{"id":2144,"date":"2016-03-14T08:39:54","date_gmt":"2016-03-14T07:39:54","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=2144"},"modified":"2016-03-14T13:55:03","modified_gmt":"2016-03-14T12:55:03","slug":"bunt-mas-dyktatura-obciachu-czy-koniec-kultury","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2016\/03\/14\/bunt-mas-dyktatura-obciachu-czy-koniec-kultury\/","title":{"rendered":"Bunt mas, dyktatura obciachu czy koniec kultury?"},"content":{"rendered":"
\"Slajd1\"

Fotografia z dokumentacji bada\u0144 nad praktykami kulturalnymi Polak\u00f3w<\/p><\/div>\n

Zapowiada si\u0119\u00a0kolejny rekord. Zgodnie z najnowszymi badaniami Biblioteki Narodowej<\/strong><\/a> w ubieg\u0142ym roku przeczytanie przynajmniej jednej ksi\u0105\u017cki zadeklarowa\u0142o 37 proc. Polak\u00f3w.
\n
\nTo najni\u017cszy wynik w historii bada\u0144 czytelnictwa. Pe\u0142ny raport BN wkr\u00f3tce, ale ju\u017c w poprzedniej edycji<\/strong><\/a> (kiedy wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce co\u015b drgn\u0119\u0142o i trend spadku czytelnictwa si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142 – zaobserwowano w\u00f3wczas dwupunktowy wzrost do 41,7 proc. deklaruj\u0105cych lektur\u0119\u00a0przynajmniej jednej ksi\u0105\u017cki) s\u0142abe czytelnictwo sz\u0142o w parze z niskimi zakupami ksi\u0105\u017cek i beznadziejnym stanem bibliotek domowych. W 80 proc. dom\u00f3w biblioteka nie przekracza trzech p\u00f3\u0142ek, w 16 proc. nie mia\u0142o ksi\u0105\u017cek w og\u00f3le.<\/p>\n

Czytanie nie jest ulubionym zaj\u0119ciem Polak\u00f3w, zreszt\u0105 inne formy uczestnictwa, od teatru po kino, te\u017c nas nie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 na korzy\u015b\u0107. Przeciwnie, autorzy cyklicznie realizowanych europejskich bada\u0144 por\u00f3wnawczych<\/strong><\/a> analizuj\u0105cych, jak mieszka\u0144cy kraj\u00f3w europejskich korzystaj\u0105 z kultury, stwierdzili wprost i po imieniu: w Polsce i na W\u0119grzech nast\u0105pi\u0142 najwi\u0119kszy spadek intensywno\u015bci uczestnictwa w okresie mi\u0119dzy badaniami (mi\u0119dzy 2007 a 2013 rokiem). Praktyk\u0105\u00a0r\u00f3\u017cnicuj\u0105c\u0105 w Polsce nie jest ju\u017c ksi\u0105\u017cka czy teatr, nawet kino. Synonim kultury masowej jest u nas rozrywk\u0105 klasy \u015bredniej, lud do kina nie chodzi.<\/p>\n

Co z tego wynika? Co z Narodowym Programem Rozwoju Czytelnictwa i zaplanowanymi setkami milion\u00f3w na wspieranie kultury czytania? Jedna \u015bcie\u017cka analizy mo\u017ce pod\u0105\u017ca\u0107 za logik\u0105 moralnej paniki: obserwujemy upadek kultury i proletaryzacj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa. Rzecz bowiem nie tylko w tym, \u017ce nie lubimy czyta\u0107. Wi\u0119kszy problem polega na tym, \u017ce mo\u017cna w Polsce by\u0107 wysokim urz\u0119dnikiem, pracownikiem nowoczesnego przedsi\u0119biorstwa, ba, akademikiem – i nie czyta\u0107 ksi\u0105\u017cek. To oznacza, \u017ce zwi\u0105zane z lektur\u0105 kompetencje, jak zdolno\u015b\u0107 do krytycznego my\u015blenia, koncentracji intelektualnej, abstrakcyjnego my\u015blenia, nie s\u0105 potrzebne. Kompetencje te albo struktura spo\u0142eczna zaspokaja si\u0142ami w\u0105skiej elity albo deleguje na zewn\u0105trz.<\/p>\n

