{"id":2220,"date":"2016-03-30T08:50:01","date_gmt":"2016-03-30T06:50:01","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=2220"},"modified":"2016-03-30T09:22:05","modified_gmt":"2016-03-30T07:22:05","slug":"europa-wojna-kultur-czy-wojna-o-kulture","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2016\/03\/30\/europa-wojna-kultur-czy-wojna-o-kulture\/","title":{"rendered":"Europa. Wojna kultur czy wojna o kultur\u0119?"},"content":{"rendered":"
\"Koniec_Kultury\"<\/a>

Projekt: Grzegorz Laszuk<\/p><\/div>\n

W \u00f3smym roku trwania kryzysu narasta prze\u015bwiadczenie, \u017ce jego \u017ar\u00f3de\u0142 nale\u017cy szuka\u0107 nie w gospodarce i polityce, lecz w kulturze.
\n
\nTo kultura jako dzielony spo\u0142ecznie system warto\u015bci i nadawania sensu decyduje, jak definiujemy sytuacj\u0119, wyzwania i zagro\u017cenia. Racjonalno\u015b\u0107 gospodarcza podpowiada konieczno\u015b\u0107 otwarcia na imigracj\u0119, kultura zasila wyobra\u017ani\u0119 obrazami Obcego uniemo\u017cliwiaj\u0105cymi wr\u0119cz otwarcie. Kultura ma wi\u0119c znaczenie, czym jednak jest kultura dzi\u015b?<\/p>\n

Temat podejmuje wydana niedawno przez B\u0119c Zmian\u0119 ksi\u0105\u017cka \u201eKoniec Kultury – Koniec Europy”<\/strong><\/a>, zbi\u00f3r esej\u00f3w pod red. Pascala Gielena z tekstami tak r\u00f3\u017cnych autor\u00f3w, jak Gielen, Rosi Braidotti czy\u00a0Gy\u00f6rgy Konr\u00e1d. Orygina\u0142 powsta\u0142 w czasie, gdy w Europie trwa\u0142a jeszcze dyskusja o europejskiej kulturze i konieczno\u015bci europejskiej polityki kulturalnej jako niezb\u0119dnego komponentu wsp\u00f3lnotowej polityki.<\/p>\n

Dzi\u015b taka dyskusja wobec gro\u017aby rozpadu Unii Europejskiej wydawa\u0142aby si\u0119 luksusem, tym bardziej jednak warto zada\u0107 g\u0142\u00f3wne pytanie opracowania: czy gdyby od pocz\u0105tku europejskiej integracji projekt by\u0142 nie tylko wsp\u00f3lnot\u0105 w\u0119gla i stali, lecz r\u00f3wnie\u017c kultury, dzi\u015b Unia mia\u0142aby mniejszy problem z uzasadnieniem swojego istnienia? Czy powsta\u0142by \u201eEuropean Dream”, p\u0142yn\u0105ce z kultury wyobra\u017cenie dobrej Europy dzielone przez Europejczyk\u00f3w i wspieraj\u0105ce technokratyczny projekt integracji?<\/p>\n

Rozmawiali\u015bmy o tym w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w towarzystwie\u00a0Ma\u0142gorzaty Omilanowskiej, Kuby Szredera i Romana Kurkiewicza. Dyskusja by\u0142a symptomatyczna, raczej schy\u0142kowa, bo polega\u0142a g\u0142\u00f3wnie na pr\u00f3bie zebrania rozlanego mleka przy do\u015b\u0107 silnym przekonaniu wielu uczestnik\u00f3w, \u017ce to, co dzieje si\u0119 obecnie w Europie, Polsce i na \u015bwiecie, to chwilowy paroksyzm, kt\u00f3ry minie – i wr\u00f3cimy do starej dobrej normalno\u015bci. Wtedy za\u015b naprawimy historyczne b\u0142\u0119dy, tzn. zajmiemy si\u0119 m.in. europejsk\u0105 polityk\u0105 kulturaln\u0105.<\/p>\n

Nie podzielam tego optymizmu. Po pierwsze, brak europejskiej polityki kulturalnej nie by\u0142 b\u0142\u0119dem, tylko warunkiem udanej integracji. W powojennej sytuacji, kiedy jednym z wyznacznik\u00f3w my\u015blenia o europejskiej kulturze by\u0142 \u201eList o humanizmie” Martina Heideggera, kultura by\u0142a polem co najmniej k\u0142opotliwym. Wa\u017cniejsze wydawa\u0142o si\u0119 pytanie, co znaczy kultura i sztuka po Auschwitz, zostawiaj\u0105c roztrz\u0105sanie europejskim spo\u0142ecze\u0144stwom.<\/p>\n

Dzi\u015b z kolei kultura – wobec proces\u00f3w, jakie zachodz\u0105 w jej wn\u0119trzu nap\u0119dzanych zmian\u0105 technologiczn\u0105, gospodarcz\u0105, spo\u0142eczn\u0105 – jest przestrzeni\u0105 tw\u00f3rczego chaosu, z kt\u00f3rego dopiero wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 nowe formy tw\u00f3rczo\u015bci, nadawania sensu, komunikowania. Pisa\u0142em o tym wi\u0119cej w POLITYCE<\/strong><\/a>, pokazuj\u0105c paradoksy wsp\u00f3\u0142czesnej kultury z g\u0142\u00f3wnym skutkiem: kultura przesta\u0142a wyra\u017ca\u0107 \u201eobiektywn\u0105” hierarchi\u0119 warto\u015bci, jest dzi\u015b sieci\u0105, ekosystemem:<\/p>\n

