{"id":3520,"date":"2017-10-09T08:22:00","date_gmt":"2017-10-09T06:22:00","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=3520"},"modified":"2017-10-09T11:17:13","modified_gmt":"2017-10-09T09:17:13","slug":"wyobraznia-nasza-bronia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2017\/10\/09\/wyobraznia-nasza-bronia\/","title":{"rendered":"Wyobra\u017ania nasz\u0105 broni\u0105"},"content":{"rendered":"

\"\"Wolno\u015b\u0107, r\u00f3wno\u015b\u0107, wyobra\u017ania<\/em><\/strong> to has\u0142o towarzysz\u0105ce pracom nad Forum Przysz\u0142o\u015bci Kultury, kt\u00f3re odb\u0119dzie si\u0119 18-19 listopada w Teatrze Powszechnym w Warszawie.
\n
\nO ile dwa pierwsze s\u0142owa nie wymagaj\u0105 t\u0142umaczenia, cho\u0107 w kontek\u015bcie kultury maj\u0105 szczeg\u00f3lne znaczenie, to kwestia wyobra\u017ani jest bardziej z\u0142o\u017cona.<\/p>\n

\"\"

Jana Shostak i Sebastian Cichocki dzia\u0142aj\u0105 z wyobra\u017ani\u0105, fot. Kuba Szreder<\/p><\/div>\n

Wyobra\u017ania zajmowa\u0142a filozof\u00f3w od dawien dawna, co pi\u0119knie pokaza\u0142 Tomasz Kuko\u0142owicz w ksi\u0105\u017cce „Raperzy kontra filomaci”. Nie w ka\u017cdym momencie wyobra\u017ania jest w cenie – pojawi\u0142a si\u0119 na sztandarach Maja’68, potem znikn\u0119\u0142a w beznadziei kryzysowych lat 70. Od lat 80. rz\u0105dzi\u0107 zacz\u0119\u0142a TINA – There Is No Alternative, has\u0142o ukute przez Margaret Thatcher i forsowane przez neolibera\u0142\u00f3w jako potwierdzenie s\u0142uszno\u015bci ich recepty na zbawienie \u015bwiata. Gdy nie ma alternatywy, ko\u0144czy si\u0119 jednak polityka i demokracja, zaczyna rz\u0105dzi\u0107 technokracja, by zgodnie z wizj\u0105 Saint Simona rz\u0105dzenie lud\u017ami sprowadzi\u0107 do zarz\u0105dzania rzeczami.<\/p>\n

Tak si\u0119 jednak nie da, jak pokaza\u0142 Jan-Werner Muller w ksi\u0105\u017cce „O populizmie”, pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej odpowiedzi\u0105 na technokracj\u0119 b\u0119dzie populistyczna korekta w imi\u0119 demokracji, kt\u00f3ra jednak ma t\u0119 sam\u0105 co technokracja zasadnicz\u0105 cech\u0119: odwo\u0142uje si\u0119 do bezalternatywno\u015bci. W\u0142adza czerpie sw\u0105 legitymacj\u0119 z tego, \u017ce reprezentuje 100 proc. Narodu\/Suwerena, bo ma 100 proc. racji. Odpowiedzi\u0105 na obie bezalternatywno\u015bci jest wyobra\u017ania jako zdolno\u015b\u0107 dostrzegania \u015bwiata poprzez wielo\u015b\u0107 i alternatyw\u0119.<\/p>\n

Niestety, debata publiczna pokazuje, \u017ce wyobra\u017ania jest dzi\u015b towarem deficytowym. W odr\u00f3\u017cnieniu od ruch\u00f3w spo\u0142ecznych i rewolucyjnych prze\u0142omu XIX i XX wieku wsp\u00f3\u0142czesne ruchu wyst\u0119puj\u0105ce pod has\u0142em „inna republika jest mo\u017cliwa” maj\u0105 zazwyczaj charakter reakcyjny – domagaj\u0105 si\u0119 zazwyczaj powrotu do lepszych czas\u00f3w aktywnego pa\u0144stwa dobrobytu lub reaktywny – s\u0105 wyrazem gniewu na niesprawiedliwo\u015b\u0107 chwili, nie maj\u0105 jednak skonkretyzowanej wizji alternatywy. Je\u015bli ruch trwa wystarczaj\u0105co d\u0142ugo, jak ukrai\u0144ski Majdan, to w\u00f3wczas pojawia si\u0119 tak\u017ce szansa na zbudowanie nowej zbiorowej podmiotowo\u015bci i to\u017csamo\u015bci, cho\u0107 i tak skutek ko\u0144cowy bywa r\u00f3\u017cny.<\/p>\n

