{"id":2494,"date":"2016-08-10T08:31:50","date_gmt":"2016-08-10T06:31:50","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=2494"},"modified":"2016-08-10T08:57:11","modified_gmt":"2016-08-10T06:57:11","slug":"gdzie-lezy-polska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2016\/08\/10\/gdzie-lezy-polska\/","title":{"rendered":"Gdzie le\u017cy Polska?"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Gdzie le\u017cy Polska? Czechy? W\u0119gry? Ukraina? W sensie geograficznym odpowied\u017a jest prosta, wystarczy poda\u0107 wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne lub koordynaty GPS.
\n
\nNie o tak\u0105 geografi\u0119 jednak chodzi, lecz o odpowied\u017a, czy Polska (Czechy, W\u0119gry) jest bardziej krajem wschodnim czy zachodnim i na ile od tego zale\u017c\u0105 wybory polityczne Polak\u00f3w (Czech\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w, W\u0119gr\u00f3w) i ich zachowania zbiorowe.<\/p>\n

W okresie komunizmu, w latach 80., odpowied\u017a zaproponowa\u0142 Milan Kundera w s\u0142ynnym eseju „Zach\u00f3d porwany albo tragedia Europy \u015arodkowej”. Przywo\u0142ywa\u0142 w nim historyczno-polityczn\u0105 ide\u0119 Europy \u015arodkowej jako rodzaju czy\u015b\u0107ca, do jakiego spo\u0142ecze\u0144stwa \u00f3wczesnej Czechos\u0142owacji, W\u0119gier i Polski zosta\u0142y wrzucone na mocy porozumie\u0144 ja\u0142ta\u0144skich. Wbrew woli i kulturze tych spo\u0142ecze\u0144stw si\u0142\u0105 zostali\u015bmy przesuni\u0119ci na Wsch\u00f3d, w stref\u0119 sowieckich\/rosyjskich wp\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n

Istota Europy \u015arodkowej polega na zasadzie „maksimum r\u00f3\u017cnorodno\u015bci na minimum przestrzeni”, na tym te\u017c polega zasada Europy. Wschodnim Imperium kierowa\u0142a zasada odwrotna: minimum r\u00f3\u017cnorodno\u015bci na jak najwi\u0119kszej przestrzeni. W 1989 r. wyszli\u015bmy z czy\u015b\u0107ca, wracaj\u0105c do w\u0142a\u015bciwego sobie zachodniego i europejskiego obszaru kulturowego. Tak si\u0119 przynajmniej wydawa\u0142o jeszcze w 2014 r., kiedy \u015bwi\u0119towali\u015bmy jako prymusi pierwsz\u0105 dekad\u0119 obecno\u015bci w Unii Europejskiej.<\/p>\n

Rok p\u00f3\u017aniej czar prysn\u0105\u0142, kryzys wywo\u0142any przez nap\u0142yw uchod\u017ac\u00f3w ponowi\u0142 pytanie o to, gdzie le\u017cy Polska (W\u0119gry, S\u0142owacja, Czechy). I zamiast oczywistej jeszcze kilka lat temu odpowiedzi dzi\u015b Marek Magierowski, wysoki urz\u0119dnik w Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej, m\u00f3wi<\/strong><\/a>:<\/p>\n

Po\u00a0II wojnie \u015bwiatowej Polska zosta\u0142a drastycznie przesuni\u0119ta na\u00a0Zach\u00f3d. Razem z\u00a0Kresami utracili\u015bmy jednak nie tylko kawa\u0142 naszego terytorium, ale\u00a0te\u017c kawa\u0142 naszego m\u00f3zgu, pami\u0119ci i\u00a0mentalno\u015bci. Prowadz\u0105c tak\u0105, a\u00a0nie inn\u0105 polityk\u0119 zagraniczn\u0105, nie mo\u017cemy o\u00a0tym zapomnie\u0107.<\/p><\/blockquote>\n

To zwrot wr\u0119cz kopernika\u0144ski: Kundera przekonywa\u0142, i w to wierzyli\u015bmy, \u017ce Ja\u0142ta zepchn\u0119\u0142a nas na Wsch\u00f3d, cho\u0107 byli\u015bmy na Zachodzie, Magierowski przekonuje, \u017ce Ja\u0142ta wypchn\u0119\u0142a Polsk\u0119 na Zach\u00f3d, cho\u0107 byli\u015bmy i kulturowo jeste\u015bmy na Wschodzie.<\/p>\n

