{"id":3025,"date":"2017-04-23T11:45:51","date_gmt":"2017-04-23T09:45:51","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=3025"},"modified":"2017-04-23T16:21:59","modified_gmt":"2017-04-23T14:21:59","slug":"o-pozytkach-z-nie-czytania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2017\/04\/23\/o-pozytkach-z-nie-czytania\/","title":{"rendered":"O po\u017cytkach z nieczytania"},"content":{"rendered":"

\"slajd1\"<\/a>Larum po publikacji kolejnych edycji bada\u0144 czytelnictwa Biblioteki Narodowej<\/strong><\/a> to sta\u0142y fragment polskiej debaty o stanie kultury i spo\u0142ecze\u0144stwa. Raz w roku mamy okazj\u0119 g\u0142o\u015bno krzykn\u0105\u0107: Polacy nie czytaj\u0105! A potem wymieni\u0107 rytualn\u0105 litani\u0119 argument\u00f3w za, przeciw i oboj\u0119tnych.
\n
\nRzadko jest okazja zej\u015b\u0107 g\u0142\u0119biej, do \u017ar\u00f3de\u0142 problemu, i analizowa\u0107 nie praktyk\u0119 kulturow\u0105, jak\u0105 jest czytanie ksi\u0105\u017cek, tylko dyskutowa\u0107 o instytucji, jak\u0105 jest czytelnictwo (ilustracje pochodz\u0105 z prezentacji wynik\u00f3w najnowszego badania czytelnictwa BN<\/strong><\/a>).\"slajd1\"<\/a>Je\u015bli popatrze\u0107 na czytanie ksi\u0105\u017cek jak na praktyk\u0119 kulturow\u0105, to statystyki BN koresponduj\u0105 dobrze ze statystykami nieuczestniczenia w innych praktykach, takich jak teatr, chodzenie na wystawy. Poprawia si\u0119 kino w sensie sprzeda\u017cy bilet\u00f3w, trudniej jednoznacznie wypowiedzie\u0107 si\u0119, czy ro\u015bnie liczba os\u00f3b chodz\u0105cych do kina. Co nie znaczy, \u017ce Polacy w og\u00f3le nie praktykuj\u0105 kultury, tylko raczej to, \u017ce cho\u0107by na skutek do\u015bwiadczenia historycznego i op\u00f3\u017anionej modernizacji nigdy nie zd\u0105\u017cyli nabra\u0107 nawyk\u00f3w kulturowych rozwini\u0119tych spo\u0142ecze\u0144stw mieszcza\u0144skich.<\/p>\n

By zrozumie\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119, wystarczy spojrze\u0107 na Czechy, gdzie czytaj\u0105 prawie wszyscy. W Polsce czyta\u0142a i czyta niezmiennie inteligencja. Inteligencja musi czyta\u0107, bo czytanie jest jej potrzebne nie tylko ze wzgl\u0119du na wszystkie walory, jakie lekturze przypisujemy, od estetycznych po praktyczne, lecz tak\u017ce ze wzgl\u0119du na kluczow\u0105 rol\u0119 w reprodukcji inteligenckiego statusu.<\/p>\n

W innych warstwach spo\u0142ecze\u0144stwa ksi\u0105\u017cka w Polsce statusowej roli nie odgrywa. Na przyk\u0142ad specjali\u015bci od PR zalecali (nie wiem, jak jest dzi\u015b) politykom, by nie fotografowali si\u0119 na tle ksi\u0105\u017cek, bo lud tego nie lubi. We Francji elementem weryfikacji kandydat\u00f3w na funkcj\u0119 prezydenta s\u0105 ich profile czytelnicze i zawarto\u015b\u0107 bibliotek, a ka\u017cda kampania zaczyna si\u0119 od publikacji ksi\u0105\u017cek programowych przez ubiegaj\u0105cych si\u0119 o stanowisko.<\/p>\n