Czy jeste\u015bmy wi\u0119c w stanie uruchomi\u0107 wyobra\u017ani\u0119? Olbrzymi\u0105 szans\u0119 na to otwiera obecny moment dziejowy, kt\u00f3ry m.in. Zygmunt Bauman za Antonio Gramscim nazwa\u0142 interregnum, bezkr\u00f3lewiem. Stary \u0142ad \u015bwiata rozsypuje si\u0119, czego wyrazem jest upadek zaufania do instytucji organizuj\u0105cych \u017cycie wsp\u00f3\u0142czesnych spo\u0142ecze\u0144stw. Ten kryzys mo\u017cna odczyta\u0107 jako erozj\u0119 technokracji, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 skrajnym wyrazem racjonalizacji \u015bwiata i odczarowania, o kt\u00f3rej pisa\u0142 ju\u017c sto lat temu Max Weber. \u017belazna klatka racjonalno\u015bci przerdzewia\u0142a i kruszeje. Co jest poza ni\u0105? Chaos stanu natury? Czy r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiata \u017cycia?<\/p>\n

Do szukania odpowiedzi na to pytanie potrzebna jest wyobra\u017ania ontologiczna (tu musz\u0119 podzi\u0119kowa\u0107 za inspiracj\u0119 Andrzejowi W. Nowakowi, autorowi znakomitej ksi\u0105\u017cki „Wyobra\u017ania ontologiczna”), czyli zdolno\u015b\u0107 do dostrzegania \u015bwiata nieodczarowanego. Oczywi\u015bcie, cz\u0142owiek nigdy nie \u017cy\u0142 bezpo\u015brednio zanurzony w \u015bwiecie \u017cycia, zawsze redukowa\u0142 jego z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 za pomoc\u0105 symbolicznych przedstawie\u0144, zawsze \u017cy\u0142 w \u015bwiecie poprzez kultur\u0119. I teraz nie inaczej, w okresie bezkr\u00f3lewia i rozsypywania si\u0119 klatki racjonalno\u015bci musi sobie opowiedzie\u0107 \u015bwiat na nowo. To czas semiozy, jak go nazywa Bob Jessop, kiedy s\u0142owa zyskuj\u0105 moc kszta\u0142towania materialno\u015bci rzeczywisto\u015bci, bo przez nazywanie nadajemy obecno\u015b\u0107 i podmiotowo\u015b\u0107. Na to wyzwanie mo\u017cna odpowiedzie\u0107 bez wyobra\u017ani, uruchamiaj\u0105c stare skrypty polegaj\u0105ce na pr\u00f3bie powo\u0142ania do \u017cycia starych poj\u0119\u0107, np. przez powr\u00f3t do tradycjonalistycznego j\u0119zyka religijnego. Podej\u015bcie z wyobra\u017ani\u0105 oznacza zaproponowanie nowej alternatywy, w\u0142\u0105czenie do pole uczestnictwa aktor\u00f3w dotychczas wykluczonych, nieobecnych, nie tylko ludzkich, ale i pozaludzkich.<\/p>\n

W takim momencie kultura nabiera szczeg\u00f3lnego znaczenia, bo tylko ona mo\u017ce uruchomi\u0107 praktyki semiozy i jej laboratoria w sztuce, teatrze, literaturze. Ale tak\u017ce mo\u017ce wyobra\u017ani\u0119 hamowa\u0107 sufluj\u0105c stare, zu\u017cyte teksty i symbole. Wyobra\u017ania mo\u017ce by\u0107 nasz\u0105 broni\u0105. O ile zrozumiemy, \u017ce jest broni\u0105 przeciwko nam samym – naszym nawykom, przyzwyczajeniom, rozwi\u0105zaniom instytucjonalnym opornym na jak\u0105kolwiek alternatyw\u0119. Forum Przysz\u0142o\u015bci Kultury b\u0119dzie dobrym testem na nasz\u0105 wyobra\u017ani\u0119.<\/p>\n

Dzi\u0119kuj\u0119 Justynie Sobczyk za zaproszenie z wyk\u0142adem na inauguracj\u0119 Studi\u00f3w Pedagogiki Teatru i pretekst do tego, by zaj\u0105\u0107 si\u0119 tematem wyobra\u017ani. Powy\u017cszy tekst jest streszczeniem g\u0142\u00f3wnych argument\u00f3w z wyk\u0142adu wyg\u0142oszonego w Instytucie Kultury Polskiej 7 pa\u017adziernika.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wolno\u015b\u0107, r\u00f3wno\u015b\u0107, wyobra\u017ania to has\u0142o towarzysz\u0105ce pracom nad Forum Przysz\u0142o\u015bci Kultury, kt\u00f3re odb\u0119dzie si\u0119 18-19 listopada w Teatrze Powszechnym w Warszawie.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,98,295,21,219,56,177,24,257,49,120,8,6,124,294,44,82,277,94,70],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3520"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3520"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3520\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3526,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3520\/revisions\/3526"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3520"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3520"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3520"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}