W tym kontek\u015bcie musi niepokoi\u0107, \u017ce trend spadku czytelnictwa idzie na przek\u00f3r innym trendom, kt\u00f3re powinny by\u0107 pozytywnie skorelowane: przybywa ludzi z wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem, ro\u015bnie w strukturze zawodowej udzia\u0142 pracownik\u00f3w tzw. klasy kreatywnej, w Warszawie to ju\u017c ok. 50 proc. zatrudnionych. Na czym polegaj\u0105 zadania wi\u0119kszo\u015bci z nich, skoro nie musz\u0105 czyta\u0107, by m\u00f3c pracowa\u0107?<\/p>\n

Ponarzekali\u015bmy, dla r\u00f3wnowagi wi\u0119c inny trop. Czytelnictwo, zw\u0142aszcza ksi\u0105\u017cek i prasy, to kwintesencja nowoczesnej kultury bur\u017cuazyjnej. W Polsce nigdy takiej kultury nie wypracowali\u015bmy, nigdy nie byli\u015bmy nowocze\u015bni, nie mieli\u015bmy bur\u017cuazji ani mieszcza\u0144stwa, warstw\u0105 modernizacyjn\u0105 by\u0142a inteligencja, i to ona te\u017c pr\u00f3bowa\u0142a kszta\u0142towa\u0107 nasz nowoczesny wz\u00f3r kultury i uczestnictwa w kulturze b\u0119d\u0105cy imitacj\u0105 nowoczesnych form praktykowanych na Zachodzie. Mimo stara\u0144, nawet wspieranych aparatem opresyjnego pa\u0144stwa autorytarnego w czasach PRL, praktyki te nie zdo\u0142a\u0142y si\u0119 zakorzeni\u0107, bo nie powsta\u0142y materialne i strukturalne podstawy ich odtwarzania.<\/p>\n

Kultura w swym podstawowym wymiarze s\u0142u\u017cy nadawaniu sensu i znaczenia do\u015bwiadczeniom codziennej egzystencji, jest wehiku\u0142em tworzenia i przekazywania spo\u0142ecznej wiedzy oraz platform\u0105 wsp\u00f3lnotowej komunikacji. Kultura s\u0142u\u017cy tak\u017ce uzasadnianiu i wytwarzania spo\u0142ecznych hierarchii. Formy kultury i uczestnictwa nie s\u0105 abstrakcyjnymi wzorami, lecz musz\u0105 odpowiada\u0107 na te w\u0142a\u015bnie potrzeby.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce wi\u0119c Polacy do komunikowania si\u0119, bycia razem, sensownego i dobrego \u017cycia nie potrzebuj\u0105 tego samego co np. Francuzi? Rzeczywi\u015bcie, zar\u00f3wno badania socjologiczne, jak i etnograficzne pokazuj\u0105, \u017ce aktywno\u015b\u0107 kulturalna w narodzie kwitnie, tylko wiele jej form nie mie\u015bci si\u0119 w znormalizowanych kwestionariuszach.<\/p>\n

Polecam badania \u201ePraktyki kulturalne Polak\u00f3w\u201d<\/strong><\/a> i studia etnograficzne Tomasza Rakowskiego<\/strong><\/a>. Oczywi\u015bcie materia\u0142\u00f3w jest znacznie wi\u0119cej. Wynika z nich, \u017ce nie tylko nie zd\u0105\u017cyli\u015bmy by\u0107 nowocze\u015bni, ale te\u017c ju\u017c nie b\u0119dziemy. Kultur\u0119 mieszcza\u0144sko-bur\u017cuazyjn\u0105 mo\u017cemy odtworzy\u0107 na zasadzie kultu cargo, zmuszaj\u0105c przedstawicieli nowej elity pieni\u0105dza, by m\u0119czyli si\u0119 w operze, bo w podobny spos\u00f3b sp\u0119dzaj\u0105 czas przedstawiciele elity we Francji lub Niemczech. Nie liczmy jednak, \u017ce ich m\u0119czarnie prze\u0142o\u017c\u0105 si\u0119\u00a0na wzory na\u015bladowane przez reszt\u0119 struktury spo\u0142ecznej. Ju\u017c w 2008 r. podczas konferencji kulturoznawczej w Elbl\u0105gu pod znamiennym tytu\u0142em \u201eModa na obciach\u201d<\/strong><\/a> obecni badacze stwierdzili, \u017ce nast\u0105pi\u0142a w Polsce g\u0142\u0119boka przemiana kulturowa. Dalsze badania potwierdzi\u0142y, \u017ce kultura z hierarchii przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w federacj\u0119 subkultur, z kt\u00f3rych ka\u017cda pos\u0142uguje si\u0119 w\u0142asnymi kryteriami warto\u015bci i obciachu.<\/p>\n

