{"id":3815,"date":"2018-03-12T09:37:27","date_gmt":"2018-03-12T08:37:27","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=3815"},"modified":"2018-03-12T11:45:12","modified_gmt":"2018-03-12T10:45:12","slug":"marzec68-tragedia-sprawiedliwosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2018\/03\/12\/marzec68-tragedia-sprawiedliwosci\/","title":{"rendered":"Marzec ’68 – tragedia sprawiedliwo\u015bci"},"content":{"rendered":"
\"\"

Fot. Teatr Powszechny w Warszawie<\/p><\/div>\n

Micha\u0142 Zadara w „Sprawiedliwo\u015bci\u201d (Teatr Powszechny w Warszawie)<\/strong><\/a> nie bierze je\u0144c\u00f3w. Win\u0105 za Marzec \u201968 obci\u0105\u017ca ka\u017cdego, kto widzia\u0142, lecz nie chcia\u0142 zobaczy\u0107. Dramat sprzed 50 lat staje si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 ods\u0142on\u0105 tragedii o kr\u00f3lu Edypie.
\n
\nNajpierw trzeba zrozumie\u0107, co si\u0119 przed p\u00f3\u0142 wiekiem w Polsce sta\u0142o. To, co nazywamy Marcem \u201968, a trwa\u0142o w istocie od 1967 do 1971 roku, by\u0142o doko\u0144czeniem nazistowskiego Endl\u00f6sung – ostatecznego rozwi\u0105zania kwestii \u017cydowskiej. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska zosta\u0142a rozbita, a tysi\u0105cletni zwi\u0105zek Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w na jednym terytorium przerwany. Oczywi\u015bcie, dzia\u0142ania w\u0142adz PRL nie mia\u0142y charakteru eksterminacji, ale spe\u0142niaj\u0105 kryterium zbrodni przeciwko ludzko\u015bci – przekonuj\u0105 przywo\u0142ani przez tw\u00f3rc\u00f3w spektaklu eksperci.<\/p>\n

W spos\u00f3b systemowy i systematyczny zmuszono do wyjazdu blisko 13 tys. obywateli, pozbawiaj\u0105c ich maj\u0105tku i obywatelstwa, a wi\u0119c te\u017c przys\u0142uguj\u0105cym z nim praw. To wszystko ze wzgl\u0119du na jedn\u0105 cech\u0119 – bycie \u017bydem. Formalnie wyje\u017cd\u017caj\u0105cy czynili to dobrowolnie, zach\u0119t\u0105 by\u0142y jednak nieustanne szykany: utrata pracy, szczucie przez aparat propagandy, antysemicka atmosfera. Dla Micha\u0142a Zadary kluczowe jest przej\u015bcie od \u201ezwyk\u0142ego\u201d antysemityzmu do antysemityzmu systemowego, kt\u00f3ry jest podstaw\u0105 dla dzia\u0142a\u0144 machiny pa\u0144stwowej.<\/p>\n

R\u00f3\u017cnica istotna, bo o ile \u201ezwyk\u0142y\u201d antysemityzm pojedynczych ludzi mo\u017cna rozpatrywa\u0107 w kategoriach kryminalnych i podlega przedawnieniu, o tyle te same dzia\u0142ania (np. pisanie antysemickich artyku\u0142\u00f3w w prasie), wpisuj\u0105ce si\u0119 w \u201ezbrodni\u0119 przeciw ludzko\u015bci\u201d, przedawnieniu nie podlegaj\u0105. Przest\u0119pstwo kryminalne narusza normy, zbrodnia przeciwko ludzko\u015bci ur\u0105ga samej zasadzie sprawiedliwo\u015bci. Nieos\u0105dzona zatruwa spo\u0142ecze\u0144stwo jak w opowie\u015bci o kr\u00f3lu Edypie.<\/p>\n

