{"id":3475,"date":"2017-09-20T09:34:21","date_gmt":"2017-09-20T07:34:21","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=3475"},"modified":"2017-09-22T02:01:11","modified_gmt":"2017-09-22T00:01:11","slug":"przyszlosc-pracy-reforma-czy-rewolucja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2017\/09\/20\/przyszlosc-pracy-reforma-czy-rewolucja\/","title":{"rendered":"Przysz\u0142o\u015b\u0107 pracy. Reforma czy rewolucja?"},"content":{"rendered":"

\"\"Praca jest chora, poobijana przez kapita\u0142 ledwo mo\u017ce si\u0119 pozbiera\u0107, bo brakuje jej mocnych sojusznik\u00f3w. W uzdrowieniu pracy Rafa\u0142 Wo\u015b, autor \u015bwietnej ksi\u0105\u017cki „To nie jest kraj dla pracownik\u00f3w”, widzi szans\u0119 na uzdrowienie spo\u0142ecze\u0144stw i gospodarek, a tak\u017ce na odnowienie lewicy.
\n
\nA mo\u017ce jednak odwrotnie, projekt dla lewicy i \u015bwiata powinien polega\u0107 na abolicji pracy, jak proponuj\u0105 dzi\u015b np. James Livingston i Franco Berardi „Bifo”, a przed stu laty proponowa\u0142 Paul Lafargue?<\/p>\n

Jak to? Bez pracy nie ma ko\u0142aczy, wszelkie bogactwo bierze si\u0119 z pracy, praca nadaje sens ludzkiemu \u017cyciu. Hm, zanim przejd\u0119 do rozmowy z argumentami Rafa\u0142a Wosia, poczyni\u0107 musz\u0119 rozr\u00f3\u017cnienie, jakiego nie ma wprost w jego ksi\u0105\u017cce. Chodzi o r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy prac\u0105 \u017cyw\u0105, tak\u0105 jak cho\u0107by analizowa\u0142 Stanis\u0142aw Brzozowski, i prac\u0119 urzeczowion\u0105, wyalienowan\u0105 – towarem b\u0119d\u0105cym przedmiotem obrotu na tzw. rynku pracy.<\/p>\n

Do tego rozr\u00f3\u017cnienia jeszcze wr\u00f3c\u0119, teraz czas na ksi\u0105\u017ck\u0119 Rafa\u0142a Wosia. Nie b\u0119d\u0119 powtarza\u0142 pochwa\u0142, jakie ju\u017c wyliczy\u0142 Micha\u0142 Sutowski w recenzji w \u201eKrytyce Politycznej\u201d<\/strong><\/a>, podpisuj\u0119 si\u0119 pod nimi. Ksi\u0105\u017ck\u0119 \u015bwietnie si\u0119 czyta, przy okazji dowiaduj\u0105c mn\u00f3stwa rzeczy – autor przeczyta\u0142 wszystko z ekonomii, czego nie przeczyta nie tylko wi\u0119kszo\u015b\u0107 przeci\u0119tnych czytelnik\u00f3w, ale nawet profesjonalnych ekonomist\u00f3w. To, co przeczyta\u0142, odnosi jednak do przyk\u0142ad\u00f3w z realnego \u017cycia, wi\u0119c opowie\u015b\u0107 nie jest akademick\u0105 abstrakcj\u0105, tylko wywo\u0142uje \u017cywy rezonans. Do lektury zatem.<\/p>\n

Do lektury krytycznej, bo tylko taka ma sens i szans\u0119 posun\u0105\u0107 dyskusj\u0119, na kt\u00f3rej Wosiowi zale\u017cy, do przodu. Zaczn\u0119 wi\u0119c od etykietowania. Ksi\u0105\u017ck\u0119 Wosia zaklasyfikowa\u0142bym jako dzie\u0142o reprezentuj\u0105ce my\u015bl lewicow\u0105, ale reformistyczno-konserwatywn\u0105. Jest to dzie\u0142o reformistyczne, bo Rafa\u0142 Wo\u015b nie zamierza rozwi\u0105za\u0107 problemu pracy poprzez eliminacj\u0119 g\u0142\u0119bokich, \u201egenetycznych\u201d \u017ar\u00f3de\u0142 jej choroby, czyli podporz\u0105dkowania kapita\u0142owi poprzez zniesienie kapitalizmu tylko proponuje napraw\u0119 kapitalizmu. Nie mamy wi\u0119c do czynienia z propozycj\u0105 socjalistyczn\u0105, tylko socjaldemokratyczn\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na wprowadzeniu nowych instrument\u00f3w dyscyplinowania kapita\u0142u i wzmacniania klasy pracowniczej. Pojawia si\u0119 wi\u0119c powszechny doch\u00f3d gwarantowany, praca gwarantowana, pomys\u0142y na nowe sposoby organizowania \u015bwiata pracy dla zyskania wi\u0119kszej mocy negocjacyjnej.<\/p>\n

