Nowoczesny nar\u00f3d rozumiany jako wsp\u00f3lnota polityczna wymaga spoiwa, kt\u00f3rym w uproszczeniu jest wsp\u00f3lne pa\u0144stwo i wsp\u00f3lna kultura. Polak\u00f3w wyr\u00f3\u017cnia jednak szczeg\u00f3lne podej\u015bcie do owych spoiw: pa\u0144stwu nie ufaj\u0105, w uznanych praktykach kulturowych uczestnicz\u0105 w znikomym stopniu.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
O takich narodach, jak Czesi lub Francuzi, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce s\u0105 wsp\u00f3lnotami lektury, bo czyta w Czechach przynajmniej jedn\u0105\u00a0ksi\u0105\u017ck\u0119 w roku 78 proc. mieszka\u0144c\u00f3w, we Francji odsetek ten przekracza 90 proc. W Polsce, jak przypomina Biblioteka Narodowa w swych badaniach, ksi\u0105\u017ck\u0119 w r\u0119ku miewa 38 proc. <\/p>\n\n\n\n
Owszem, wiemy, pytani, jakich autor\u00f3w i tytu\u0142y powinni\u015bmy wskaza\u0107 jako wsp\u00f3lne. Na czele wyskakuje Sienkiewicz i Mickiewicz, cho\u0107 tylko kilka procent przyznaje, \u017ce przeczyta\u0142o. Jak zauwa\u017cy\u0142 ostatnio, otwieraj\u0105c Kongres Dydaktyki Polonistycznej, Ryszard Kozio\u0142ek, mo\u017cna w naszym kraju zda\u0107 matur\u0119, nie ha\u0144bi\u0105c si\u0119 znajomo\u015bci\u0105 wymaganych lektur.<\/p>\n\n\n\n
Nie mam jednak zamiaru lamentowa\u0107 nad brakiem czytelnictwa w Polsce, kt\u00f3remu wt\u00f3ruje niechodzenie do teatru (frekwencja w latach 50. by\u0142a niemal dwukrotnie wy\u017csza ni\u017c obecnie, cho\u0107 teatr\u00f3w by\u0142o mniej) i muze\u00f3w. Poprawi\u0142o si\u0119 chodzenie do kina, i to znacznie, bo w 2017 r. sprzedano 56,6 mln bilet\u00f3w, w 2005 r. zaledwie 23,3 mln. Cho\u0107 to i tak niewiele przy Francuzach, kt\u00f3rzy jak si\u0119 znudz\u0105 lektur\u0105, p\u0119dz\u0105 do kina w masie przek\u0142adaj\u0105cej si\u0119 na ponad 200 mln sprzedanych bilet\u00f3w w ci\u0105gu roku.<\/p>\n\n\n\n
Nie narzekajmy jednak, bo nie po to przytaczam te wska\u017aniki. Do zastanowienia si\u0119 nad nimi sk\u0142oni\u0142y mnie dwie konferencje, w kt\u00f3rych mia\u0142em ostatnio okazj\u0119 uczestniczy\u0107. Pierwsza to \u201eIndeks kultury\u201d, zorganizowana przez Urz\u0105d Marsza\u0142kowski w Rzeszowie. Tamtejszy Departament Kultury odwa\u017cnie zaprosi\u0142 do wyst\u0105pie\u0144 nie tylko zwolennik\u00f3w opcji politycznej, kt\u00f3ra wygra\u0142a w wojew\u00f3dztwie, czyli PiS. Nie zabrak\u0142o wi\u0119c spor\u00f3w, cho\u0107 pos\u0142u\u017cy\u0142y one jako\u015bci dyskusji, a nie jej zdominowaniu przez k\u0142\u00f3tni\u0119 polityczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ja dosta\u0142em misj\u0119 naszkicowania mapy kultury w Polsce, pos\u0142u\u017cy\u0142em si\u0119 wi\u0119c kilkoma opracowaniami: map\u0105 kultury, jak\u0105 przygotowali\u015bmy w ramach Kongresu Kultury w 2016 r., Rocznikiem Kultury Polskiej 2018 opracowanym przez Narodowe Centrum Kultury \u2013 ciekawym, bo ze wzgl\u0119du na rocznicowy charakter patrz\u0105cym tak\u017ce wstecz, na czas stulecia niepodleg\u0142o\u015bci. Skorzysta\u0142em tak\u017ce z jeszcze ciep\u0142ego opracowania \u201eGra w kultur\u0119\u201d Instytutu Kultury Miejskiej w Gda\u0144sku. Za tym wszystkim stoi z kolei szafka bada\u0144 szczeg\u00f3\u0142owych, kt\u00f3rych na szcz\u0119\u015bcie w Polsce nie brakuje.<\/p>\n\n\n\n
