{"id":4570,"date":"2019-04-29T19:46:04","date_gmt":"2019-04-29T17:46:04","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=4570"},"modified":"2019-04-29T20:31:54","modified_gmt":"2019-04-29T18:31:54","slug":"o-jeden-las-za-daleko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2019\/04\/29\/o-jeden-las-za-daleko\/","title":{"rendered":"O jeden las za daleko"},"content":{"rendered":"
\"\"

Puszcza Bia\u0142owieska, fot. Tomasz Kurzacz CC BY-SA 3.0<\/p><\/div>\n

W 2018 r. stracili\u015bmy 12 mln hektar\u00f3w las\u00f3w, w tym 3,6 mln najcenniejszych dziewiczych las\u00f3w tropikalnych – og\u0142osi\u0142 25 kwietnia World Resource Institute<\/strong><\/a>. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej w Polsce ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka „O jeden las za daleko”<\/strong><\/a> – powsta\u0142a na skutek gniewu z powodu wycinki Puszczy Bia\u0142owieskiej. Zbie\u017cno\u015b\u0107 dat przypadkowa, ale wiele m\u00f3wi\u0105ca.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 mo\u017cna by\u0142o dotkn\u0105\u0107 i przekartkowa\u0107 podczas spotkania, jakie w pi\u0105tek 26 kwietnia organizowa\u0142em w warszawskim Goethe Institut, gdzie prowadz\u0119 cykl debat „Wyobra\u017ania”<\/strong><\/a> (organizowany przez Goethe Institut i Teatr Powszechny). Na ten dzie\u0144 zaplanowali\u015bmy rozmow\u0119 „Odwieczny las”<\/strong><\/a> po\u015bwi\u0119con\u0105 lasowi jako wieloznacznej figurze symbolizuj\u0105cej jednocze\u015bnie trwa\u0142o\u015b\u0107 natury i jej uwik\u0142anie w kapitalizm.\"\"<\/a><\/p>\n

Las i kapitalizm<\/h2>\n

Las od pocz\u0105tku kapitalizmu pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 „supertowaru”, dostarczaj\u0105c zar\u00f3wno drewna, jak i produkt\u00f3w jego przer\u00f3bki – pota\u017cu i w\u0119gla drzewnego. Do odkrycia w\u0119gla jako surowca energetycznego praca lasu obok pracy r\u0105k ludzkich by\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142em pierwotnej akumulacji umo\u017cliwiaj\u0105cej \u015bwiatow\u0105 ekspansj\u0119 europejskiej gospodarki. Obs\u0142uga tych potrzeb spowodowa\u0142a, \u017ce na pocz\u0105tku XVII w. tereny Europy \u015arodkowej by\u0142y praktycznie zupe\u0142nie wylesione.<\/p>\n

Wystarczy zanurzy\u0107 si\u0119 w dziewicze zdawa\u0142oby si\u0119 ost\u0119py las\u00f3w karpackich na Zakarpaciu i Huculszczy\u017anie, by zobaczy\u0107 pozosta\u0142o\u015bci \u015bwietnie rozwini\u0119tego ju\u017c w XVIII w. systemu eksploatacji i logistyki – pozosta\u0142o\u015bci imponuj\u0105cych jaz\u00f3w i przepust\u00f3w na rw\u0105cych rzekach robi\u0105 wra\u017cenie, mimo \u017ce las stara si\u0119 wch\u0142on\u0105\u0107 stare konstrukcje. Nie trzeba zreszt\u0105 si\u0119 zanurza\u0107 osobi\u015bcie, wystarczy si\u0119gn\u0105\u0107 po Stanis\u0142awa Vincenza i jego sag\u0119 „Na wysokiej po\u0142oninie”.<\/p>\n

Le\u015bne cyrkulacje<\/h2>\n

Rola lasu nie zmieni\u0142a si\u0119, ca\u0142y czas w uj\u0119ciu globalnym ulega on niezwyk\u0142emu procesowi de- i reforestacji. Tu kawa\u0142ek mojego tekstu z ksi\u0105\u017cki „O jeden las za daleko”:<\/p>\n

Raport \u201eState of the World Forests\u201d opublikowany w 2016 r. przez FAO (Agenda ONZ ds. \u017bywno\u015bci i Rolnictwa) informuje, \u017ce w okresie 2000-2010 na \u015bwiecie ubywa\u0142o 7 mln hektar\u00f3w las\u00f3w rocznie w krajach tropikalnych, w ich miejsce powstawa\u0142o rocznie 6 mln hektar\u00f3w ziemi rolnej. Te ubytki cz\u0119\u015bciowo rekompensuje reforestacja spontaniczna (2,2 mln ha rocznie – powr\u00f3t las\u00f3w na opuszczone nieu\u017cytki rolne) i zorganizowana, polegaj\u0105ca na planowanym zalesianiu (3,1 mln ha rocznie).<\/p>\n

