75. rocznica rzezi wo\u0142y\u0144skiej nie sta\u0142a si\u0119 okazj\u0105 do gest\u00f3w pojednania, przeciwnie. Wojewoda lubelski uzna\u0142 wr\u0119cz, \u017ce Ukrai\u0144cy dopu\u015bcili si\u0119 prowokacji, domagaj\u0105c si\u0119 pami\u0119ci o swoich pomordowanych.
\n
\nDruga niedziela lipca to dzie\u0144 modlitw za ofiary rzezi wo\u0142y\u0144skiej – rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ona 11 lipca 1943 r., kiedy Ukrai\u0144cy zniszczyli wiosk\u0119 Poryck\/Pawliwk\u0119. Prasa ukrai\u0144ska podaje, \u017ce prezydent Ukrainy zabiega\u0142 o to, by uroczysto\u015bci zorganizowa\u0107 wsp\u00f3lnie z prezydentem Polski Andrzejem Dud\u0105. Wsp\u00f3lnych obchod\u00f3w jednak nie by\u0142o, Andrzej Duda odwiedzi\u0142 \u0141uck i O\u0142yk\u0119, Petro Poroszenko Go\u0144czy Br\u00f3d. Wcze\u015bniej Poroszenko go\u015bci\u0142 w Polsce, w Sahryniu na Che\u0142mszczy\u017anie, gdzie uczestniczy\u0142 w ods\u0142oni\u0119ciu pomnika mieszka\u0144c\u00f3w wsi – prawos\u0142awnych Ukrai\u0144c\u00f3w wymordowanych w marcu 1944 r. przez \u017co\u0142nierzy Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich i Armii Krajowej.<\/p>\n
Wojewoda Przemys\u0142aw Czarnek nie mo\u017ce zrozumie\u0107, dlaczego Ukrai\u0144cy organizuj\u0105 uroczysto\u015b\u0107 ku czci swoich zmar\u0142ych nie w dzie\u0144 rocznicowy, tylko akurat wtedy, gdy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 rze\u017a mieszkaj\u0105cych na Wo\u0142yniu Polak\u00f3w. Na dodatek pozwalaj\u0105 sobie na takie wypowiedzi jak Grzegorz Kuprianowicz z lubelskiego Towarzystwa Ukrai\u0144skiego. Poni\u017cej fragment, kt\u00f3ry wojewoda lubelski uzna\u0142 za skandaliczny:<\/p>\n
Stoimy przed pomnikiem upami\u0119tniaj\u0105cym ofiar\u0119 \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w Sahrynia i okolicznych wsi, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w tragiczny ranek 10 marca 1944 r. Warto przypomnie\u0107, \u017ce przed ponad 74 laty zgin\u0119li tu obywatele Rzeczypospolitej \u2013 ukrai\u0144scy prawos\u0142awni mieszka\u0144cy tej ziemi, na kt\u00f3rej od stuleci \u017cyli ich przodkowie. Zgin\u0119li oni z r\u0105k innych obywateli Rzeczypospolitej dlatego, \u017ce m\u00f3wili w innym ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 j\u0119zyku oraz byli innego wyznania. Ta zbrodnia przeciwko ludzko\u015bci pope\u0142niona zosta\u0142a przez cz\u0142onk\u00f3w narodu polskiego \u2013 partyzant\u00f3w Armii Krajowej b\u0119d\u0105cych \u017co\u0142nierzami Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego.<\/p><\/blockquote>\n
Potem jeszcze wojewoda przywo\u0142uje inny cytat z przem\u00f3wienia Kuprianowicza, tym razem mocno wyrwany z kontekstu, bo Czarnek przytacza tylko s\u0142owa:<\/p>\n
\u017ba\u0142ujemy, \u017ce pami\u0119\u0107 ukrai\u0144skich prawos\u0142awnych ofiar Che\u0142mszczyzny nie zosta\u0142a w Sahryniu uczczona w analogiczny spos\u00f3b, jak sta\u0142o si\u0119 to w przypadku pami\u0119ci polskich ofiar Wo\u0142ynia.<\/p><\/blockquote>\n
Pe\u0142ne zdanie to:<\/p>\n
