{"id":2514,"date":"2016-08-12T12:09:01","date_gmt":"2016-08-12T10:09:01","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=2514"},"modified":"2016-08-12T15:45:30","modified_gmt":"2016-08-12T13:45:30","slug":"postkapitalizm-swiat-po-kryzysie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2016\/08\/12\/postkapitalizm-swiat-po-kryzysie\/","title":{"rendered":"Postkapitalizm. \u015awiat po kryzysie"},"content":{"rendered":"

\"Czas_utopii\"<\/a>Fiasko neoliberalizmu og\u0142osili nawet ekonomi\u015bci Mi\u0119dzynarodowego Funduszu Walutowego. Co w takim razie z samym kapitalizmem? Czy pod\u017awignie si\u0119 z obecnego kryzysu, czy te\u017c za\u0142amie pod ci\u0119\u017carem wewn\u0119trznych sprzeczno\u015bci? I jaka jest ewentualnie alternatywa?
\n
\nKoniec kapitalizmu ma wielu prorok\u00f3w u\u017cywaj\u0105cych r\u00f3\u017cnych argument\u00f3w. Paul Mason pisze tak:<\/p>\n

What started in 2008 as an economic crisis morphed into a social crisis, leading to mass unrest; and now, as revolutions turn into civil wars, creating military tension between nuclear superpowers, it has become a crisis of the global order.<\/p><\/blockquote>\n

Mason w odpowiedzi na swe stwierdzenie przedstawia dwa scenariusze przysz\u0142o\u015bci w kapitalistycznym modelu gospodarczym. W pierwszym elity w\u0142adzy i pieni\u0105dza zdo\u0142aj\u0105 jeszcze przez dekad\u0119, dwie przerzuca\u0107 koszty kryzysu na biedniejszych, za cen\u0119\u00a0gospodarczej stagnacji.<\/p>\n

W drugim scenariuszu lud si\u0119 zbuntuje, p\u0119knie globalny konsens i nast\u0105pi powr\u00f3t do polityk narodowych, polegaj\u0105cych na przerzucania koszt\u00f3w kryzysu mi\u0119dzy pa\u0144stwami. W skr\u00f3cie: koniec globalizacji i czas wojen.\u00a0Czas, jaki up\u0142yn\u0105\u0142 od publikacji jego ksi\u0105\u017cki „PostCapitalism: a Guide to our Future” (2015)<\/strong><\/a>, potwierdza, \u017ce napi\u0119cia spo\u0142eczne, polityczne i militarne narastaj\u0105. Nawet papie\u017c m\u00f3wi, \u017ce \u015bwiat jest w stanie wojny.<\/p>\n

Oba scenariusze prowadz\u0105 do katastrofy i globalnego chaosu najp\u00f3\u017aniej do po\u0142owy stulecia. Czy jest alternatywa? Mason proponuje, by rozpocz\u0105\u0107 od odej\u015bcia od neoliberalizmu, przy zachowaniu jednak globalizacji jako modelu kooperacji i wymiany na poziomie \u015bwiatowym. Bo tylko na tym poziomie mo\u017cemy rozwi\u0105za\u0107 obiektywne problemy ludzko\u015bci, czyli destrukcj\u0119 \u015brodowiska, kryzys klimatyczny i narastaj\u0105ce nier\u00f3wno\u015bci. Z tymi za\u015b problemami poradzi\u0107 sobie mo\u017cemy w kolejnym kroku, \u017cegnaj\u0105c si\u0119 z kapitalizmem.<\/p>\n

Mason widzi szans\u0119 na nadej\u015bcie postkapitalizmu w logice, z jak\u0105 dzia\u0142aj\u0105 si\u0142y uruchomione wewn\u0105trz samego kapitalizmu, a najwa\u017cniejsz\u0105 jest zmiana technologiczna. Prowadzi ona do trzech g\u0142\u00f3wnych efekt\u00f3w: maleje zapotrzebowanie na prac\u0119 i zaciera si\u0119 r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy prac\u0105 a czasem wolnym; rewolucja informacyjna niszczy dzia\u0142anie rynk\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142y funkcjonowa\u0107 w sytuacji informacyjnej asymetrii; w ko\u0144cu rosn\u0105ce znaczenie kooperacji u\u0142atwionej przez rozw\u00f3j techniki, co prowadzi do szybkiego upowszechniania si\u0119 „collaborative commons”, wsp\u00f3\u0142wytwarzanego tego, co wsp\u00f3lne.<\/p>\n

W podobny spos\u00f3b o przysz\u0142o\u015bci kapitalizmu pisze Jeremy Rifkin<\/strong><\/a>, odmienna jest natomiast wizja papie\u017ca Franciszka z encykliki „Laudato Si”<\/strong><\/a>. Papie\u017c nie pod\u0105\u017ca \u015bcie\u017ck\u0105 determinizmu technologicznego, tylko wierzy w si\u0142\u0119 kultury i mo\u017cliwo\u015b\u0107 rewolucji poprzez kultur\u0119, kt\u00f3ra doprowadzi do przyj\u0119cia przez \u015bwiat my\u015blenia w kategoriach ekologii integralnej. Z tej zmiany wywodzi kolejne, odnosz\u0105ce si\u0119 do zmiany stylu \u017cycia, wytw\u00f3rczo\u015bci etc. Papie\u017c, podobnie jak Mason, odwo\u0142uje si\u0119 do konieczno\u015bci zmiany, bo wynika ona ze \u015bwiadomo\u015bci nadchodz\u0105cej katastrofy ekologicznej.<\/p>\n