To nie s\u0105 niewinne s\u0142owa, o czym kiedy\u015b pisa\u0142\u00a0Istv\u00e1n Bib\u00f3 w klasycznym ju\u017c tek\u015bcie „N\u0119dza ma\u0142ych pa\u0144stw wschodnieuropejskich”. Wprowadza w nim kategori\u0119 „fa\u0142szywego realizmu”, kt\u00f3ry polega na tworzeniu polityki w odniesieniu nie do historycznej rzeczywisto\u015bci, lecz kszta\u0142towanych kulturowo wyobra\u017ce\u0144 o niej.<\/p>\n

W efekcie kierowania si\u0119 „fa\u0142szywym realizmem” Polacy, W\u0119grzy, Czesi dzia\u0142ali wbrew logice historii, wp\u0119dzaj\u0105c si\u0119 w katastrofy. Je\u015bli „realistycznie”, jak chce Magierowski, uznamy, \u017ce jeste\u015bmy na Wschodzie, to zaczniemy adekwatnie do tego uznania tworzy\u0107 pomys\u0142y polityczne. I tworzymy, wystarczy przypomnie\u0107 rojenia o Mi\u0119dzymorzu i odbudowie czego\u015b w rodzaju regionalnej podmiotowo\u015bci polityczno-gospodarczej pomi\u0119dzy Rosj\u0105 a Europ\u0105 Zachodni\u0105.<\/p>\n

Nie o tym jednak dalej, tylko o ciekawym tropie, na jaki trafi\u0142 Przemys\u0142aw Czapli\u0144ski, kt\u00f3ry odpowiedzi na pytanie, „gdzie le\u017cy Polska”, postawi\u0142 w 2014 r. podczas IV Forum Kulturoznawczego w Elbl\u0105gu, a szuka\u0142 jej w polskiej literaturze (z tych poszukiwa\u0144 powstaje fascynuj\u0105ca ksi\u0105\u017cka). Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tradycyjn\u0105 o\u015b Wsch\u00f3d-Zach\u00f3d, po kt\u00f3rej przesuwali\u015bmy si\u0119 podczas dziej\u00f3w, nale\u017cy uzupe\u0142ni\u0107 o o\u015b P\u00f3\u0142noc-Po\u0142udnie, jaka definiuje relacje z krajami regionu Europy \u015arodkowej i Wschodniej. Z Polsk\u0105 jest ten problem, \u017ce rzeczywi\u015bcie, jak zauwa\u017cy\u0142 Magierowski, utrata Kres\u00f3w komplikuje mentalno-geograficzn\u0105 orientacj\u0119.<\/p>\n

Polska, b\u0119d\u0105c mentalnie na Wschodzie, chcia\u0142aby by\u0107 liderem regionu bardzo r\u00f3\u017cnorodnego, kt\u00f3rego spo\u0142ecze\u0144stwa bardzo piel\u0119gnuj\u0105 swe kulturowe autarkie i te\u017c nie do ko\u0144ca wiedz\u0105, gdzie s\u0105. Wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce projekty polityczne rozwijane przez spo\u0142ecze\u0144stwa kraj\u00f3w wschodnio- i \u015brodkoweuropejskich rozwijane s\u0105 w odniesieniu do literackich fikcji, a nie do strukturalnej rzeczywisto\u015bci, na kt\u00f3r\u0105 Warszawa, Budapeszt czy Praga nie maj\u0105 wi\u0119kszego wp\u0142ywu, bo nie kontroluj\u0105 przep\u0142yw\u00f3w kapita\u0142owych ani \u0142a\u0144cuch\u00f3w kreowania warto\u015bci w zglobalizowanej gospodarce.<\/p>\n

Polityka, zw\u0142aszcza polityka zagraniczna, karmiona literack\u0105 fikcj\u0105 (czyli polegaj\u0105ca na „fa\u0142szywym realizmie”) prowadzi do takich katastrofalnych pomy\u0142ek jak gra na Wielk\u0105 Brytani\u0119 jako strategicznego sojusznika i rekonstrukcji mrzonek o regionalnym mocarstwie. W rezultacie pozostaje pustka.<\/p>\n

O tym wszystkim b\u0119dziemy rozmawia\u0107 we Wroc\u0142awiu 18 sierpnia w ratuszu podczas otwartej debaty „Europa \u015arodkowa: przestrze\u0144 Utopii czy kraina kr\u00f3la Ubu?”. Dyskutowa\u0107 b\u0119d\u0105: Radka Denemarkova z Czech, Katarzyna Uczkiewicz z Polski, Leonidas Donskis z Litwy i Myko\u0142a Riabczuk z Ukrainy, ja t\u0119 dyskusj\u0119 poprowadz\u0119.<\/p>\n

Debata otworzy konferencj\u0119 „Czas Utopii. W poszukiwaniu utraconej przysz\u0142o\u015bci”<\/strong><\/a>, na kt\u00f3r\u0105 zapraszam w\u00a0kolejne dni, 19 i 20 sierpnia.<\/p>\n