wczesnego bytu: st\u0142oczenie robotniczych zast\u0119p\u00f3w w murach fabrycznych, jednolito\u015b\u0107 regulowanej zegarem i narzucanej przez ta\u015bm\u0119 monta\u017cow\u0105 pracowniczej rutyny, wszechobecno\u015b\u0107 w\u015bcibskiego nadzoru i szablonowo\u015b\u0107 dyscyplinarnych wymog\u00f3w. Poucza\u0142o te\u017c o niej przekonanie obu stron klasowego przedzia\u0142u, zarz\u0105dc\u00f3w w tej\u017ce mierze, co i zarz\u0105dzanych, o nieuchronno\u015bci i wiecznym trwaniu wzajemnego uzale\u017cnienia, a wi\u0119c o sensowno\u015bci dopracowania si\u0119 trwa\u0142ego modus covivendi i zgody na samoograniczenia, jakich jego kompromisowo\u015b\u0107 nieuniknienie wymaga\u0142a. O korzy\u015bciach z solidarno\u015bci poucza\u0142a praktyka zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, przetarg\u00f3w i negocjacji zbiorowych, zbiorowych um\u00f3w o prac\u0119, sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci wytw\u00f3rczej, spo\u017cywczej czy mieszkaniowej, przelicznych odmian bractw i kas pomocy wzajemnej. Do solidarno\u015bci wdra\u017ca\u0142a logika narodobudownictwa w ramach terytorialnie okre\u015blonej suwerenno\u015bci w\u0142adz pa\u0144stwowych. Wreszcie powolne, lecz nieust\u0119pliwe rozrastanie si\u0119 instytucji pa\u0144stwa socjalnego (welfare state, Sozialstaat, \u00e9tat providence) unaocznia\u0142o wsp\u00f3lnotow\u0105, na postulacie i do\u015bwiadczeniu solidarno\u015bci opart\u0105, natur\u0119 ludzkiego wsp\u00f3\u0142\u017cycia.<\/p>\n

Nasze do gruntu zindywidualizowane (\u201ep\u00f3\u017anonowoczesne\u201d, jak si\u0119 je dzi\u015b cz\u0119sto, lecz bezpodstawnie okre\u015bla) spo\u0142ecze\u0144stwo konsument\u00f3w jest –\u00a0 przeciwnie\u00a0 –\u00a0 nie solidarno\u015bci fabryk\u0105, lecz wzajemnej podejrzliwo\u015bci i konkurencji. Produktem ubocznym, ale nader dla owej fabryki pospolitym, jest dewaluacja solidarno\u015bci ludzkiej: odmowa czy zanegowanie jej u\u017cyteczno\u015bci w staraniach o spe\u0142nienie osobistych pragnie\u0144 i powodzenie osobistych zamiar\u00f3w. Dewaluacja solidarno\u015bci tkwi korzeniami w uwi\u0105dzie troski o dobro posp\u00f3lne i jako\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rym \u017cycie jednostki si\u0119 toczy.<\/p><\/blockquote>\n

Sorman tego wymiaru zmiany nie dostrzega, rado\u015bnie bredzi o kreatywnej destrukcji, kt\u00f3ra wi\u0105za\u0107 si\u0119 musi z „nieuchronnymi kosztami ludzkimi i cierpieniami”. Ale to ju\u017c m\u00f3wili bolszewicy Rosjanom w 1917 r. obiecuj\u0105c raj na ziemi. I podobnie m\u00f3wili, ci kt\u00f3rzy z tego raju po 1989 r. nas wyprowadzali (uwaga dla Czytelnik\u00f3w: w tym miejscu nast\u0105pi\u0142a ma\u0142a korekta tekstu uwzgl\u0119dniaj\u0105ca dyskusj\u0119 z narciarzem2<\/em>). Solidarno\u015b\u0107 jako zasada \u017cycia spo\u0142ecznego polega\u0142a za\u015b na tym, \u017ceby systemowo, a nie tylko z \u0142aski wygranych, zajmowa\u0107 si\u0119 przegranymi poprzez instytucje dystrybucji uznania i sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej. Gdy nie ma \u015bwie\u017cego projektu spo\u0142eczno-politycznego, kt\u00f3ry obudowa\u0142by poj\u0119cie solidarno\u015bci nowym cia\u0142em, pozostaje tylko mit.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wczoraj wybra\u0142em si\u0119 do Gda\u0144ska. W Dworze Artusa krzep\u0142a nowa tradycja – po raz trzeci Europejskie Centrum Solidarno\u015bci wr\u0119cza\u0142o Medal Wdzi\u0119czno\u015bci osobom, kt\u00f3re czynem wspar\u0142y walk\u0119. W tym roku nagrodzeni zostali: Francoise Breton-Baluka, Chris Niedenthal i\u00a0Francesco Catalluccio (o Niedanthalu i jego wystawie w CSW \u0141a\u017ania niedawno pisa\u0142em – jest tu uj\u0119cie wideo, w kt\u00f3rym opowiada […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,21,24,49,6,73],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/213"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=213"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/213\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":217,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/213\/revisions\/217"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=213"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}