Deforestacja nast\u0119puje g\u0142\u00f3wnie w krajach o niskich dochodach, lasy wracaj\u0105 w krajach o wysokich dochodach, gdzie produkcja rolna jest ograniczana ze wzgl\u0119du na wysok\u0105 produktywno\u015b\u0107 i jednocze\u015bnie malej\u0105cy udzia\u0142 w akumulacji kapita\u0142u. Jak wida\u0107, proces wyczerpywania si\u0119 \u201etaniego \u015brodowiska\u201d nie ma charakteru liniowego, tylko jest uwik\u0142any w z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 czasoprzestrzeni systemu \u015bwiata-gospodarki, w kt\u00f3rej waloryzacja r\u00f3\u017cnych zasob\u00f3w zale\u017cy od po\u0142o\u017cenia w tej czasoprzestrzeni.<\/p>\n

Doskonale t\u0119 dynamik\u0119 pokazuje los las\u00f3w w r\u00f3\u017cnych miejscach \u015bwiata posowieckiego. I tak na opuszczonych polach Rosji, Bia\u0142orusi, Kazachstanu wyros\u0142o po 1991 r. spontanicznie 26 mln ha lasu. W Polsce, w kraju szybko w\u0142\u0105czonym w roli p\u00f3\u0142peryferium do systemu \u015bwiata-gospodarki las sta\u0142 si\u0119 przedmiotem napi\u0119\u0107 w\u0142a\u015bciwych dla owej p\u00f3\u0142peryferyjno\u015bci. Zacz\u0105\u0142 wraca\u0107 spontanicznie na ziemie opuszczane przez rolnik\u00f3w, ale tak\u017ce zacz\u0119\u0142o go przybywa\u0107 w ramach profesjonalnego zarz\u0105dzania obszarami le\u015bnymi w systemie Las\u00f3w Pa\u0144stwowych.<\/p><\/blockquote>\n

Puszcza Bia\u0142owieska sta\u0142a si\u0119 ofiar\u0105 takiego napi\u0119cia, w kt\u00f3rym nie mo\u017cemy si\u0119 zdecydowa\u0107, na jakim etapie rozwoju w Polsce jeste\u015bmy. Czy bardziej ci\u0105\u017cymy do centrum i wy\u017cej waloryzujemy rekreacyjne i kulturowe walory lasu, czy te\u017c przyznajemy si\u0119 do peryferyjno\u015bci, kt\u00f3rej aspektem jest dostarczanie globalnej gospodarce surowc\u00f3w pierwotnych, jak drewno?<\/p>\n

Deficyt wyobra\u017ani<\/h2>\n

Podczas spotkania w Goethe Institut rozmawiali\u015bmy z artystk\u0105 Agnieszk\u0105 Polsk\u0105 i literaturoznawc\u0105 Przemys\u0142awem Czapli\u0144skim, wsp\u00f3\u0142redaktorem tomu „O jeden las za daleko”, o wyobra\u017ani, jaka jest potrzebna, \u017ceby wyj\u015b\u0107 z zakl\u0119tego ko\u0142a cyrkulacji kapita\u0142u wyra\u017caj\u0105cej si\u0119 w cyrkulacji materii lasu, by uratowa\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107 i siebie.<\/p>\n

Agnieszka Polska, autorka \u015bwietnej pracy „Demon’s Brain”<\/strong><\/a> wystawianej w Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej Hamburger Bahnhof w Berlinie, nie by\u0142a zbyt wielk\u0105 optymistk\u0105. Pracuj\u0105c nad swoim projektem, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym motywem jest historia Miko\u0142aja Serafina, \u017cupnika kopalni soli w Wieliczce w XV w., zrozumia\u0142a, \u017ce jeste\u015bmy odporni na informacje z przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Wydobycie soli, mimo obowi\u0105zuj\u0105cego w Polsce systemu feudalnego, podlega\u0142o w pe\u0142ni regu\u0142om rodz\u0105cego si\u0119 kapitalizmu: praca najemna, kredyt umo\u017cliwiaj\u0105cy ekspansj\u0119 przedsi\u0119biorstwa, rabunkowa eksploatacja las\u00f3w dostarczaj\u0105cych drewno do warzenia soli powodowa\u0142y lokalnie konsekwencje r\u00f3wnie katastrofalne jak te, przed kt\u00f3rymi stoimy dzi\u015b jako spo\u0142eczno\u015b\u0107 globalna.<\/p>\n

