Wczoraj wypad do Poznania, z wyk\u0142adem do Pracowni Pyta\u0144 Granicznych. Temat, jak w tytule wpisu – powsta\u0142 po lekturze „W\u0142adzy komunikacji” Manuela Castellsa i „La fin des societes” Alaina Touraine’a, uzupe\u0142nionej w\u0142asnymi obserwacjami spo\u0142ecznego i medialnego \u017cycia. Te za\u015b sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 coraz wyra\u017aniej na projekt o roboczym tytule „Krytyka rozumu cyfrowego”. Rzecz o tym, jak urocza cyfrowa utopia w po\u0142\u0105czeniu z neoliberaln\u0105 ideologi\u0105 przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w dystopi\u0119, kt\u00f3rej kolejne warstwy w\u0142a\u015bnie odkrywamy.<\/p>\n
Najpierw utopia – cyfrowa rewolucja plus internet prowadz\u0105 do g\u0142\u0119bokiej przemiany struktury spo\u0142ecznej, upadaj\u0105 stare hierarchie i instytucje, na ich gruzach powstaje spo\u0142ecze\u0144stwo sieciowe. Potencjalnie bardziej egalitarne (ka\u017cdy mo\u017ce uczestniczy\u0107 w procesach komunikacji) i demokratyczne, w kt\u00f3rym radykalnie zmniejsza si\u0119 asymetria informacyjna – ta w\u0142a\u015bnie asymetria by\u0142a wcze\u015bniej podstaw\u0105 do tworzenia spo\u0142ecznych hierarchii i \u017ar\u00f3d\u0142em w\u0142adzy. Fala tw\u00f3rczej destrukcji zmiata z powierzchni ziemi tradycyjne media, te kt\u00f3re trwaj\u0105, zmieniaj\u0105 si\u0119 dostosowuj\u0105c do uciekaj\u0105cego rynku – jedn\u0105 z konsekwencji ich tabloidyzacja. Nie ma co si\u0119 jednak martwi\u0107, w ich miejsce w sieci powstan\u0105 nowe formy medialne.<\/p>\n
R\u00f3wnolegle trwa neoliberalny projekt restrukturyzacji struktur gospodarki i pa\u0144stwa: wybicie si\u0119 na dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 kapita\u0142u finansowego i wzrost znaczenia spekulacji, komercjalizacja sektora publicznego, prywatyzacja us\u0142ug publicznych, rozmontowywanie instytucji solidarno\u015bci spo\u0142ecznej przez system prywatnego zarz\u0105dzania ryzykiem (np. indywidualizacja kont emerytalnych), zast\u0119powanie idei welfare state przez workfare state uzasadniane wysokim kosztem utrzymania pa\u0144stwa opieku\u0144czego. Za tym wszystkim przemiana postindustrialna i wzrost znaczenia sektora us\u0142ug oraz szeroko rozumianych przemys\u0142\u00f3w informacyjno-kreatywnych. Nowa gospodarka wymaga nowej infrastruktury – sieci i „fabryk informacji”, czyli centr\u00f3w przetwarzania danych. Skala inwestycji i wielko\u015b\u0107 tej infrastruktury, cho\u0107 odbywa si\u0119 w ramach paradygmatu post-industrialnego, ma charakter hiperindustrialny, a kontrola nad nimi jest zmonopolizowana przez kilka korporacji i jedno de facto pa\u0144stwo.<\/p>\n
Nast\u0119puje ciekawy proces – z jednej strony rozpad struktur spo\u0142ecznych opartych na solidarno\u015bci i nowoczesnych, ponadplemiennych wi\u0119ziach, maleje z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stw – rol\u0119 instytucji obs\u0142uguj\u0105cych wcze\u015bniej t\u0119 nowoczesn\u0105 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 przejmuje „p\u0142aski” rynek i „p\u0142aska” komunikacja w sieci. T\u0119 utracon\u0105 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 przejmuje wspomniana rozwijaj\u0105ca si\u0119 infrastruktura cyfrowego kapitalizmu, kt\u00f3ra doskonale pasuje do opisu jaki zaproponowa\u0142 Karol Marks wprowadzaj\u0105c w Grundrisse poj\u0119cie „general intellect”, czyli umys\u0142u zbiorowego wyra\u017conego w wiedzy zakumulowanej w infrastrukturze technologicznej, kt\u00f3ra jest najdoskonalsz\u0105 form\u0105 istnienia kapita\u0142u. Ta infrastruktura, obdarzona rodzajem zaprogramowanej inteligencji zaczyna funkcjonowa\u0107 coraz bardziej autonomicznie, jest platform\u0105 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 do wymiany symboli, do kontroli, a tak\u017ce dystrybucji przemocy. Eisenhower m\u00f3wi\u0142 o kompleksie militarno-przemys\u0142owym, Edward Snowden ujawni\u0142 skal\u0119 rozwoju kompleksu militarno-informacyjnego.<\/p>\n
