{"id":3345,"date":"2017-08-22T08:29:26","date_gmt":"2017-08-22T06:29:26","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=3345"},"modified":"2017-08-22T11:14:23","modified_gmt":"2017-08-22T09:14:23","slug":"fantazja-o-ludzie-czyli-populizm-bez-populi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2017\/08\/22\/fantazja-o-ludzie-czyli-populizm-bez-populi\/","title":{"rendered":"Fantazja o Ludzie, czyli populizm bez populi"},"content":{"rendered":"

\"\"W mediach a\u017c g\u0119sto od analiz, co dalej z obozem w\u0142adzy. Od wizji „operacji Walkiria” – buntu w szeregach PiS, kt\u00f3ry ma usun\u0105\u0107 Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego po prognozy rekonstrukcji rz\u0105du i przemiany Prezesa w Prezesa Rady Ministr\u00f3w. Analizuj\u0105c wszystkie dworskie intrygi w obozie w\u0142adzy, warto pami\u0119ta\u0107 o specyfice polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa – niskim poziomie politycznego zaanga\u017cowania.
\n
\nBardzo s\u0142abe zaanga\u017cowanie polityczne Polak\u00f3w rzuca si\u0119 cieniem na III Rzeczpospolit\u0105 ju\u017c od samego pocz\u0105tku. W wyborach 4 czerwca 1989 r. uczestniczy\u0142o nieco ponad 60 proc. uprawnionych. Potem ju\u017c by\u0142o tylko gorzej, a polskie statystyki wyborcze nale\u017c\u0105 do najgorszych w strefie postkomunistycznej. W efekcie powsta\u0142a demokracja bez demosu – aktywnego politycznie spo\u0142ecze\u0144stwa, dla kt\u00f3rego demokracja jest nie tylko procedur\u0105, lecz stylem \u017cycia. Dlatego te\u017c jej mozolnie budowany gmach leg\u0142 jak domek z kart zaatakowany przez projekt populistyczny.<\/p>\n

Bo projekt Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego doskonale odpowiada kryteriom definicyjnym populizmu, jakie podaje Jan-Werner M\u00fcller w ksi\u0105\u017cce „Co to jest populizm?”<\/strong><\/a>. M\u00fcller pisze mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n

Populizm to szczeg\u00f3lny rodzaj moralizuj\u0105cej wyobra\u017ani politycznej<\/strong> i taki spos\u00f3b postrzegania \u015bwiata politycznego, kt\u00f3ry ustawia moralnie czysty i w pe\u0142ni zjednoczony – cho\u0107, jak postaram si\u0119 wykaza\u0107, zupe\u0142nie fikcyjny – nar\u00f3d czy lud naprzeciw elitom, ukazywanym jako skorumpowane b\u0105d\u017a z innego powodu gorsze moralnie. […] Populi\u015bci stoj\u0105 na stanowisku, \u017ce kto nie wspiera partii populistycznej, w og\u00f3le nie mo\u017ce zosta\u0107 uznany za prawdziwego cz\u0142onka narodu.<\/p><\/blockquote>\n

Populi\u015bci twierdz\u0105, \u017ce reprezentuj\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, czerpi\u0105c si\u0142\u0119 z tej cz\u0119\u015bci elektoratu, kt\u00f3ra w wyniku niedoskona\u0142o\u015bci procesu demokratycznego opartego na reprezentacji czu\u0142a si\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b wykluczona. Oferta populistyczna daje im wra\u017cenie w\u0142\u0105czenia, i to w spos\u00f3b radykalny, jako cz\u0142onka Prawdziwej Wsp\u00f3lnoty, ale bez mo\u017cliwo\u015bci partycypacji. Populistyczna w\u0142adza wie, co jest dobre, i nie musi swych decyzji konsultowa\u0107, bo z definicji reprezentuje Wol\u0119 Og\u00f3ln\u0105.<\/p>\n