W Polsce nie mo\u017cna by\u0107 inteligentem, nie czytaj\u0105c, we Francji inteligencja jako warstwa nie istnieje, s\u0105 intelektuali\u015bci czytaj\u0105cy zawodowo i struktura spo\u0142eczna, w kt\u00f3rej nie mo\u017cna aktywnie uczestniczy\u0107, nie czytaj\u0105c. W Polsce najwyra\u017aniej mo\u017cna sko\u0144czy\u0107 studia i potem wykonywa\u0107 zaw\u00f3d wymagaj\u0105cy wy\u017cszego wykszta\u0142cenia, niewymagaj\u0105cy jednak lektury ksi\u0105\u017cek.\"slajd1\"<\/a>Ujmuj\u0105c rzecz wprost, w Polsce nie istnieje presja strukturalna wymuszaj\u0105ca czytelnictwo ksi\u0105\u017cek – najwyra\u017aniej poziom rozwoju biznesu, z\u0142o\u017cono\u015bci instytucji i organizacyjnych struktur spo\u0142ecznych nie wymaga kompetencji, jakie daje praktyka czytania ksi\u0105\u017cek. Jako autoteliczna praktyka kulturowa czytelnictwo nie zd\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 zakorzeni\u0107, a presja statusowa ograniczona jest do w\u0105skiej grupy inteligencji.<\/p>\n

Czy jeste\u015bmy w stanie to zmieni\u0107? Lata marudzenia po kolejnych raportach BN oraz pr\u00f3by podejmowania wysi\u0142k\u00f3w na rzecz rozwoju czytelnictwa (z programem narodowym w\u0142\u0105cznie) nie przynios\u0142y dotychczas skutk\u00f3w. Czy nale\u017cy ich wi\u0119c zaprzesta\u0107? W jakim\u015b sensie odpowiedzi\u0105 jest reforma systemu edukacji.<\/p>\n

Je\u015bli jednak chcemy powa\u017cnie walczy\u0107 o czytelnictwo, to na pewno powinni\u015bmy uwzgl\u0119dni\u0107 polsk\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 specyfik\u0119, kt\u00f3rej aspektem jest hegemonia inteligencji w kszta\u0142towaniu i legitymizowaniu praktyk kulturowych, z czytaniem w\u0142\u0105cznie. Przy dzisiejszej strukturze spo\u0142ecznej si\u0142a tej hegemonii ma coraz bardziej selekcyjny charakter, tzn. s\u0142u\u017cy obronie i odtwarzaniu statusu, traci natomiast si\u0142\u0119 dyfuzyjn\u0105. Skoro mo\u017cna nale\u017ce\u0107 do klasy \u015bredniej (kt\u00f3ra wyros\u0142a w Polsce na kredyt obok inteligencji), nie czytaj\u0105c, to po co si\u0119 wysila\u0107, skoro do \u015brednioklasowego statusu wystarcz\u0105 inne rytua\u0142y: wczasy za granic\u0105, lektura katalogu samochod\u00f3w i wzor\u00f3w z Ikei?<\/p>\n

Pozostaje jeszcze pytanie, czy to bardzo \u017ale, \u017ce Polacy nie czytaj\u0105? Francuzi podkre\u015blaj\u0105, \u017ce czytanie jest g\u0142\u00f3wn\u0105 kompetencj\u0105 demokratyczn\u0105. Czytanie jako umiej\u0119tno\u015b\u0107, niekoniecznie jednak czytanie ksi\u0105\u017cek jako praktyka kulturowa. Ta, jakkolwiek j\u0105 uwielbiam, jest bardzo wieloznaczna. Przypomina o tym ju\u017c „Don Kichot” Cervantesa, pierwsza nowoczesna powie\u015b\u0107 i jednocze\u015bnie pierwsze powa\u017cne ostrze\u017cenie, do czego mo\u017ce prowadzi\u0107 lektura ksi\u0105\u017cek. Don Kichot bez ksi\u0105\u017cek \u017cy\u0107 nie mo\u017ce, gdy nie mo\u017ce czyta\u0107, dos\u0142ownie umiera. Gdy czyta, nie zyskuje jednak wcale zdolno\u015bci krytyki rzeczywisto\u015bci, przeciwnie – rzeczywisto\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek staje si\u0119 jego rzeczywisto\u015bci\u0105. To niebezpieczny cz\u0142owiek idei, o kt\u00f3rym pisa\u0142 Turgieniew w eseju o Hamlecie i Don Kichocie.<\/p>\n

