{"id":4741,"date":"2019-09-04T09:01:44","date_gmt":"2019-09-04T07:01:44","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=4741"},"modified":"2019-09-05T10:10:13","modified_gmt":"2019-09-05T08:10:13","slug":"immanuel-wallerstein-tworca-utopistyki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2019\/09\/04\/immanuel-wallerstein-tworca-utopistyki\/","title":{"rendered":"Immanuel Wallerstein, tw\u00f3rca utopistyki"},"content":{"rendered":"
\"\"

\u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia<\/p><\/div>\n

Immanuel Wallerstein, zmar\u0142y kilka dni temu ameryka\u0144ski my\u015bliciel, ju\u017c za \u017cycia sta\u0142 si\u0119 klasykiem, zajmuj\u0105c trwa\u0142e miejsce w historii idei teori\u0105 system\u00f3w-\u015bwiat\u00f3w i analiz\u0105 funkcjonowania nowoczesnego systemu \u015bwiata-gospodarki. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce by\u0142 tak\u017ce tw\u00f3rc\u0105 utopistyki.<\/p>\n

Wallerstein krytykowa\u0142 utopizm i my\u015blenie utopijne jako ekwiwalent my\u015blenia religijnego, kt\u00f3re rozpala nadzieje na lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 i ziszczenie raju na ziemi. W rzeczywisto\u015bci jednak w imi\u0119 utopijnych warto\u015bci, podobnie jak w imi\u0119 religii, dokonywano najgorszych zbrodni.<\/p>\n

Utopistyka, nie fantastyka<\/h2>\n

Utopistyka nie polega na fantazjowaniu, jest przedsi\u0119wzi\u0119ciem na wskro\u015b racjonalnym, wyja\u015bnia\u0142 Wallerstein w „Utopistics. Or, Historical Choices of the Twenty first Century” z 1998 r. Polega na analizie mo\u017cliwo\u015bci zaistnienia alternatyw dla istniej\u0105cych system\u00f3w historycznych poprzez odwo\u0142anie do nauki, analizy politycznej i moralnej.<\/p>\n

Kluczowe dla utopistyki jest poj\u0119cie racjonalno\u015bci substancjalnej, zaproponowanej jeszcze przez Maksa Webera jako opozycyjna\/konkurencyjna wobec racjonalno\u015bci formalnej. Racjonalno\u015b\u0107 substancjalna nie daje si\u0119 \u0142atwo zdefiniowa\u0107, bo nie jest abstrakcyjnym poj\u0119ciem z dziedziny logiki, tylko odnosi si\u0119 do spo\u0142ecznej rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra jest zanurzona w warto\u015bciach maj\u0105cych wp\u0142yw na dokonywane wybory.<\/p>\n

Racjonalno\u015b\u0107 substancjalna<\/h2>\n

Tak wi\u0119c nami\u0119tno\u015b\u0107 polityki, warto\u015bci p\u0142yn\u0105ce z przestrzeni moralnej i fakty dostarczane przez nauk\u0119 tworz\u0105 \u015brodowisko, w jakim cz\u0142owiek nowoczesny podejmuje decyzje i w jakich toczy si\u0119 realny proces historyczny. Taki \u015bwiat mo\u017cna analizowa\u0107 i podejmowa\u0107 pytanie o mo\u017cliwo\u015bci korekty, budowania lepszego \u015bwiata zgodnie ze zdefiniowanymi parametrami. Na przyk\u0142ad \u015bwiata o mniejszych nier\u00f3wno\u015bciach spo\u0142ecznych i dochodowych.<\/p>\n

Projekt utopistyki nie by\u0142 dla Wallersteina jedynie intelektualnym \u0107wiczeniem. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce utopistyka jest piln\u0105 konieczno\u015bci\u0105 wobec faktu, \u017ce istniej\u0105cy system historyczny i zwi\u0105zany z nim system \u015bwiata gospodarki wyczerpa\u0142 si\u0119 i kona na naszych oczach. 20 lat temu Wallerstein dawa\u0142 jakie\u015b p\u00f3\u0142 wieku na ukszta\u0142towanie si\u0119 nowego systemu, w procesie, kt\u00f3ry z konieczno\u015bci b\u0119dzie chaotyczny i niebezpieczny. Co gorsza, nie wiadomo, co si\u0119 z tego chaosu wy\u0142oni.<\/p>\n

