{"id":2935,"date":"2017-01-09T10:20:20","date_gmt":"2017-01-09T09:20:20","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=2935"},"modified":"2017-01-09T12:53:23","modified_gmt":"2017-01-09T11:53:23","slug":"smog-i-lewiatan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2017\/01\/09\/smog-i-lewiatan\/","title":{"rendered":"Smog i Lewiatan"},"content":{"rendered":"
\"frej_smog\"

Rys. Marta Frej<\/p><\/div>\n

Oczekiwanie na wznowienie prac Sejmu wype\u0142ni\u0142 smog. Wype\u0142ni\u0142 dos\u0142ownie, bior\u0105c we w\u0142adanie polskie miasta, i medialnie – staj\u0105c si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w publicznej debaty. Czy smog stanie si\u0119 tematem politycznym, organizuj\u0105cym dynamik\u0119 polskiego sporu? Nowoczesna opozycja postara\u0142aby si\u0119 o to.
\n
\nJeden z niemieckich polityk\u00f3w stwierdzi\u0142 przed laty, \u017ce Polska to Chiny Europy. Mia\u0142 na my\u015bli polskie uzale\u017cnienie od w\u0119gla. W tym kontek\u015bcie Niemiec przestrzeli\u0142, bo Chiny nigdy w takim stopniu jak Polska nie by\u0142y zwi\u0105zane z „czarnym z\u0142otem”, a teraz staraj\u0105 si\u0119 od tego surowca odchodzi\u0107. Powodem skutki spalania w\u0119gla, czyli poza emisj\u0105 gaz\u00f3w cieplarnianych – zanieczyszczenie powietrza przek\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na 1,6 mln przedwczesnych \u015bmierci. Polski w\u0119giel te\u017c zabija, jako jedna z g\u0142\u00f3wnych przyczyn smogu w polskich miastach. Jeszcze w PRL, gdy ci\u0119\u017cki przemys\u0142 dzia\u0142a\u0142 pe\u0142n\u0105 par\u0105 w zim\u0119, g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em zanieczyszczenia powietrza na \u015al\u0105sku by\u0142y domowe piece. Dzi\u015b takiego przemys\u0142u nie ma, piece w domach pozosta\u0142y i przyby\u0142o samochod\u00f3w, w wi\u0119kszo\u015bci starego z\u0142omu. Powraca te\u017c wi\u0119c i smog.<\/p>\n

Jak wylicza Jan Mencwel w dzisiejszej „Sto\u0142ecznej”<\/strong><\/a> (Warszawa og\u0142osi\u0142a alarm smogowy), smog w Polsce przynosi konkretne straty:<\/p>\n

Leczenie chor\u00f3b to z kolei konkretne skutki dla bud\u017cetu pa\u0144stwa. Do naszej \u015bci\u0105gawki nale\u017cy wi\u0119c doda\u0107 nieco matematyki. Wedle danych \u015awiatowej Organizacji Zdrowia z 2015 roku zanieczyszczenia powietrza w Polsce kosztuj\u0105 nas 102 miliardy dolar\u00f3w rocznie. Stanowi to nieca\u0142e 13 proc. naszego PKB, a w przeliczeniu na jednego mieszka\u0144ca to a\u017c 800 z\u0142otych miesi\u0119cznie. Na walk\u0119 ze skutkami smogu rz\u0105d wydaje zatem ju\u017c teraz wi\u0119cej, ni\u017c wynosi miesi\u0119czny zasi\u0142ek w ramach programu 500 plus. To taki nasz ma\u0142y program „Smog plus”, szkoda tylko, \u017ce niezamierzony. I \u017ce \u015bwiadczenia w ramach programu s\u0105 obowi\u0105zkowe. Bo tym si\u0119 r\u00f3\u017cni smog od palenia papieros\u00f3w – o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142 minister, jako przyk\u0142adzie realnego, a nie teoretycznego problemu – \u017ce py\u0142, kt\u00f3ry wisi w powietrzu miasta, musz\u0105 wdycha\u0107 wszyscy.<\/p><\/blockquote>\n