Stoimy przed pomnikiem wzniesionym ju\u017c 10 lat temu, kt\u00f3ry nie doczeka\u0142 si\u0119 oficjalnego ods\u0142oni\u0119cia z udzia\u0142em prezydent\u00f3w Polski i Ukrainy, tak jak to by\u0142o pierwotnie uzgodnione. \u017ba\u0142ujemy, \u017ce pami\u0119\u0107 ukrai\u0144skich prawos\u0142awnych ofiar Che\u0142mszczyzny nie zosta\u0142a w Sahryniu uczczona w analogiczny spos\u00f3b, jak sta\u0142o si\u0119 to w przypadku pami\u0119ci polskich ofiar Wo\u0142ynia w Porycku-Pawliwce, w przypadku pami\u0119ci ukrai\u0144skich ofiar Ziemi Przemyskiej w Paw\u0142okomie czy w przypadku pami\u0119ci polskich ofiar Galicji Wschodniej w Hucie Pieniackiej.<\/p><\/blockquote>\n
Pami\u0119\u0107 czy symetryzm<\/h2>\n
R\u00f3\u017cnica jest zasadnicza. Wyimek u\u017cyty przez Czarnka s\u0142u\u017cy jako dow\u00f3d na ukrai\u0144ski „symetryzm” zr\u00f3wnuj\u0105cy akcj\u0119 antypolsk\u0105 OUN-UPA z dzia\u0142aniami przeciwko ludno\u015bci ukrai\u0144skiej. Kuprianowicz, je\u015bli wczyta\u0107 si\u0119 w pe\u0142n\u0105 wypowied\u017a, odwo\u0142uje si\u0119 do innego porz\u0105dku – porz\u0105dku pami\u0119ci o wszystkich ofiarach. Dlatego te\u017c odwo\u0142uje si\u0119 do s\u0142\u00f3w Lecha Kaczy\u0144skiego wypowiedzianych o dzia\u0142aniach antyukrai\u0144skich na Che\u0142mszczy\u017anie przez II Rzeczpospolit\u0105 w 1938 r. To w\u0142a\u015bnie wtedy zniszczono ponad 120 prawos\u0142awnych cerkwi.<\/p>\n
Lech Kaczy\u0144ski powiedzia\u0142 w 2008 r.:<\/p>\n
Dramatyczne wydarzenia 1938 r. na Che\u0142mszczy\u017anie i Podlasiu, gdzie dosz\u0142o do burzenia prawos\u0142awnych cerkwi, pokazuj\u0105, \u017ce w dzia\u0142aniach w\u0142adz ka\u017cdego pa\u0144stwa podstawowe prawa i warto\u015bci nie mog\u0105 by\u0107 pomijane czy ignorowane. W 1938 r. nie uszanowano naturalnego azylu, jakim jest ka\u017cdy Dom Bo\u017cy. Na terenach mieszanych wyznaniowo i etnicznie zdarzy\u0142y si\u0119 wypadki, kt\u00f3re nigdy nie powinny si\u0119 zdarzy\u0107.<\/p><\/blockquote>\n
Wojewoda Czarnek wybiera jednak z tekstu to, co mu odpowiada, i na dodatek interpretuje w spos\u00f3b, kt\u00f3ry prowadzi go do wniosku: Kuprianowicz pope\u0142ni\u0142 przest\u0119pstwo, i to z dw\u00f3ch artyku\u0142\u00f3w. L\u017cy bowiem Nar\u00f3d Polski, a tak\u017ce podpada pod znowelizowan\u0105 ustaw\u0119 o IPN.<\/p>\n
Sahry\u0144 – symbol<\/h2>\n
Przypomnijmy wi\u0119c, na czym polega\u0142y wydarzenia w Sahryniu w marcu 1944 r., odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do IPN w\u0142a\u015bnie. Igor Ha\u0142agida, historyk z IPN, w artykule w pi\u015bmie „Pami\u0119\u0107 i Sprawiedliwo\u015b\u0107” numer 1 (29) 2017, zatytu\u0142owanym „Ukrai\u0144skie straty osobowe w dystrykcie lubelskim (pa\u017adziernik 1939-lipiec 1944) – wst\u0119pna analiza materia\u0142u statystycznego” pisze:<\/p>\n
Dotychczas uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107, (…) \u017ce 10 marca 1944 r. w Sahryniu i jego kilku okolicznych koloniach zabitych zosta\u0142o co najmniej 606 os\u00f3b (w tym nie mniej ni\u017c 6 narodowo\u015bci polskiej), 4 zosta\u0142y \u015bmiertelnie ranne, a 4 ranne (ta ostatnia liczba jest na pewno mocno zani\u017cona). W\u015br\u00f3d ustalonych os\u00f3b, kt\u00f3re straci\u0142y \u017cycie, by\u0142o 231 kobiet (227 zabitych i 4 \u015bmiertelnie ranne) oraz 151 dzieci, co w sumie daje ponad po\u0142ow\u0119 wszystkich