Kt\u00f3ra\u00a0propozycja jest bardziej realistyczna? W jaki\u015b spos\u00f3b mierzy\u0142em si\u0119 z tym problemem w rozdziale, jaki napisa\u0142em do ksi\u0105\u017cki „Polski w\u0119giel” wydanej przez Krytyk\u0119 Polityczn\u0105<\/strong><\/a>. Pokazuj\u0119 w nim, \u017ce odpowied\u017a nie le\u017cy w rozstrzygni\u0119ciu, czy lepiej logik\u0119 rozwoju rzeczywisto\u015bci opisuje determinizm technologiczny czy kulturowy. Podstawowe napi\u0119cie polega na asymetrii wiedzy:<\/p>\n

Transformacyjny dyskurs zale\u017cy od podstawowego napi\u0119cia mi\u0119dzy wiedz\u0105 i wynikaj\u0105c\u0105 z niej mo\u017cliwo\u015bci\u0105 zarz\u0105dzania ryzykiem i przysz\u0142o\u015bci\u0105 a polami aktywnej niewiedzy, kt\u00f3re wprowadzaj\u0105 do zarz\u0105dzania przysz\u0142o\u015bci\u0105 niepewno\u015b\u0107. Oto bowiem mamy z jednej strony krzepn\u0105cy system tworzenia wiedzy spo\u0142ecznej na temat zmian klimatycznych i ich konsekwencji, z kt\u00f3rego jasno wynika mo\u017cliwy horyzont rozwoju cywilizacji. Z drugiej strony mamy jednak kontrolowany g\u0142\u00f3wnie przez kapita\u0142 system tworzenia wiedzy na temat dost\u0119pnych zasob\u00f3w surowcowych, a tak\u017ce rozwijanych technologii. Ten obszar wiedzy ze spo\u0142eczne- go punktu widzenia jest aktywn\u0105 niewiedz\u0105 \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142em niepewno\u015bci.<\/p>\n

Ta niepewno\u015b\u0107 powoduje, \u017ce potencjalnie mo\u017cliwe s\u0105 r\u00f3\u017cnorodne scenariusze przysz\u0142o\u015bci: od technokratycznych wizji transformacji technologicznej przez wizje apokalipsy po projekty \u015bwiata postkapitalistycznego. Niepewno\u015b\u0107, kt\u00f3rej nie potrafimy skwantyfikowa\u0107, nie daje szansy stwierdzenia prawdopodobie\u0144stwa kierunku dalszego rozwoju \u2013 pogr\u0105\u017camy si\u0119 w chaosie, i je\u015bli racj\u0119 ma Immanuel Wallerstein, dotrzemy do punktu bifurkacji, czyli konsolidacji czynnik\u00f3w nowego \u0142adu, kiedy ustali si\u0119 trajektoria. Nie spos\u00f3b przewidzie\u0107, kiedy to nast\u0105pi ani jak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142a rzeczywisto\u015b\u0107 w okresie chaosu \u2013 historia nie podpowiada zbyt radosnych scenariuszy, ale te\u017c ich nie determinuje.<\/p><\/blockquote>\n

Z tej obserwacji powstaje rekomendacja strategiczna:<\/p>\n

Niezale\u017cnie od scenariusza z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna sformu\u0142owa\u0107 jedn\u0105 strategiczn\u0105 rekomendacj\u0119: niepewno\u015b\u0107 wynikaj\u0105c\u0105 z kontroli kapita\u0142u nad aktywn\u0105 niewiedz\u0105 i rozwojem technologii nale\u017cy niwelowa\u0107 przez innowacyjne formy uspo\u0142eczniania wiedzy i technologii. Zmniejszenie w ten spos\u00f3b pola niepewno\u015bci zwi\u0119ksza mo\u017cliwo\u015b\u0107 spo\u0142ecznego zarz\u0105dzania przysz\u0142o\u015bci\u0105 i poszukiwania form polityczno\u015bci, kt\u00f3re w pierwszym scenariuszu mog\u0142yby przeciwstawi\u0107 si\u0119 determinizmowi logiki akumulacji kapita\u0142u, w drugim za\u015b uzyska\u0107 kontrol\u0119 nad kszta\u0142towa- niem nowej, postkapitalistycznej rzeczywisto\u015bci. \u017baden determinizm nie zabrania nam w Polsce realizowa\u0107 tej strategicznej wskaz\u00f3wki.<\/p><\/blockquote>\n

O alternatywie dla kapitalizmu m\u00f3wi\u0107 b\u0119dziemy podczas konferencji „Czas Utopii. W poszukiwaniu utraconej przysz\u0142o\u015bci”<\/strong><\/a> we Wroc\u0142awiu, 18-20 sierpnia. Ostatni dzie\u0144 konferencji, 20 sierpnia, rozpocznie sesja po\u015bwi\u0119cona w\u0142a\u015bnie postkapitalizmowi, w kt\u00f3rej go\u015b\u0107mi b\u0119d\u0105 Inna Szewczenko (wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rczyni FEMEN-u), Franco „Bifo” Berardi, Tomasz Rakowski, Michai\u0142 Aku\u0142ow. Zapraszam, konferencja odbywa si\u0119 w ramach programu Europejskiej Stolicy Kultury Wroc\u0142aw 2016.<\/p>\n