Te reformy maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 celowi konserwatywnemu – przywr\u00f3ceniu pracy pozycji podobnej, jak\u0105 mia\u0142a przez z\u0142ote trzydziestolecie po II wojnie \u015bwiatowej, bo tylko w\u00f3wczas dobrze b\u0119d\u0105\u00a0mieli nie tylko pracownicy, ale r\u00f3wnie\u017c ca\u0142y system b\u0119dzie sprawniej funkcjonowa\u0142. Syty, pewny bezpiecze\u0144stwa zatrudnienia pracownik – to tak\u017ce dobry obywatel i konsument, bo przecie\u017c to konsumpcja kreuj\u0105ca efektywny popyt nap\u0119dza machin\u0119 kapitalistycznego rozwoju. W tych reformistyczno-konserwatywnych ramach poj\u0119ciowych argumenty Rafa\u0142a Wosia s\u0105 precyzyjne i warte g\u0142\u0119bokiej analizy. Pozostaje zasadnicze pytanie o to, jak je realizowa\u0107 politycznie – czy rzeczywi\u015bcie, jak przekonuje autor, kwestia pracy i jej uzdrowienia mog\u0142aby by\u0107 narracj\u0105 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 odnowie projektu lewicowego?<\/p>\n

Tu pojawia si\u0119 moja zasadnicza obawa – czy narracja reformistyczno-konserwatywna mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 dla projektu lewicowego, kt\u00f3ry z definicji powinien mie\u0107 charakter progresywny, z komponentami rewolucyjnymi? Tzn. powinien polega\u0107 na g\u0142\u0119bokiej krytyce systemu i domaga\u0107 si\u0119 zmiany regu\u0142 jego dzia\u0142ania. Sama definansjaryzacja, ukr\u00f3cenie kapita\u0142u finansowego, urealnienie gospodarki, redystrybucja i przywr\u00f3cenie godno\u015bci pracy nie wystarcz\u0105, by podo\u0142a\u0107 innym strukturalnym barierom rozwojowym, takim cho\u0107by jak ko\u0144cz\u0105cy si\u0119 dost\u0119p do surowc\u00f3w, kryzys klimatyczny czy stan \u015brodowiska (zbli\u017canie si\u0119 do barier wzrostu okre\u015blonych granicami planetarnymi zdefiniowanymi przez Instytut Rezyliencji w Sztokholmie). Skoro nawet papie\u017c twierdzi, \u017ce doszli\u015bmy do kresu, i przekonuje, \u017ce tylko g\u0142\u0119boka rewolucja (kulturowa) mo\u017ce uratowa\u0107 ludzko\u015b\u0107 przed katastrof\u0105, to rezygnacja na lewicy z rewolucyjnej narracji zaczyna pachnie\u0107 reakcj\u0105.<\/p>\n

Istot\u0105 tej rewolucji ma by\u0107 nie definansjaryzacja systemu, ale dekonsumeryzacja, czyli rezygnacja z modelu rozwoju opartego na konsumpcji i w rezultacie narastaj\u0105cym d\u0142ugu prywatnym, publicznym i \u015brodowiskowym. Taka rewolucja wymaga r\u00f3wnie\u017c rewolucji, a nie reformy pracy – rewolucji, czyli abolicji pracy wyalienowanej. Co nieuchronnie prowadzi do konkluzji, \u017ce projektem daj\u0105cym lewicy szans\u0119 powrotu powinien by\u0107 projekt demokratycznego socjalizmu, jaki np. proponuje Axel Honneth<\/strong><\/a>, a nie reformistyczno-konserwatywny projekt socjaldemokratyczny. Pow\u00f3d jest prosty – w narracji konserwatywnej i reformistycznej znacznie lepsze i bardziej wiarygodne s\u0105 prawicowe populizmy, do tego maj\u0105 emocjonaln\u0105 moc p\u0142yn\u0105c\u0105 z resentymentu.<\/p>\n