Jan Mencwel w swym tek\u015bcie pisze o smogu, komentuj\u0105c wypowied\u017a ministra zdrowia, kt\u00f3ry traktuje smog jako problem teoretyczny i radzi, by Polacy palili mniej papieros\u00f3w, bo te s\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 chor\u00f3b i przedwczesnych zgon\u00f3w. To ciekawy moment polskiej dyskusji o smogu, kt\u00f3ra przy okazji kolejnych alarm\u00f3w smogowych lub por\u00f3wna\u0144 pokazuj\u0105cych, \u017ce polskie miasta s\u0105 najbardziej zanieczyszczone w Europie wraca na medialne czo\u0142\u00f3wki. Mimo to ci\u0105gle jeszcze smog nie sta\u0142 si\u0119 og\u00f3lnopolskim tematem politycznym (lokalnie, np. w Krakowie, ju\u017c takim tematem by\u0142). A przecie\u017c powinien, je\u015bli wszystkie przytaczane w debacie liczby maj\u0105 jakikolwiek sens.<\/p>\n

Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce wcale nie tak \u0142atwo prze\u0142o\u017cy\u0107 dyskusji maj\u0105cej ci\u0105gle charakter ekspercki (Jan Mencwel ma swoje liczby, minister zdrowia swoje) na debat\u0119 polityczn\u0105, czyli tak\u0105, w kt\u00f3rej temat – smog – potraktowany by\u0142by jako zagro\u017cenie dla funkcjonowania spo\u0142ecze\u0144stwa jako ca\u0142o\u015bci. Dyskusja ekspercka, z jednej strony niezb\u0119dna, bo produkuje argumenty, z drugiej prowadzi do fragmentacji – wszystkie te czerwone punkty na mapie Polski pokazuj\u0105, \u017ce jakie\u015b konkretne miejsca maj\u0105 problemy, ale z tego jeszcze nie powstaje przekonanie, \u017ce problem ma ca\u0142a Polska. Jeffrey C. Alexander, \u015bwietny ameryka\u0144ski socjolog proces\u00f3w uspo\u0142eczniania zjawisk kryzysowych, pyta, jak to si\u0119 dzieje, \u017ce zjawisko, o kt\u00f3rym wiemy od lat, dopiero w pewnym momencie staje si\u0119 tematem publicznym numer jeden, domagaj\u0105cym si\u0119 interwencji politycznej?<\/p>\n

By tak si\u0119 sta\u0142o, doj\u015b\u0107 musi w\u0142a\u015bnie do owego uspo\u0142ecznienia problemu, co daje szans\u0119, \u017ce b\u0119dzie on postrzegany przez spo\u0142ecze\u0144stwo jako kryzys. Kryzys, czyli poczucie, \u017ce instytucje organizuj\u0105ce \u017cycie spo\u0142eczne przesta\u0142y dzia\u0142a\u0107 w spos\u00f3b adekwatny do sytuacji i zagro\u017cone s\u0105 podstawy funkcjonowania spo\u0142eczno\u015bci. Proces translacji wiedzy eksperckiej na j\u0119zyk kryzysowej debaty publicznej nie jest prosty, bo musi \u0142\u0105czy\u0107 dwa kra\u0144ce spo\u0142ecznego spektrum: poszczeg\u00f3lni obywatele musz\u0105 odnie\u015b\u0107 zagro\u017cenie bezpo\u015brednio do siebie, u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce kryzys (w tym przypadku smog) jest niebezpieczny dla ich konkretnej egzystencji i jednocze\u015bnie musi powsta\u0107 spo\u0142eczna samowiedza \u0142\u0105cz\u0105ca te jednostkowe doznania egzystencjalne we wsp\u00f3ln\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, kt\u00f3ra mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 do dzia\u0142ania zbiorowego.<\/p>\n

Ta translacja nie jest oczywista, bo dyskurs ekspercki ma paradoksalny charakter. Z jednej strony ujawnia problem, z drugiej strony uspokaja, bo pokazuje, \u017ce jednak jacy\u015b fachowcy si\u0119 spraw\u0105 zajmuj\u0105, a w\u0142adza ciesz\u0105ca si\u0119 du\u017cym poziomem legitymizacji nie budzi podejrze\u0144, by sama by\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142em problemu. Dopiero popularyzacja tematu za pomoc\u0105 innych ni\u017c ekspercki j\u0119zyk\u00f3w – szczeg\u00f3lnie skuteczna jest popkultura zamieniaj\u0105ca liczby w obrazy i emocje – otwiera drog\u0119 do wspomnianego uspo\u0142ecznienia, kt\u00f3rego efektem mo\u017ce by\u0107 budowanie \u0142a\u0144cuch\u00f3w wyja\u015bniaj\u0105cych \u0142\u0105cz\u0105cych takie skutki jak niebezpieczny dla zdrowia i \u017cycia smog z decyzjami politycznymi, np. strategiczne uwik\u0142anie Polski w w\u0119giel.<\/p>\n