W Polsce jednak populizm jest zak\u0142adnikiem tego samego deficytu co demokracja. Jest populizmem bez populi. Owszem, populistyczny program PiS pozyska\u0142 wystarczaj\u0105co wiele g\u0142os\u00f3w, by zapewni\u0107 w\u0142adz\u0119, a sonda\u017ce opinii publicznej pokazuj\u0105 nieustannie wysokie (cho\u0107 nie wi\u0119kszo\u015bciowe w wymiarze absolutnym) poparcie dla rz\u0105du. Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski jednak, w przeciwie\u0144stwie do Juana Perona lub tureckiego Erdo\u011fana, nie jest w stanie poprowadzi\u0107 za sob\u0105 masy. Wielokrotnie zapowiadane „przykrywanie” wrog\u00f3w ludu czapkami i marsze milion\u00f3w sko\u0144czy\u0142y si\u0119 zapowiedzi\u0105 zako\u0144czenia w przysz\u0142ym roku miesi\u0119cznic smole\u0144skich, bo nawet kluczowy rytua\u0142 ruchu bardziej mobilizuje opozycj\u0119 ni\u017c \u00f3w Lud.<\/p>\n

Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski Ludu si\u0119 boi, i to dobrze, a ci, co go popieraj\u0105, maj\u0105 swoje powody, jednak nie stoi za nimi tak gor\u0105ca polityczna nami\u0119tno\u015b\u0107, by szuka\u0142a dla siebie uj\u015bcia na ulicy. Ta sytuacja nie przeszkadza\u0142a na etapie walki o w\u0142adz\u0119, zaczyna jednak by\u0107 problematyczna wobec pierwszych oznak zu\u017cycia tej w\u0142adzy. Populistyczni liderzy w chwilach kryzysu czerpi\u0105 energi\u0119 odnowy, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 bezpo\u015brednio do Ludu, czyli mas swoich zwolennik\u00f3w. Robi\u0105 to zar\u00f3wno po to, by postraszy\u0107 opozycj\u0119, jak i zdyscyplinowa\u0107 w\u0142asne szeregi – masa skanduj\u0105ca imi\u0119 wodza ma przypomina\u0107, \u017ce nie wyczerpa\u0142a si\u0119 jego charyzma. Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski takiej odnowy zrobi\u0107 nie mo\u017ce, w zasadzie jedynym sposobem na relegitymizacj\u0119 przyw\u00f3dztwa jest obj\u0119cie stanowiska premiera, zakomunikowanie: oto uciele\u015bniam ju\u017c nie tylko Lud, ale i Pa\u0144stwo.<\/p>\n

W przeciwnym wypadku coraz liczniejsze kadry obozu w\u0142adzy zajmuj\u0105ce konkretne stanowisko w strukturach pa\u0144stwa i dysponuj\u0105ce konkretnymi zasobami coraz bardziej b\u0119d\u0105 si\u0119 rozsmakowywa\u0107 w swej mocy i coraz cz\u0119\u015bciej zastanawia\u0107 si\u0119, dlaczego mieliby z niej rezygnowa\u0107, je\u017celi z Nowogrodzkiej przyjdzie rozkaz. Moment jest wi\u0119c ciekawy, Andrzej Duda stworzy\u0142 precedens, kt\u00f3ry mo\u017ce, cho\u0107 oczywi\u015bcie nie musi prze\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na efekt odkrycia, \u017ce „kr\u00f3l jest nagi”. Jesie\u0144 zapowiada si\u0119 wi\u0119c interesuj\u0105co. Zw\u0142aszcza \u017ce analizuj\u0105c mo\u017cliwe scenariusze, uwzgl\u0119dni\u0107 trzeba jeszcze jeden specyficzny polski czynnik.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c przywykli\u015bmy m\u00f3wi\u0107, \u017ce w Polsce nie ma demosu, teraz odkrywamy, \u017ce nie istnieje tak\u017ce populus, a to wszystko dlatego, \u017ce nie istnieje w Polsce spo\u0142ecze\u0144stwo. Polityka, czy to demokratyczna, czy te\u017c populistyczna, polega\u0142a na zarz\u0105dzaniu „pr\u00f3\u017cni\u0105 socjologiczn\u0105”, o kt\u00f3rej pisa\u0142 w 1979 r. Stefan Nowak. Zgodnie z t\u0105 konstatacj\u0105 dla Polak\u00f3w istniej\u0105 tylko rodzina i przyjaciele oraz nar\u00f3d, a po \u015brodku nie ma niczego. Tyle tylko, \u017ce Stefan Nowak wyra\u017anie podkre\u015bli\u0142, \u017ce tak si\u0119 dzieje w wyobra\u017ani Polak\u00f3w, bo w rzeczywisto\u015bci tworz\u0105 oni ca\u0142kiem nowoczesne i w nowoczesny spos\u00f3b zinstytucjonalizowane spo\u0142ecze\u0144stwo. Ale go nie widz\u0105.<\/p>\n