Co wi\u0119c mo\u017cna zrobi\u0107, gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 sprawc\u00f3w ju\u017c nie \u017cyje? Odeszli polityczni mocodawcy: Gomu\u0142ka, Moczar, Cyrankiewicz, dyrektorzy zak\u0142ad\u00f3w pracy zwalniaj\u0105cych za \u201esyjonizm\u201d te\u017c nie \u017cyj\u0105, celnicy upokarzaj\u0105cy wyje\u017cd\u017caj\u0105cych s\u0105 nie do zidentyfikowania, nawet je\u015bli kt\u00f3ry\u015b jest w\u015br\u00f3d \u017cywych. Pozosta\u0142a garstka dziennikarzy wsp\u00f3\u0142uczestnicz\u0105cych w tworzeniu owej antysemickiej atmosfery. Ich wi\u0119c \u015bciga\u0107? Formalnie sprawiedliwo\u015b\u0107 domaga si\u0119 tego, tylko \u017ce jak w Kr\u00f3lu Edypie, niczego to ju\u017c nie rozwi\u0105\u017ce – bo w istocie wina spoczywa ju\u017c nie tylko na tych konkretnych osobach, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142y, lecz obci\u0105\u017ca ka\u017cdego, kto widzia\u0142, lecz nie chcia\u0142 dostrzec i w\u0142a\u015bciwie nazwa\u0107 zbrodni z 1968 roku.<\/p>\n

Zadara ods\u0142ania now\u0105 perspektyw\u0119 Marca \u201968, wobec kt\u00f3rej niezwykle \u017ca\u0142o\u015bnie wygl\u0105da be\u0142kot Mateusza Morawieckiego dumnego z postawy Polak\u00f3w i Andrzej Dudy przepraszaj\u0105cego za krzywdy nie w swoim imieniu, ale w majestacie autorytetu pa\u0144stwa, jakby to nie machina propagandowa tego pa\u0144stwa uczestniczy\u0142a w nakr\u0119caniu na nowo nacjonalistycznej i antysemickiej nagonki. W tym kontek\u015bcie \u201eSprawiedliwo\u015b\u0107\u201d jest ponurym memento dla wszystkich wsp\u00f3\u0142czesnych uczestnik\u00f3w kampanii nienawi\u015bci – wasi mocodawcy umr\u0105, przest\u0119pstwa by\u0107 mo\u017ce si\u0119 przedawni\u0105, pami\u0119\u0107 pozostanie i za p\u00f3\u0142 wieku znajdzie si\u0119 inny Zadara, by przypomnie\u0107:<\/p>\n

Nie b\u0105d\u017a bezpieczny. Poeta pami\u0119ta
\nMo\u017cesz go zabi\u0107 – narodzi si\u0119 nowy.
\nSpisane b\u0119d\u0105 czyny i rozmowy.<\/em>
\n(Czes\u0142aw Mi\u0142osz, 1950)<\/p>\n

PS Kr\u00f3tki m\u00f3j wpis po spektaklu na Twitterze sprowokowa\u0142 komentarze, \u017ce w takim razie ustawa degradacyjna forsowana przez PiS jest OK, bo wpisuje si\u0119 w wymierzanie historycznej sprawiedliwo\u015bci. C\u00f3\u017c, tym si\u0119 r\u00f3\u017cni sztuka od debaty publicystycznej – Zadara pokazuje wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 Marca ’68 (wcze\u015bniej wydarzeniem o podobnym charakterze by\u0142a Akcja Wis\u0142a z 1947 roku, maj\u0105ca rozwi\u0105za\u0107 ostatecznie „kwesti\u0119 ukrai\u0144sk\u0105”) – mia\u0142a tak\u017ce charakter systemowej represji przeciwko obywatelom Polski ze wzgl\u0119du na ich cech\u0119 – przynale\u017cno\u015b\u0107 etniczn\u0105. I zmusza do zmierzenia si\u0119 z t\u0105 wyj\u0105tkowo\u015bci\u0105, pokazuj\u0105c, \u017ce nie ma dla niej prostego, ustawowego rozwi\u0105zania.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Micha\u0142 Zadara w „Sprawiedliwo\u015bci\u201d (Teatr Powszechny w Warszawie) nie bierze je\u0144c\u00f3w. Win\u0105 za Marzec \u201968 obci\u0105\u017ca ka\u017cdego, kto widzia\u0142, lecz nie chcia\u0142 zobaczy\u0107. Dramat sprzed 50 lat staje si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 ods\u0142on\u0105 tragedii o kr\u00f3lu Edypie.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3818,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,7,21,15,257,20,49,120,95,6,103,73,44,82],"tags":[309],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3815"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3815"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3815\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3821,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3815\/revisions\/3821"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3818"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3815"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3815"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}