Efekt jest taki, \u017ce obserwujemy, jak przekonuje Alain Touraine „koniec spo\u0142ecze\u0144stw” rozumianych jako zbiorowi aktorzy historii, ich miejsce zajmuj\u0105 autonomiczne jednostki, kt\u00f3rym coraz trudniej podejmowa\u0107 zbiorowe dzia\u0142anie. Na przeciw nich wyr\u00f3s\u0142 system totalnej kontroli i dominacji monitoruj\u0105cy ka\u017cdy ruch owych autonomicznych jednostek. We Francji trwa w\u0142a\u015bnie gor\u0105ca dyskusja po tym, jak „Le Monde” ujawni\u0142 w oparciu o dane Snowdena skal\u0119 inwigilacji Francji i Francuz\u00f3w przez ameryka\u0144ski matrix. Naturalnemu oburzeniu towarzyszy smutna konstatacja – czujemy si\u0119 tak, jak musieli si\u0119 czu\u0107 w XIX wieku \u00a0mieszka\u0144cy Afryki podczas spotkania z bia\u0142ymi kolonizatorami. Bezsilni.<\/p>\n
O ile XIX-wieczna kolonizacja by\u0142a naturalnym rozwini\u0119ciem kapitalizmu przemys\u0142owego, o tyle cyfrowa konkwista jest naturalnym rozwini\u0119ciem kapitalizmu informacyjnego. USA, g\u0142\u00f3wny gracz w tej grze dysponuje zasobami, wobec kt\u00f3rych infrastruktura reszty \u015bwiata przypomina dzidy Afryka\u0144czyk\u00f3w przeciwstawiane gwintowanym karabinom. Niekt\u00f3re kraje, jak Chiny i Brazylia pr\u00f3buj\u0105 w odpowiedzi robi\u0107 to, co zrobi\u0142a Japonia w XIX wieku w okresie Meiji i za wszelk\u0105 cen\u0119 chc\u0105 si\u0119 zmodernizowa\u0107 na ameryka\u0144ski wz\u00f3r. Europa dopiero budzi si\u0119 ze snu, a upadek Nokii w bolesny spos\u00f3b pokaza\u0142 skal\u0119 strukturalnego niedostosowania.<\/p>\n
Pytaniem jednak nie jest o to, czy do\u015bcigniemy USA, czy damy si\u0119 (lub ju\u017c jeste\u015bmy) skolonizowa\u0107. Pytanie, czy nawet same USA kontroluj\u0105 jeszcze \u00f3w general intellect w dzia\u0142aniu i czy w og\u00f3le mo\u017cliwe jest jeszcze odzyskanie spo\u0142ecznej kontroli nad kapita\u0142em, skoro ten w coraz wi\u0119kszym stopniu obchodzi si\u0119 bez spo\u0142ecze\u0144stwa, uzyskuj\u0105c kolejne nadwy\u017cki z inwestycji w samego siebie, w spekulacje finansowe i bezzatrudnieniowy wzrost produktywno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wczoraj wypad do Poznania, z wyk\u0142adem do Pracowni Pyta\u0144 Granicznych. Temat, jak w tytule wpisu – powsta\u0142 po lekturze „W\u0142adzy komunikacji” Manuela Castellsa i „La fin des societes” Alaina Touraine’a, uzupe\u0142nionej w\u0142asnymi obserwacjami spo\u0142ecznego i medialnego \u017cycia. Te za\u015b sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 coraz wyra\u017aniej na projekt o roboczym tytule „Krytyka rozumu cyfrowego”. Rzecz o tym, jak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98,7,46,55,15,24,49,8,95,6,73,86,50,70],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/327"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=327"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/327\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":328,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/327\/revisions\/328"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=327"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=327"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}