Po kapitalizmie<\/h2>\n

Istnieje wszak\u017ce du\u017ce prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce nowy system nie b\u0119dzie ju\u017c kapitalizmem, je\u015bli definiujemy kapitalizm jako ustr\u00f3j spo\u0142eczno-gospodarczy, kt\u00f3rego nadrz\u0119dna logika polega na akumulacji kapita\u0142u. Mechanizmy akumulacji wyczerpuj\u0105 si\u0119, coraz trudniej o dost\u0119p do taniej pracy, ko\u0144cz\u0105 si\u0119 zasoby naturalne i \u015brodowisko, na kt\u00f3re mo\u017cna przerzuca\u0107 koszty produkcji.<\/p>\n

Czy jednak nie mo\u017cna wymy\u015bli\u0107 systemu, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie oparty na nadrz\u0119dno\u015bci akumulacji, z czym zwi\u0105zana jest pozytywna waloryzacja takich cech, jak chciwo\u015b\u0107 i egoizm?<\/p>\n

Could one devise a structure that would give primacy to maximizing the quality of life to everyone (presumably the original Benthamite liberal ideal) while at the same time limiting and controlling the means of collective violence so that everyone felt relatively and equally secure in their person and enjoyed the widest possible range of individual options without threatening the survival or equal rights of others (presumably the original John Stuart Mill ideal)? This might be called realizing liberal ideals worldwide in the context of an egalitarian system, or democracy as it is theorized, as opposed to the modified and hidden autocra cies we have deceptively labeled democratic regimes.<\/p><\/blockquote>\n

Jak wida\u0107 Wallerstein, marksista,\u00a0analizuje mo\u017cliwo\u015b\u0107 prawdziwie liberalnego \u0142adu jako alternatywy dla ko\u0144cz\u0105cego \u017cywot kapitalizmu w swej ostatniej, neoliberalnej ods\u0142onie. Czy taki \u0142ad nadejdzie, nie wiadomo. Tw\u00f3rca utopistyki by\u0142 jednak pewny, \u017ce wyczerpa\u0142y si\u0119 strukturalne podstawy dla istnienia dotychczasowego \u0142adu. Otwiera si\u0119 okno mo\u017cliwo\u015bci nie tylko dla pomy\u015blenia alternatywy, ale i dla jej realizacji.<\/p>\n

Czas chaosu i szansy<\/h2>\n

Otwiera si\u0119 okno mo\u017cliwo\u015bci, kiedy s\u0142abn\u0105\u0107 b\u0119d\u0105 zale\u017cno\u015bci w ramach relacji centrum systemu \u015bwiata gospodarki i jego p\u00f3\u0142peryferii oraz peryferii. Czy suwerenistyczna polityka PiS jest gr\u0105 na takie okno mo\u017cliwo\u015bci? Wydaje si\u0119 raczej powtarzaniem scenariusza z XVII w., czyli wewn\u0119trznego dostosowania strukturalnego w taki spos\u00f3b, by zapewni\u0107 mo\u017cliwo\u015bci akumulacji oligarchii zwi\u0105zanej z elit\u0105 w\u0142adzy.<\/p>\n

Polska na rozdro\u017cu<\/h2>\n

Regresywna reforma systemu o\u015bwiaty, chaotyczna reforma systemu akademickiego w modelu na\u015bladowczo-peryferyjnym, demonta\u017c systemu us\u0142ug publicznych, z najwa\u017cniejszymi – zdrowiem i edukacj\u0105 – oraz przemiana modelu \u015bwiadcze\u0144 z us\u0142ug zbiorowych na indywidualne wyp\u0142aty, centralizacja pa\u0144stwa kosztem podmiotowo\u015bci lokalnej zapowiadaj\u0105 dezintegracj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 zast\u0105pi\u0107 ma integracja narodowa za cen\u0119 jednak refeudalizacji.<\/p>\n

Niewiele w tym projekcie z propozycji Wallersteina. Co otwiera okno mo\u017cliwo\u015bci zar\u00f3wno dla postneoliberalnych libera\u0142\u00f3w, je\u015bli tacy nadejd\u0105, jak i dla odnowionej, by\u0107 mo\u017ce pod sztandarem ekosocjalizmu, lewicy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Immanuel Wallerstein, zmar\u0142y kilka dni temu ameryka\u0144ski my\u015bliciel, ju\u017c za \u017cycia sta\u0142 si\u0119 klasykiem.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4742,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,98,45,46,21,197,223,29,24,257,49,120,8,258,6,124,308,314,294,277,268,70],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4741"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4741"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4741\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4746,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4741\/revisions\/4746"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4742"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4741"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4741"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4741"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}