Obraz wychodzi z tego ca\u0142kiem ciekawy, bo ukazuje Polak\u00f3w praktykuj\u0105cych kultur\u0119 na coraz bardziej niszowe, niezale\u017cne od g\u0142\u00f3wnego nurtu sposoby. Jak to ju\u017c kiedy\u015b stwierdzi\u0142a Barbara Fatyga, kultura w Polsce sta\u0142a si\u0119 federacj\u0105 subkultur. Sklejenie tego archipelagu w ca\u0142o\u015b\u0107 o nazwie \u201ekultura narodowa\u201d staje si\u0119 praktycznie niemo\u017cliwe, subkultury coraz trudniej komunikuj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105, s\u0142u\u017c\u0105c za podstaw\u0119 do kreowania plemiennych to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bliby szuka\u0107 najwi\u0119kszych wsp\u00f3lnych mianownik\u00f3w, to poza wsp\u00f3lnym j\u0119zykiem, kt\u00f3ry coraz bardziej nas dzieli, mamy jeszcze niew\u0105tpliwie katolicyzm jako punkt odniesienia wa\u017cny dla wi\u0119kszo\u015bci, cho\u0107 na skutek trwaj\u0105cej sekularyzacji tak\u017ce ju\u017c bardziej w wymiarze kulturowym ni\u017c religijnym. <\/p>\n\n\n\n
Mamy cechuj\u0105cy Polak\u00f3w kod pogardy, kt\u00f3ry wyra\u017anie ujawnia Miros\u0142awa Marody z ekip\u0105 w ksi\u0105\u017cce \u201eSpo\u0142ecze\u0144stwo na zakr\u0119cie\u201d. Mamy w ko\u0144cu sa\u0142atk\u0119 jarzynow\u0105, najbardziej polskie z polskich da\u0144, bo wg bada\u0144 Henryka Doma\u0144skiego znane z do\u015bwiadczenia 98 proc. rodak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
To rozsypanie si\u0119 subkultur pog\u0142\u0119bia zjawisko \u201eposzerzonego pola kultury\u201d, czyli uciekanie uczestnictwa poza ofert\u0119 instytucjonaln\u0105, a cz\u0119sto tak\u017ce i rynkow\u0105. Bo obok tego, co proponuj\u0105 teatry, kina, scena muzyczna, coraz cz\u0119\u015bciej oddajemy si\u0119 formom, jakie sta\u0142y si\u0119 mo\u017cliwe dzi\u0119ki internetowi, by wspomnie\u0107 o grach komputerowych. No i mamy takie zjawiska, jak grupy rekonstrukcji historycznej, dzi\u015b bardziej ho\u0142ubione przez w\u0142adz\u0119 ni\u017c kiedy\u015b, kiedy zdane by\u0142y na same siebie.<\/p>\n\n\n\n
Nie mo\u017cna te\u017c pomin\u0105\u0107 faktu, \u017ce w kulturze, kt\u00f3ra jest federacj\u0105 subkultur, nie mo\u017ce istnie\u0107 hierarchia pokazuj\u0105ca, co w niej jest wa\u017cniejsze, a co mniej wa\u017cne. Fakt ten najlepiej pokaza\u0142a telewizja pod rz\u0105dami PiS, wprowadzaj\u0105c do swego nadawania Zenka Martyniuka. Tyle tylko, \u017ce legitymizuj\u0105c populistycznie disco-polo, PiS strzela sobie w kolano, bo pozbawia si\u0119 szansy na realizacj\u0119 konserwatywnego programu, kt\u00f3ry polega na tworzeniu hierarchii. <\/p>\n\n\n\n
Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski rozwi\u0105za\u0142 ten problem do pewnego stopnia, releguj\u0105c to zadanie Ko\u015bcio\u0142owi, kt\u00f3ry ma by\u0107 jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em moralno\u015bci w Polsce, a wi\u0119c i \u0142adu aksjonormatywnego. Rzeczywi\u015bcie, na ministra kultury liczy\u0107 nie mo\u017ce, bo ten demoluje \u0142ad, jaki zasta\u0142, zostawiaj\u0105c po sobie w miejscu nie\u017ale funkcjonuj\u0105cych wcze\u015bniej instytucji spalon\u0105 ziemi\u0119 zamiast \u0142adu nowego.<\/p>\n\n\n\n
Bo w\u0142a\u015bnie \u2013 czy jeszcze mo\u017cliwa jest kultura rozumiana jako wsp\u00f3lnota przeczytanych przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek, obejrzanych film\u00f3w, wys\u0142uchanych muzyk\u00f3w? Nawet w gronach profesjonalnych coraz trudniej o tak\u0105 jedno\u015b\u0107, m\u00f3wi\u0142 Ryszard Kozio\u0142ek podczas wspomnianego Kongresu Dydaktyki Polonistycznej w Poznaniu.<\/p>\n\n\n\n
Jaka w takiej sytuacji jest rola humanistyki, zastanawiali\u015bmy si\u0119 w panelu, w kt\u00f3rym Przemys\u0142aw Czapli\u0144ski posadzi\u0142 Urszul\u0119 Zaj\u0105czkowsk\u0105, Jacka Dukaja i mnie. Nagranie b\u0119dzie dost\u0119pne, pode\u015bl\u0119 link. Wysz\u0142o jednak, \u017ce dzi\u015b stawk\u0105 zada\u0144 dla humanistyki jako formy refleksji nad kultur\u0105 nie jest lamentowanie nad kultur\u0105 narodow\u0105, bo potrzebujemy kultury, a wi\u0119c tak\u017ce humanistyki, do ratowania nie narodu, tylko gatunku.<\/p>\n\n\n\n
Pytanie tylko, co to znaczy i jak ju\u017c jest p\u00f3\u017ano, czy ju\u017c wkroczyli\u015bmy do epoki popi\u015bmiennej, jak twierdzi Jacek Dukaj; czy te\u017c na nowo odkrywamy swoj\u0105 podmiotowo\u015b\u0107 w odniesieniu do w\u0142asnego cia\u0142a zanurzonego w \u015brodowisku przyrody, a nie tylko rozmytego w przestrzeni cyfrowej?<\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c nied\u0142ugo, bo 30 listopada w Teatrze Powszechnym rozmawia\u0107 b\u0119dziemy o podobnych kwestiach, tylko w spos\u00f3b odnosz\u0105cy si\u0119 ju\u017c do konkret\u00f3w takich, jak polityka kulturalna, spos\u00f3b dzia\u0142ania instytucji, rola samorz\u0105du. Okazj\u0119 stwarza Forum Przysz\u0142o\u015bci Kultury<\/a><\/strong>, trzecia ju\u017c jego edycja. Zapraszam!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nowoczesny nar\u00f3d rozumiany jako wsp\u00f3lnota polityczna wymaga spoiwa, kt\u00f3rym w uproszczeniu jest wsp\u00f3lne pa\u0144stwo i wsp\u00f3lna kultura. Polak\u00f3w wyr\u00f3\u017cnia jednak szczeg\u00f3lne podej\u015bcie do owych spoiw: pa\u0144stwu nie ufaj\u0105, w uznanych praktykach kulturowych uczestnicz\u0105 w znikomym stopniu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4200,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98,65,45,295,96,55,71,114,274,10,56,182,92,24,257,49,120,258,6,9,294,44,82,94],"tags":[347,349,351,350,348,353,352,243],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4902"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4902"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4902\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4910,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4902\/revisions\/4910"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4200"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}