Dla jednych obciachem jest disco polo, dla innych opera. Kiedy\u015b wszyscy (no, prawie) wiedzieli i uznawali, nawet je\u015bli do opery nie chodzili, \u017ce jest wy\u017csz\u0105 form\u0105 uczestnictwa, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy chwali\u0107, a disco polo raczej si\u0119 wstydzi\u0107. Mo\u017cemy pomstowa\u0107, biada\u0107 nad upadkiem autorytet\u00f3w, gada\u0107 o promowaniu snobizmu kulturowego i wydawa\u0107 dowolne ilo\u015bci pieni\u0119dzy na promowanie nowoczesnych form uczestnictwa w kulturze, nic lub niewiele z tego jednak nie b\u0119dzie. Potrzebny jest inny model kultury, model polegaj\u0105cy na spotkaniu subkultur. Model inteligencki, polegaj\u0105cy na transmisji wzor\u00f3w \u201ez g\u00f3ry\u201d, wyczerpa\u0142 si\u0119. Pi\u0119knym jego zwie\u0144czeniem by\u0142a inscenizacja \u201eDziad\u00f3w\u201d przez Micha\u0142a Zadar\u0119, najpi\u0119kniejsze epitafium dla kultury inteligenckiej w Polsce. Oto najwa\u017cniejszy tekst tej kultury zosta\u0142 przedstawiony w najdoskonalszy z mo\u017cliwych sposob\u00f3w, z wierno\u015bci\u0105 do ostatniego przecinka. Co wi\u0119cej? Co dalej? Tej opowie\u015bci ju\u017c koniec.<\/p>\n

Na czym mia\u0142by polega\u0107 model spotkania subkultur? Na uznaniu, \u017ce w ka\u017cdej z subkultur mog\u0105\u00a0by\u0107 praktykowane ciekawe i wa\u017cne formy nadawania sensu \u017cyciu, bycia razem, ekspresji estetycznej. O ile sama ekspresja nie musi si\u0119\u00a0podoba\u0107, to podstaw\u0105 spotkania powinno i mo\u017ce by\u0107 to, co wcze\u015bniejsze i wsp\u00f3lne: ch\u0119\u0107 bycia i wyra\u017cania si\u0119 przez kultur\u0119. Odsy\u0142am do prac Tomasza Rakowskiego, dobrze ilustruj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 (ale i z\u0142o\u017cono\u015b\u0107) takiego spotkania.<\/p>\n

Dobr\u0105\u00a0okazj\u0105 do rozmowy o ko\u0144cu nowoczesnej kultury b\u0119dzie debata organizowana w Muzeum Sztuki Nowoczesnej<\/strong> <\/a>wok\u00f3\u0142 wydanej przez Fundacj\u0119 B\u0119c Zmiana ksi\u0105\u017cki \u201eKoniec kultury – koniec Europy\u201d. Zapraszam 24 marca o godz. 17.30.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zapowiada si\u0119\u00a0kolejny rekord. Zgodnie z najnowszymi badaniami Biblioteki Narodowej w ubieg\u0142ym roku przeczytanie przynajmniej jednej ksi\u0105\u017cki zadeklarowa\u0142o 37 proc. Polak\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,98,65,96,197,71,56,182,15,24,257,49,120,66,44,82],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2144"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2144"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2144\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2158,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2144\/revisions\/2158"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}