Kultura przedstawiona w Wikipedii jest sieci\u0105 powi\u0105zanych poj\u0119\u0107, kt\u00f3re jednak nie tworz\u0105 hierarchii.<\/b> W ten spos\u00f3b doskonale odzwierciedla procesy przemian w kulturze, jakie opisuj\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni socjologowie kultury i antropologowie. Wystarczy zajrze\u0107 do ksi\u0105\u017cki \u201ePraktyki kulturalne Polak\u00f3w\u201d, podsumowuj\u0105cej badania profesor\u00f3w Barbary Fatygi, Miros\u0142awa Filiciaka, Rafa\u0142a Drozdowskiego, Tomasza Szlendaka i Marka Krajewskiego. Wida\u0107 z nich, \u017ce nie istnieje jeden model cz\u0142owieka kulturalnego, kt\u00f3rego mo\u017cna by okre\u015bli\u0107 za pomoc\u0105 akceptowanych przez wszystkich cech, takich jak np. chodzenie do teatru, wysoka kultura osobista i czytanie ksi\u0105\u017cek. To jeden z mo\u017cliwych wariant\u00f3w, istniej\u0105 jednak te\u017c inne. Modele te, jak i formy uczestnictwa w kulturze nie tworz\u0105 hierarchii, lecz archipelag nisz-subkultur. Archipelagu tego nie spaja wsp\u00f3lny kanon lektur, bo czyta mniej ni\u017c po\u0142owa Polak\u00f3w; ani film\u00f3w, bo kino sta\u0142o si\u0119 form\u0105 kultury praktykowan\u0105 przez klas\u0119 \u015bredni\u0105, ale nieu\u017cywan\u0105 przez klasy ni\u017csze.<\/p><\/blockquote>\n

Taka sytuacja niepokoi i wywo\u0142uje r\u00f3\u017cne reakcje. Niekt\u00f3rzy nie kupuj\u0105 powy\u017cszej konkluzji i pr\u00f3buj\u0105 odbudowa\u0107 kultur\u0119 hierarchiczn\u0105, by stabilizowa\u0142a hierarchi\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Na tym przecie\u017c polegaj\u0105 wszelkie pr\u00f3by odbudowy kanonu kultury narodowej pod auspicjami pa\u0144stwa.<\/p>\n

Nie wierz\u0119 w skuteczno\u015b\u0107 takich pr\u00f3b, mog\u0105 si\u0119 powie\u015b\u0107 w ograniczonym ewentualnie zakresie, na zasadzie olbrzymiej redukcji z\u0142o\u017cono\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej kultury. W efekcie powstanie co\u015b na kszta\u0142t okre\u015blonej politycznie kultury narodowej, na zewn\u0105trz pozostanie ca\u0142a reszta \u017cywej kultury w taki kanon niedaj\u0105cej si\u0119 wepchn\u0105\u0107. To jednak ta reszta, a nie utrzymywany przez pa\u0144stwo moc\u0105 politycznej woli kad\u0142ubek b\u0119dzie decydowa\u0107 o tym, jak my\u015blimy, \u017cyjemy razem, nadajemy sens codziennym do\u015bwiadczeniom.<\/p>\n

Reakcja alternatywna, uznaj\u0105ca bezsensowno\u015b\u0107 \u201enarodowej polityki kulturalnej”, polega na sekularyzacji kultury. Niech tak jak religia stanie si\u0119 domen\u0105 prywatnych wybor\u00f3w obywateli. Tak\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 posz\u0142a m.in. Holandia w czasie rz\u0105d\u00f3w konserwatyst\u00f3w, uznaj\u0105c, \u017ce pa\u0144stwo nie jest od finansowania sztuki. Obie skrajno\u015bci s\u0105 niebezpieczne, zar\u00f3wno upa\u0144stwowienie, jak i sekularyzacja kultury, bo oba podej\u015bcia prowadz\u0105 do os\u0142abienia tego, co w kulturze najwa\u017cniejsze: wytwarzania tego, co wsp\u00f3lne, co wsp\u00f3\u0142tworzy spo\u0142ecze\u0144stwo jako z\u0142o\u017con\u0105, agonistyczn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 zdoln\u0105 do sporu, ale te\u017c ci\u0105g\u0142ego odtwarzania si\u0119.<\/p>\n

Mo\u017cliwych interpretacji i stanowisk wobec kultury jest oczywi\u015bcie wi\u0119cej, doskonale pokazuje to wspomniana ksi\u0105\u017cka i sp\u00f3r mi\u0119dzy Braidotti, kt\u00f3ra odrzuca uniwersalizm kultury europejskiej i proponuje nowy jej wariant, nomadyczny, a stanowiskiem Konrada przywi\u0105zanego do klasycznego, inteligenckiego i uniwersalistycznego modelu.<\/p>\n

Wiele w\u0105tk\u00f3w z tych spor\u00f3w pojawi si\u0119 we Wroc\u0142awiu podczas Europejskiej Stolicy Kultury, m.in. w ramach mojej cz\u0119\u015bci programu \u201eMiasto przysz\u0142o\u015bci – Laboratorium Wroc\u0142aw”, prezentacja szczeg\u00f3\u0142\u00f3w w najbli\u017cszy poniedzia\u0142ek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W \u00f3smym roku trwania kryzysu narasta prze\u015bwiadczenie, \u017ce jego \u017ar\u00f3de\u0142 nale\u017cy szuka\u0107 nie w gospodarce i polityce, lecz w kulturze.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,65,21,219,55,56,177,15,257,49,120,8,6,50,70],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2220"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2220"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2220\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2224,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2220\/revisions\/2224"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2220"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2220"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2220"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}