{"id":2818,"date":"2016-11-12T13:17:47","date_gmt":"2016-11-12T12:17:47","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=2818"},"modified":"2016-11-14T11:20:11","modified_gmt":"2016-11-14T10:20:11","slug":"niepodleglosc-podzielona-czyli-dylematy-nowoczesnego-polaka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2016\/11\/12\/niepodleglosc-podzielona-czyli-dylematy-nowoczesnego-polaka\/","title":{"rendered":"Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 podzielona, czyli dylematy nowoczesnego Polaka"},"content":{"rendered":"
\"15068336_1326421970701138_2989169944518275638_o\"<\/a>

My\u015bli nowoczesnego Polaka. Roman Dmowski w Teatrze Polskim w Poznaniu, fot. Dariusz Ozdoba<\/p><\/div>\n

11 listopada ka\u017cdy \u015bwi\u0119towa\u0142, jak umia\u0142, lubi\u0142 i chcia\u0142. Wielo\u015b\u0107 marsz\u00f3w dobrze ilustruje wielo\u015b\u0107 podzia\u0142\u00f3w w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie.
\n
\nCzy mo\u017cna je zniwelowa\u0107, by za dwa lata, w jubileusz 100-lecia, \u015bwi\u0119towa\u0107 razem? W\u0105tpi\u0119 – z przyczyn zasadniczych, jakie s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em fundamentalnego podzia\u0142u Polak\u00f3w od prze\u0142omu XIX i XX stulecia.<\/p>\n

\"14991399_1326421907367811_6300473776592698137_o\"<\/a>

My\u015bli nowoczesnego Polaka. Roman Dmowski w Teatrze Polskim w Poznaniu, fot. Dariusz Ozdoba<\/p><\/div>\n

To w\u0142a\u015bnie wtedy, w sporze mi\u0119dzy socjalistami i narodowcami, kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 wykluczaj\u0105ce wizje polskiej nowoczesno\u015bci i nowoczesnego polskiego narodu. Nar\u00f3d Romana Dmowskiego nie by\u0142 tym samym, czym nar\u00f3d wyobra\u017cany przez J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Socjali\u015bci ju\u017c w Programie Paryskim PPS z 1892 r. okre\u015blili, \u017ce stawk\u0105 walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 jest pa\u0144stwo jako instrument realizacji programu emancypacyjnego, kt\u00f3rego podmiotem jest nar\u00f3d rozumiany w kategoriach obywatelskiej wsp\u00f3lnoty politycznej. Niepodleg\u0142e pa\u0144stwo mia\u0142o gwarantowa\u0107 r\u00f3wne prawa polityczne i obywatelskie niezale\u017cnie od wyznania, p\u0142ci, narodowo\u015bci, pochodzenia spo\u0142ecznego. Tak te\u017c g\u0142osi\u0142 „Manifest do Ludu polskiego” og\u0142oszony 7 listopada 1918 r. przez rz\u0105d Daszy\u0144skiego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 programem na pierwsze lata II Rzeczypospolitej.<\/p>\n

Projekt Dmowskiego m\u00f3wi\u0142 o innym narodzie, wsp\u00f3lnocie budowanej na zasadzie wy\u0142\u0105czno\u015bci i w opozycji do innych narod\u00f3w. Zasada wyra\u017cona w „My\u015blach nowoczesnego Polaka” m\u00f3wi\u0142a: asymiluj si\u0119 albo walcz o sw\u00f3j narodowy byt. Je\u015bli jeste\u015b Ukrai\u0144cem (Rusinem w tamtym jeszcze j\u0119zyku) – albo walcz o swoj\u0105 narodow\u0105 podmiotowo\u015b\u0107, albo pog\u00f3d\u017a si\u0119 z tym, \u017ce b\u0119dziesz Polakiem. Wi\u0119kszy problem mia\u0142 Dmowski z \u017bydami – do pewnego stopnia dopuszcza\u0142 ich asymilacj\u0119, ale panicznie ba\u0142 si\u0119 „za\u017cydzenia” polskiej rasy – gro\u017aba mia\u0142a p\u0142yn\u0105\u0107 ze specyfiki i si\u0142y \u017cydowskiej cywilizacji. Szowinistyczny nacjonalizm z antysemityzmem jako jego konstytutywn\u0105 cech\u0105 to istota programu Romana Dmowskiego.<\/p>\n