Po 1989 r. z jednej strony cieszyli\u015bmy si\u0119 rozwojem tzw. spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego, z drugiej jednak strony ca\u0142y czas narzekali\u015bmy na jego niedorozw\u00f3j i ma\u0142e zaanga\u017cowanie Polak\u00f3w. Tymczasem okazuje si\u0119, \u017ce by\u0142 to, u\u017cyj\u0119 okre\u015blenia Slavoja \u017di\u017eka, b\u0142\u0105d paralaksy. Niepe\u0142ne spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie istnia\u0142o ju\u017c w PRL, po jego upadku rozwijaj\u0105c si\u0119 dalej, tylko bardzo cz\u0119sto nie w spos\u00f3b, jaki opisywali teoretycy. Spraw\u0119 analizuje dok\u0142adniej \u015bwie\u017ca ksi\u0105\u017cka „Civil Society Revisited. Lessons from Poland<\/strong><\/a>” pod red. Kerstin Jacobsson i El\u017cbiety Korolczuk. Autorki i autorzy dowodz\u0105, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie ma si\u0119 w Polsce zdumiewaj\u0105co dobrze, tylko z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w mieli\u015bmy problemy z tym, \u017ceby je dostrzec.<\/p>\n

Cieszy mnie ta ksi\u0105\u017cka, bo sam od wielu lat stawiam tez\u0119 o „niewidocznym spo\u0142ecze\u0144stwie” – wi\u0119cej w wynikach projektu Spisek kultury<\/strong><\/a>, jakim zajmowa\u0142em si\u0119 jaki\u015b czas temu z B\u0119c Zmian\u0105 i Narodowym Centrum Kultury. W ka\u017cdym razie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce polska polityka jest zak\u0142adnikiem paradoksu pr\u00f3\u017cni socjologicznej: nie widzimy, \u017ce jako spo\u0142ecze\u0144stwo istniejemy, wi\u0119c polityka zamiast odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do realnie istniej\u0105cego spo\u0142ecze\u0144stwa, mocuje si\u0119 z wyobra\u017con\u0105 pr\u00f3\u017cni\u0105 socjologiczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna zarz\u0105dza\u0107 albo technokratycznie, albo populistycznie.<\/p>\n

Demokracj\u0119 odzyskamy w\u00f3wczas, gdy wymy\u015blimy formy polityki adekwatne do rzeczywistych form organizacji \u017cycia spo\u0142ecznego w Polsce. W uproszczeniu – gdy znajdziemy spos\u00f3b, by w\u0142\u0105czy\u0107 do polityki tych, kt\u00f3rzy ujawnili swoj\u0105 podmiotowo\u015b\u0107 w lipcu, cho\u0107 wcze\u015bniej wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce nie istniej\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W mediach a\u017c g\u0119sto od analiz, co dalej z obozem w\u0142adzy. Od wizji „operacji Walkiria” – buntu w szeregach PiS, kt\u00f3ry ma usun\u0105\u0107 Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego po prognozy rekonstrukcji rz\u0105du i przemiany Prezesa w Prezesa Rady Ministr\u00f3w. Analizuj\u0105c wszystkie dworskie intrygi w obozie w\u0142adzy, warto pami\u0119ta\u0107 o specyfice polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa – niskim poziomie politycznego zaanga\u017cowania.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98,24,257,49,120,6,124],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3345"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3345"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3345\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3356,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3345\/revisions\/3356"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3345"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3345"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3345"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}