By temat sta\u0142 si\u0119 polityczny, doj\u015b\u0107 musi do momentu Hobbes’owskiego – Tomasz Hobbes w „Lewiatanie” wskazuje powody, dla kt\u00f3rych obywatel mo\u017ce odm\u00f3wi\u0107 pos\u0142usze\u0144stwa w\u0142adzy pa\u0144stwa, nawet je\u015bli ma ona legalne umocowanie. Mo\u017ce uczyni\u0107 to w\u00f3wczas, gdy zagro\u017cona jest jego integralno\u015b\u0107 cielesna, gdy pa\u0144stwo odmawia dost\u0119pu do po\u017cywienia i powietrza, gdy nie chroni przed napa\u015bci\u0105. Wykazanie wi\u0119c, \u017ce pa\u0144stwo i w\u0142adza aktywnie wsp\u00f3\u0142uczestnicz\u0105 w wytwarzaniu smogu, a tym samym uniemo\u017cliwiaj\u0105 dost\u0119p do bezpiecznego powietrza, zalegitymizowa\u0142oby spo\u0142eczn\u0105 mobilizacj\u0119 polityczn\u0105. Jej stawk\u0105 nie musi by\u0107 oczywi\u015bcie zmiana w\u0142adzy, mo\u017ce wystarczy\u0107 zmiana polityki.<\/p>\n

Ciekawe wi\u0119c, jak b\u0119dzie si\u0119 w Polsce rozwija\u0142 temat smogu i czy osi\u0105gnie on „moment Hobbes’owski” – o co chodzi, coraz lepiej rozumiej\u0105 w\u0142adze polskich miast. Og\u0142aszane oficjalnie alarmy smogowe i rekomendacje, by przedszkola i szko\u0142y nie organizowa\u0142y zaj\u0119\u0107 na \u015bwie\u017cym powietrzu (jak zrobi\u0142a Warszawa) mog\u0105 w istotny spos\u00f3b przyczyni\u0107 si\u0119 do uspo\u0142ecznienia tematu i upolitycznienia w wymiarze lokalnym. Czy kto\u015b zdo\u0142a wykorzysta\u0107 ten potencja\u0142 politycznie w skali kraju? Pytanie i retoryczne, i praktyczne zarazem.<\/p>\n

Uzupe\u0142nienie: <\/strong>Anna Nacher w komentarzu na Facebooku zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119, \u017ce nie dostrzegam wa\u017cnych inicjatyw spo\u0142ecznych, jak Krakowski Alarm Smogowy<\/strong><\/a> czy Podhala\u0144ski Alarm Smogowy<\/strong><\/a>, kt\u00f3re zdo\u0142a\u0142y lokalnie nada\u0107 tematowi wi\u0119kszej dynamiki. To prawda, chwa\u0142a takim inicjatywom, ci\u0105gle jednak pozostaje kwestia uspo\u0142ecznienia w sensie og\u00f3lnospo\u0142ecznej mobilizacji maj\u0105cej skutki polityczne polegaj\u0105ce na podj\u0119cie przez Lewiatana – pa\u0144stwo konkretnych dzia\u0142a\u0144 w uznaniu, \u017ce sytuacja ma charakter kryzysowy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oczekiwanie na wznowienie prac Sejmu wype\u0142ni\u0142 smog. Wype\u0142ni\u0142 dos\u0142ownie, bior\u0105c we w\u0142adanie polskie miasta, i medialnie – staj\u0105c si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w publicznej debaty. Czy smog stanie si\u0119 tematem politycznym, organizuj\u0105cym dynamik\u0119 polskiego sporu? Nowoczesna opozycja postara\u0142aby si\u0119 o to.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98,65,45,114,257,49,120],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2935"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2935"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2935\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2941,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2935\/revisions\/2941"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2935"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2935"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2935"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}