Doskonale przypomnia\u0142 o tym 11 listopada Grzegorz Laszuk w spektaklu „My\u015bli nowoczesnego Polaka. Roman Dmowski, nieautoryzowana biografia”, wystawionym w Poznaniu w Teatrze Polskim. Artysta z Komuny Warszawa w swym debiucie na scenie „prawdziwego” teatru podj\u0105\u0142 si\u0119 rzeczy bardzo trudnej: jak zmierzy\u0107 si\u0119 z ponadstuletnim tekstem i postaci\u0105, kt\u00f3rej osoba i my\u015bl ci\u0105gle zatruwaj\u0105 polsk\u0105 wyobra\u017ani\u0119, wp\u0142ywaj\u0105 na debat\u0119 publiczn\u0105 i s\u0105 przyczynami ci\u0105g\u0142ych nieporozumie\u0144, spor\u00f3w, konflikt\u00f3w? Laszuk nie kryje swego stosunku do Dmowskiego, kt\u00f3rego uwa\u017ca za cz\u0142owieka g\u0142\u0119boko nieszcz\u0119\u015bliwego i skrzywdzonego w dzieci\u0144stwie, a jego teksty za nudne i bez polotu. Jak jednak t\u0119 interpretacj\u0119 przedstawi\u0107 widzom przekonuj\u0105co, w atrakcyjny artystycznie spos\u00f3b, bez dydaktyzmu i \u0142atwej publicystyki?<\/p>\n

Rozwi\u0105zaniem okazuje si\u0119 „zaproszenie” do rozmowy Hannah Arendt, kt\u00f3rej komentarze wie\u0144cz\u0105ce przedstawienie prowadz\u0105 do konkluzji, \u017ce nacjonalizm taki, jaki wymy\u015bli\u0142 sobie Dmowski (i nie tylko w tamtych czasach), jest wynikiem deficytu rozumu, niezdolno\u015bci do my\u015blenia rozumianego nie jako wyb\u00f3r kanapki na \u015bniadanie, ale jako kompetencja filozoficzna polegaj\u0105ca na u\u017cyciu poj\u0119\u0107 i rozumu do mierzenia si\u0119 ze z\u0142o\u017con\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. W „My\u015blach nowoczesnego Polaka” my\u015blenie zast\u0105pione jest wulgarnym darwinizmem, kt\u00f3ry ma podpowiada\u0107, \u017ce to nie rozum w\u0142a\u015bnie, lecz walka decyduj\u0105 o losie narod\u00f3w. Nadmiar my\u015blenia prowadzi za\u015b do intelektualizmu i estetyzmu, w konsekwencji do os\u0142abienia si\u0142 witalnych.<\/p>\n

Laszuk w swym spektaklu posy\u0142a Dmowskiego do piek\u0142a, nie bawi\u0105c si\u0119 w dywagacje o ewentualnych zas\u0142ugach autora „My\u015bli” dla Polski. Ocenia przyw\u00f3dc\u0119 narodowc\u00f3w w spos\u00f3b integralny, tak jak\u00a0 ocenia\u0107 trzeba integralny nacjonalizm – nie da si\u0119 z niego wypreparowa\u0107 dobro, zapominaj\u0105c o z\u0142u wpisanym w istot\u0119 projektu. To w\u0142a\u015bnie dlatego trudne jest znalezienie porozumienia z tymi, kt\u00f3rzy maszeruj\u0105 w \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci pod znakami falangi. Zgoda na jego obecno\u015b\u0107 w przestrzeni publicznej oznacza zgod\u0119, \u017ce kodowany przez ten symbol projekt jest jedn\u0105 z wielu r\u00f3wnowa\u017cnych propozycji na organizacj\u0119 \u017cycia spo\u0142eczno-politycznego. Nie, nacjonalizm spod znaku falangi zosta\u0142 jednoznacznie zdyskredytowany i uniewa\u017cniony przez mi\u0119dzywojenne dwudziestolecie i jego zwie\u0144czenie, szale\u0144stwo II wojny.<\/p>\n

Jednoznaczna negatywna ocena Dmowskiego, jego projektu i dzisiejszych pr\u00f3b jego reanimacji\u00a0jest konieczna i dobrze, \u017ce Grzegorz Laszuk zmierzy\u0142 si\u0119 z tym wyzwaniem, nadaj\u0105c swej odpowiedzi oryginalny artystyczny wyraz. To jednak nie wystarczy za odpowied\u017a na fenomen si\u0142y polskiego neonacjonalizmu, tak jak nie wystarczy wyborcze zwyci\u0119stwo Donalda Trumpa zby\u0107 ocen\u0105, \u017ce w\u0142adz\u0119 dosta\u0142 z r\u0105k „g\u0142upich, bia\u0142ych m\u0119\u017cczyzn”. Odpowiedzi\u0105 musi by\u0107 niemniej atrakcyjna, ale odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do arendtowskiego rozumu propozycja alternatywy. O niej rozmawiali\u015bmy w poniedzia\u0142ek, 7 listopada, w Lublinie podczas debaty „Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 jest kobiet\u0105. Rzeczpospolita jako projekt emancypacyjny”. Debata odby\u0142a si\u0119 w miejscu, gdzie 98 lat temu ukonstytuowa\u0142 si\u0119 rz\u0105d Ignacego Daszy\u0144skiego, w Pa\u0142acu Lubomirskich (dzi\u015b Wydzia\u0142 Politologii UMCS).<\/p>\n