T\u0119 analiz\u0119 w zaskakuj\u0105cy spos\u00f3b przypominaj\u0105 autorzy eseju z najnowszego numeru magazynu „Science”<\/strong><\/a>, wydanego na Dzie\u0144 Ziemi, gdy zastanawiaj\u0105 si\u0119 nad tym, jak mo\u017cna wp\u0142ywa\u0107 na zmiany postaw. Okazuje si\u0119, \u017ce osoby najlepiej wykszta\u0142cone (oczytane, mo\u017cna by rzec) wcale nie s\u0105 najbardziej sk\u0142onne do przyjmowania racjonalnych argument\u00f3w za zmian\u0105 postawy i stanowiska:<\/p>\n

The striking difference in response to climate change stems in part from motivated cognition. Rather than neutrally receiving information, human brains privilege that which supports their preexisting worldview. Given limited mental resources for processing the boundless information available in the world, evolution favored cognitive efficiency. New information is processed through the filters of personal beliefs, first-hand experiences, and social identities. Ideas are dismissed or assimilated on the basis of a quick but biased heuristic of whether they line up with what is already perceived to be true. It is difficult to escape bias, even when exerting conscious mental effort. Ironically, it appears that those with the highest science literacy may exhibit more ideology-based bias than others, because their familiarity with science makes them better equipped to find supporting evidence for their preconceived view.<\/p><\/blockquote>\n

Spostrze\u017cenie to dobrze koresponduje z badaniami nad r\u00f3\u017cnymi fundamentalizmami. To nie ciemny lud naj\u0142atwiej im ulega, tylko uformowani z\u0142ymi lekturami inteligenci i pseudointelektuali\u015bci.<\/p>\n

Czy to wszystko ma znaczy\u0107, \u017ce wyniki nieczytelnictwa w Polsce powinny cieszy\u0107, a nie martwi\u0107? Niestety, po tym, co si\u0119 dzieje, wida\u0107, \u017ce wystarczaj\u0105co du\u017co ludzi czyta z\u0142e ksi\u0105\u017cki, zanika natomiast infrastruktura kompetentnej krytyki, debaty, polemiki umo\u017cliwiaj\u0105ca tworzenie z zamkni\u0119tych ideologicznych, opartych na lekturach silos\u00f3w otwart\u0105 przestrze\u0144 wsp\u00f3ln\u0105 znajduj\u0105cych si\u0119 w sporze, ale komunikuj\u0105cych z sob\u0105 idei.<\/p>\n

Czytanie ksi\u0105\u017cek jako indywidualna praktyka jest w Polsce w odwrocie, bo nie powsta\u0142a z\u0142o\u017cona, systemowa i ponadklasowa infrastruktura czytelnictwa jako instytucji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Larum po publikacji kolejnych edycji bada\u0144 czytelnictwa Biblioteki Narodowej to sta\u0142y fragment polskiej debaty o stanie kultury i spo\u0142ecze\u0144stwa. Raz w roku mamy okazj\u0119 g\u0142o\u015bno krzykn\u0105\u0107: Polacy nie czytaj\u0105! A potem wymieni\u0107 rytualn\u0105 litani\u0119 argument\u00f3w za, przeciw i oboj\u0119tnych.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,98,65,96,56,182,15,29,24,49,120,6,66,44,268],"tags":[288],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3025"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3025"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3025\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3031,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3025\/revisions\/3031"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3025"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3025"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3025"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}