Naoczno\u015b\u0107 katastrofy nie pomaga wcale jej unikn\u0105\u0107, czyli nie sk\u0142ania do adekwatnych dzia\u0142a\u0144, by apokalipsy unikn\u0105\u0107. Wyrazem takiej naoczno\u015bci jest w\u0142a\u015bnie og\u0142oszony w przeddzie\u0144 naszego spotkania raport WRI na podstawie danych Global Forest Watch.\"\"<\/p>\n

Wielkie wymieranie<\/h2>\n

Las to tylko jeden z aspekt\u00f3w malej\u0105cej bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Dzi\u015b w Pary\u017cu rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 plenarne posiedzenie\u00a0Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES) – to odpowiednik Mi\u0119dzyrz\u0105dowego Panelu ds. Zmian Klimatycznych ONZ (IPCC). Panel opracowa\u0142 raport na temat utraty bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci, za tydzie\u0144, 6 maja, zostanie og\u0142oszone podsumowanie wraz z rekomendacjami politycznymi. Poznamy w\u00f3wczas najnowszy stan wiedzy na temat „sz\u00f3stego wielkiego wymierania”.<\/p>\n

W Wielkiej Brytanii \u015bwiadomo\u015b\u0107 katastrofy sta\u0142a si\u0119 powodem fali wielodniowych rozruch\u00f3w animowanych przez aktywist\u00f3w z Extinction Rebellion. W Polsce, po obiecuj\u0105cym M\u0142odzie\u017cowym Strajku dla Klimatu, zapa\u0142 do pro\u015brodowiskowego gor\u0105cego aktywizmu nieco och\u0142\u00f3d\u0142, cho\u0107 odnotowa\u0107 nale\u017cy sobotnie marsze klimatyczne.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do spotkania w Goethe Institut – by\u0142a to ju\u017c kolejna debata o wyobra\u017ani i antropocenie. Ca\u0142y czas kr\u0105\u017cymy wok\u00f3\u0142 tego samego problemu, kt\u00f3ry filozofka Ewa Bi\u0144czyk nazywa marazmem antropocenu.<\/p>\n

Wiemy co robi\u0107, nie jeste\u015bmy jednak w stanie wyj\u015b\u0107 z codziennej rutyny nawyk\u00f3w konsumpcyjnych i niczym \u0107ma lecimy w kierunku p\u0142omienia \u015bwiecy. A przecie\u017c, jak m\u00f3wi Greta Thunberg, nastoletnia Szwedka, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 ikon\u0105 m\u0142odzie\u017cowego zaanga\u017cowania na rzecz \u015brodowiska, sprawa jest prosta:<\/p>\n

Musimy trzyma\u0107 paliwa kopalne w ziemi i musimy skoncentrowa\u0107 si\u0119 na r\u00f3wno\u015bci. Je\u015bli w ramach obecnego systemu nie mo\u017cna znale\u017a\u0107 rozwi\u0105za\u0144, by\u0107 mo\u017ce nale\u017cy zmieni\u0107 system.<\/p><\/blockquote>\n

Potrzeba dzieci\u0119cej naiwno\u015bci<\/h2>\n

Thunberg w\u0142a\u015bnie objecha\u0142a poci\u0105giem – bo samolot wytwarza zbyt du\u017cy \u015blad w\u0119glowy (zapraszam do najnowszej „Polityki”, gdzie pisz\u0119 wi\u0119cej o w\u0119glowym \u015bladzie) – Europ\u0119, odwiedzi\u0142a papie\u017ca Franciszka, wpad\u0142a na demonstracj\u0119 Extinction Rebellion w Londynie, a w Izbie Gmin nawrzuca\u0142a brytyjskim parlamentarzystom, \u017ce s\u0105 niepowa\u017cni, nie potrafi\u0105 wzi\u0105\u0107 odpowiedzialno\u015bci za przysz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 ukradli dzieciom.<\/p>\n

Dziwne czasy, kiedy dzieci lepiej rozumiej\u0105 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 i groz\u0119 sytuacji. Przemys\u0142aw Czapli\u0144ski nazwa\u0142 Gret\u0119 Thunberg „pos\u0142ank\u0105 z przysz\u0142o\u015bci”. Jak jednak pokaza\u0142a Agnieszka Polska, do perfekcji opanowali\u015bmy sztuk\u0119 ignorowania takich pos\u0142a\u0144c\u00f3w. Gdy rozum \u015bpi, budz\u0105 si\u0119 demony. Gdy \u015bpi wyobra\u017ania, koniec \u015bwiata blisko.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 2018 r. stracili\u015bmy 12 mln hektar\u00f3w las\u00f3w, w tym 3,6 mln najcenniejszych dziewiczych las\u00f3w tropikalnych.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4573,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,45,46,21,197,114,56,24,49,120,8,297,6,44],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4570"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4570"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4570\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4576,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4570\/revisions\/4576"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4573"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}