ofiar. Nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 p\u0142ci ani wieku w wypadku jednej, pi\u0119cioosobowej, rodziny. Znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zabitych stanowili, wspomniani wy\u017cej, przesiedle\u0144cy z powiatu zamojskiego, wysiedleni z rodzinnych wsi w 1943 r. Uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 103 takie nazwiska i z pewno\u015bci\u0105 nie jest to liczba ostateczna 120. Poza tym w Sahryniu zgin\u0119\u0142a te\u017c bli\u017cej niesprecyzowana liczba os\u00f3b z s\u0105siednich miejscowo\u015bci powiatu hrubieszowskiego. Ustalono jedynie nazwiska 18 os\u00f3b (z Koniuch\u00f3w, \u0141askowa, Mi\u0119tkiego i Modrynia) i niew\u0105tpliwie nie jest to liczba ko\u0144cowa. Kwesti\u0119 t\u0119 nale\u017cy wi\u0119c w przysz\u0142o\u015bci doprecyzowa\u0107. Straty po stronie polskiej wynios\u0142y tego dnia tylko 1 zabitego (nie licz\u0105c zastrzelonego przez w\u0142asnego dow\u00f3dc\u0119 za niesubordynacj\u0119) oraz kilku rannych.<\/p><\/blockquote>\n
Ha\u0142agida konkluduje (warto przeczyta\u0107 ca\u0142y artyku\u0142, bo pe\u0142en jest istotnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w<\/strong><\/a>):<\/p>\n
Uprawnione wi\u0119c wydaje si\u0119 stwierdzenie, \u017ce by\u0142a to nie tylko najwi\u0119ksza zbrodnia pope\u0142niona przez polsk\u0105 partyzantk\u0119 w czasie \u00f3wczesnego konfliktu polsko-ukrai\u0144skiego, ale te\u017c w ca\u0142ej historii polskiego podziemia w okresie II wojny \u015bwiatowej.<\/p><\/blockquote>\n
Kuprianowicz powiedzia\u0142 to samo, co mo\u017cna przeczyta\u0107 w analizie historycznej, z kolei wojewoda Czarnek zaznacza, \u017ce historykiem nie jest, jednak nie czuje skr\u0119powania, by na podstawie swojej niewiedzy formu\u0142owa\u0107 wnioski natury nie tylko historycznej, ale tak\u017ce politycznej i prawnej.<\/p>\n
Przypomn\u0119 tak\u017ce panu wojewodzie, \u017ce Sahry\u0144 jako w\u0142a\u015bnie miejsce najwi\u0119kszej zbrodni pope\u0142nionej na Ukrai\u0144cach jest po prostu miejscem symbolicznym, gdzie w rocznic\u0119 wybuchu Wo\u0142ynia tak\u017ce czci si\u0119 pomordowanych – tak by\u0142o cho\u0107by podczas obywatelskich obchod\u00f3w 70. rocznicy Wo\u0142ynia<\/strong><\/a>, kiedy ekumeniczne uroczysto\u015bci zorganizowano w Porycku\/Pawliwce i w Sahryniu.<\/p>\n
Samowolka czy celowa polityka?<\/h2>\n
Pozostaje jeszcze intencja polityczna wojewody – na ile mia\u0142 przyzwolenie na swoj\u0105 wypowied\u017a i nazwanie prowokacj\u0105 uroczysto\u015bci z udzia\u0142em prezydenta s\u0105siedniego pa\u0144stwa oraz stwierdzenie o przybyciu do Polski „tysi\u0105ca czy dw\u00f3ch tysi\u0119cy ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w, co nigdy nie jest wydarzeniem bezpiecznym”. Czy wojewoda lubelski dysponuje rozpoznaniem wywiadowczym pozwalaj\u0105cym stwierdzi\u0107, \u017ce go\u015bcie z Ukrainy przybyli do Sahrynia byli cz\u0142onkami skrajnych ugrupowa\u0144 nacjonalistycznych? Czy mo\u017ce Przemys\u0142aw Czarnek jako wojewoda i przedstawiciel administracji rz\u0105dowej wy\u0142o\u017cy\u0142 now\u0105 doktryn\u0119 w stosunku do naszego s\u0105siada, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 ka\u017cdy Ukrainiec to nacjonalista?<\/p>\n