\"IMG_3626\"

Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 jest kobiet\u0105. Rzeczpospolita jako projekt emancypacyjny, debata w Lublinie 7 listopada 2016 r.<\/p><\/div>\n

W dyskusji, w kt\u00f3rej wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 Martyna Bunda, Agata Czarnacka, Ewa Maj, Jolanta Prochowicz, zastanawiali\u015bmy si\u0119, na ile wizja Rzeczpospolitej z listopada 1918 r. nadal jest aktualna? Na ile z jednej strony wierzymy w aktualno\u015b\u0107 emancypacyjnych postulat\u00f3w, kt\u00f3re wyra\u017caj\u0105 si\u0119 dzi\u015b cho\u0107by w walce kobiet o prawo do godno\u015bci i dysponowania swoimi cia\u0142ami, a z drugiej – na ile pa\u0144stwo mo\u017ce my\u0107 nadal instrumentem gwarantuj\u0105cym realizacj\u0119 takich postulat\u00f3w? Wbrew sygna\u0142om p\u0142yn\u0105cym ze \u015bwiata, sugeruj\u0105cym nacjonalistyczny, ksenofobiczny i mizoginiczny zwrot w polityce, uczestnicy i uczestniczki dyskusji nie mieli w\u0105tpliwo\u015bci, wierzyli w sens emancypacyjnej walki.<\/p>\n

Tyle tylko, \u017ce wobec zmiany kontekstu emancypacyjne postulaty trzeba na nowo przemy\u015ble\u0107 i zaprogramowa\u0107 w nowe formy dzia\u0142ania spo\u0142ecznego, kulturowego, politycznego. W jakim\u015b sensie wr\u00f3cili\u015bmy\u00a0do sytuacji sprzed stu lat. Wtedy emancypacyjne projekty polityczne kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 w kontek\u015bcie kszta\u0142towania nowoczesnej podmiotowo\u015bci spo\u0142ecznej. I w tym kontek\u015bcie projekt Dmowskiego by\u0142 skrajnie nowoczesny, odcina\u0142 si\u0119 do miazmat\u00f3w sarmatczyzny i romantycznego mesjanizmu, budowa\u0142 na w\u0142\u0105czeniu do narodu Ludu czy warstw w\u0142o\u015bcia\u0144skich. I tak samo czynili socjali\u015bci zdaj\u0105cy sobie spraw\u0119, \u017ce nowe spo\u0142ecze\u0144stwo wymaga nowej kultury.<\/p>\n

Dzi\u015b sytuacja jest analogiczna – toczy si\u0119 sp\u00f3r o kszta\u0142t poprzemys\u0142owej ponowoczesno\u015bci. Tyle tylko, \u017ce\u00a0dzisiejsza prawica odpowiada na to wyzwanie osobliwym synkretyzmem: husarskie pi\u00f3ra, romantyczny mesjanizm i nacjonalizm spod znaku falangi to mieszanka, jaka u samego Dmowskiego wywo\u0142a\u0142aby md\u0142o\u015bci. Czy temu intelektualno-symbolicznemu populizmowi mo\u017cna si\u0119 jeszcze przeciwstawi\u0107, skoro wygrywa nie tylko na peryferiach wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, ale i w jej centrum? Wierz\u0119, wi\u0119cej – jestem przekonany, \u017ce tak. Bo jestem przekonany, \u017ce cho\u0107 w\u0142a\u015bnie \u00f3w intelektualno-symboliczny populizm jest najbardziej spektakularny dzi\u015b, to jednak r\u00f3wnolegle trwa mniej spektakularna rekonstrukcja spo\u0142eczna w ramach tego, co francuski socjolog Roger Sue nazywa kontrspo\u0142ecze\u0144stwem. To tylko kwestia czasu, gdy z tych drobnych strumyk\u00f3w powstan\u0105 nowe, mocne struktury.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

11 listopada ka\u017cdy \u015bwi\u0119towa\u0142, jak umia\u0142, lubi\u0142 i chcia\u0142. Wielo\u015b\u0107 marsz\u00f3w dobrze ilustruje wielo\u015b\u0107 podzia\u0142\u00f3w w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98,65,21,197,56,223,15,29,24,257,20,49,120,8,258,6,103,124,44,82,165,277,268,70],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2818"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2818"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2818\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2830,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2818\/revisions\/2830"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}