Pisz\u0105c o rewolucji, nie mam na my\u015bli przewrotu, jaki zafundowali w 1917 r. bolszewicy, tylko zmian\u0119 systemu od \u015brodka poprzez dzia\u0142anie polityczne podmiotu rewolucyjnego. Takim podmiotem w epoce nowoczesnej byli robotnicy i szerzej klasa pracownicza, bo to oni byli klas\u0105 kluczow\u0105 dla reprodukcji systemu. Obecna s\u0142abo\u015b\u0107 pracy wynika z faktu, \u017ce dzi\u015b klasa pracownicza, nawet je\u015bli jest ci\u0105gle potrzebna dla reprodukcji kapita\u0142u, to straci\u0142a polityczn\u0105\u00a0si\u0142\u0119 (o czym przekonuj\u0105co Rafa\u0142 Wo\u015b pisze). Pytanie, czy istnieje potencjalny podmiot rewolucyjny, kt\u00f3rego si\u0142a p\u0142yn\u0119\u0142aby z jego pozycji w strukturze reprodukcji spo\u0142ecznej i gospodarczej? Takim podmiotem s\u0105 oczywi\u015bcie kobiety. Strajk robotnik\u00f3w na nikim ju\u017c nie robi wra\u017cenia, u bram zak\u0142ad\u00f3w pracy stoi rezerwowa armia robot\u00f3w i sztucznej inteligencji. Strajk generalny kobiet jest w stanie obali\u0107 system.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c, obecny kryzys kapitalizmu nie jest, jak przekonuje Rafa\u0142 Wo\u015b, kryzysem pracy, tylko jest kryzysem patriarchatu w kra\u0144cowej fazie rozk\u0142adu, i degeneracji, w kt\u00f3rym praca najemna jest kluczowym instrumentem reprodukcji hierarchii spo\u0142ecznej, opresji i podporz\u0105dkowania. Trump, Erdo\u011fan, Putin, Orb\u00e1n i wszyscy inni mizoginistyczni macho u w\u0142adzy b\u0119d\u0105 tego systemu grabarzami, bo swymi decyzjami przyspieszaj\u0105 nadej\u015bcie jego terminalnego kryzysu.<\/p>\n

Czy zdo\u0142amy uratowa\u0107 si\u0119 przed katastrof\u0105? Nie wie nikt. Wiadomo natomiast, \u017ce odpowied\u017a zale\u017cy od politycznej \u015bwiadomo\u015bci i innowacyjno\u015bci kobiet oraz ich gotowo\u015bci do przej\u0119cia odpowiedzialno\u015bci za \u015bwiat. I nie chodzi tu koniecznie o zast\u0105pienie m\u0119\u017cczyzn kobietami oraz zast\u0105pienie kultury patriarchatu matriarchatem, tylko o wypracowanie nowej kultury, w kt\u00f3rej \u017ar\u00f3d\u0142em warto\u015bci nie jest eksploatacja pracy, tylko labour of love, \u017cywa praca mi\u0142o\u015bci wyra\u017caj\u0105ca si\u0119 w trosce, solidarno\u015bci, wsp\u00f3\u0142pracy, tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n

Utopia? Oczywi\u015bcie. Utopia, dla kt\u00f3rej alternatyw\u0105 jest barbarzy\u0144stwo.<\/p>\n

Nota:<\/strong>
\nKonkluzja jest oczywi\u015bcie parafraz\u0105 tytu\u0142u broszury \u201eSocialisme ou Barbarie. (La crise de la social-d\u00e9mocratie)\u201d<\/strong><\/a>, pisanej przez R\u00f3\u017c\u0119 Luksemburg w wi\u0119zieniu w 1915 r. Jej lektura\u00a0sprawia dzi\u015b nie mniej ponure wra\u017cenie, ni\u017c musia\u0142a sprawia\u0107 sto lat temu. Luksemburg pisa\u0142a za\u0142amana zdrad\u0105 socjaldemokrat\u00f3w, kt\u00f3rzy do\u0142\u0105czyli do nacjonalistycznej histerii i poparli wojenne szale\u0144stwo, zako\u0144czone przemys\u0142ow\u0105 rzezi\u0105 I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

Broszura ko\u0144czy si\u0119 konkluzj\u0105, \u017ce skoro socjaldemokracja nie potrafi uczy\u0107 si\u0119 z historii, musi sczezn\u0105\u0107 i ust\u0105pi\u0107 miejsca ludziom na miar\u0119 nowego \u015bwiata. R\u00f3\u017ca Luksemburg, jak przypomina Rafa\u0142 Wo\u015b w swej ksi\u0105\u017cce, sko\u0144czy\u0142a tragicznie. Naszkicowana przez ni\u0105 alternatywa pozosta\u0142a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Praca jest chora, poobijana przez kapita\u0142 ledwo mo\u017ce si\u0119 pozbiera\u0107, bo brakuje jej mocnych sojusznik\u00f3w. W uzdrowieniu pracy Rafa\u0142 Wo\u015b, autor \u015bwietnej ksi\u0105\u017cki „To nie jest kraj dla pracownik\u00f3w”, widzi szans\u0119 na uzdrowienie spo\u0142ecze\u0144stw i gospodarek, a tak\u017ce na odnowienie lewicy.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,98,279,46,21,197,286,56,24,257,49,8,297,258,95,6,124,296,294,86,277,70],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3475"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3475"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3475\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3479,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3475\/revisions\/3479"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3475"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3475"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}