{"id":4948,"date":"2019-12-05T08:34:01","date_gmt":"2019-12-05T07:34:01","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=4948"},"modified":"2019-12-05T11:16:41","modified_gmt":"2019-12-05T10:16:41","slug":"klimat-meska-sprawa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2019\/12\/05\/klimat-meska-sprawa\/","title":{"rendered":"Klimat. M\u0119ska sprawa"},"content":{"rendered":"\n

Premier Hiszpanii Pedro S\u00e1nchez, otwieraj\u0105c Szczyt Klimatyczny ONZ COP25, przypomnia\u0142 Eunice Foote, uczonej, kt\u00f3ra w 1856 r. opublikowa\u0142a pierwsz\u0105 prac\u0119 naukow\u0105 na temat ocieplania atmosfery. Przy tej okazji zastanawia\u0142 si\u0119, czy kryzys klimatu nie ma zwi\u0105zku z m\u0119sk\u0105 dominacj\u0105 nad \u015bwiatem.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"
Eunice Newton Foote<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Efekt cieplarniany<\/h2>\n\n\n\n

Za „ojca” bada\u0144 nad klimatem i atmosfer\u0105 uznawa\u0142o si\u0119 przez wiele lat brytyjskiego fizyka Johna Tyndalla. Jego wk\u0142ad w wyja\u015bnienie efektu cieplarnianego, czyli ogrzewania atmosfery na skutek zatrzymywania przez cz\u0105steczki gaz\u00f3w takich jak para wodna i dwutlenek w\u0119gla promieniowania podczerwonego pochodz\u0105cego z odbitego od powierzchni Ziemi promieniowania s\u0142onecznego, jest bezsprzeczny.<\/p>\n\n\n\n

Tyndall opublikowa\u0142 wyniki swoich bada\u0144 najpierw w 1859 r., a potem w zasadniczej pracy w 1861 r. W \u017cadnej nie wspomnia\u0142 o Eunice Newton Foote, kt\u00f3ra ju\u017c w 1856 r. sformu\u0142owa\u0142a hipotez\u0119 o zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy zawarto\u015bci dwutlenku w\u0119gla w atmosferze a jej temperatur\u0105. Historycy nauki spieraj\u0105 si\u0119, czy Tyndall po prostu nie zauwa\u017cy\u0142 pracy ameryka\u0144skiej badaczki, czy te\u017c pomin\u0105\u0142 j\u0105 celowo<\/a><\/strong>. Faktem jednak jest, \u017ce palma pierwsze\u0144stwa w badaniach nad efektem cieplarnianym nale\u017cy do Foote.<\/p>\n\n\n\n

Zapomniana Eunice Foote<\/h2>\n\n\n\n

Foote zosta\u0142a wydobyta z niepami\u0119ci w 2011 r. przez Raymonda Sorensona, autora artyku\u0142u „Eunice Foote’s Pioneering Research On CO<\/a><\/strong>2<\/a><\/strong><\/sub> And Climate Warming”<\/a><\/strong>. Sorenson przypomnia\u0142 prac\u0119 Eunice zaprezentowan\u0105 w 1856 r. podczas 10. spotkania American Association for the Advancement of Science (AAAS). Wyniki bada\u0144 Foote prezentowa\u0142 Joseph Henry, tw\u00f3rca Smithsonian Institution.<\/p>\n\n\n\n

Praca „Circumstances affecting the heat of the Sun’s ra<\/a><\/strong>ys<\/a><\/strong><\/em>„<\/a><\/strong> zosta\u0142a opublikowana rok p\u00f3\u017aniej w „American Journal of Science and Arts”. Czytamy w niej:<\/p>\n\n\n\n

An atmosphere of that gas ( CO2<\/sub> – uzup. moje) would give to our earth a high temperature; and if as some suppose, at one period of its history the air had mixed with it a larger proportion than at present, an increased temperature… must have necessarily resulted.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Autorka urodzi\u0142a si\u0119 200 lat temu, 17 lipca 1819 r., i para\u0142a nauk\u0105 amatorsko, ze swym m\u0119\u017cem Elish\u0105 zajmuj\u0105c si\u0119 szlachetnym hobby zamo\u017cnych ludzi zwanym w\u00f3wczas filozofi\u0105 naturaln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Uczona i aktywistka<\/h2>\n\n\n\n

Foote by\u0142a tak\u017ce aktywistk\u0105 walcz\u0105c\u0105 o prawa kobiet do obecno\u015bci w \u017cyciu publicznym i politycznym. Uczestniczy\u0142a w s\u0142ynnej konwencji Woman’s Rights Convention w Seneca Falls w 1848 r. i sygnowa\u0142a tam Declaration of Sentiments (deklaracj\u0119 podpisa\u0142 tak\u017ce jej m\u0105\u017c).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W swoim czasie Foote by\u0142a obecna zar\u00f3wno w \u017cyciu naukowym, jak i publicznym, o czym \u015bwiadcz\u0105 prasowe odniesienia do niej z tamtego okresu. Dlaczego zosta\u0142a zapomniana? Mo\u017cna odpowiedzie\u0107 najpro\u015bciej: nie ona jedna zosta\u0142a pomini\u0119ta w historii nauki, w kt\u00f3rej dominuj\u0105, czy raczej dominowali, m\u0119\u017cczy\u017ani.<\/p>\n\n\n\n

Post\u0119p bez kobiet<\/h2>\n\n\n\n

Pedro S\u00e1nchez powiedzia\u0142: <\/p>\n\n\n\n

Chcia\u0142em rozpocz\u0105\u0107 od przywo\u0142ania Eunice Foote z dw\u00f3ch powod\u00f3w: po pierwsze, by wyrwa\u0107 pami\u0119\u0107 o niej i pami\u0119\u0107 o tak wielu kobietach z niesprawiedliwo\u015bci zapomnienia. Po drugie, by przypomnie\u0107 wszystkim, \u017ce nauka ju\u017c dawno zacz\u0119\u0142a ostrzega\u0107 przed zmian\u0105 klimatu. Ten podw\u00f3jny paradoks zach\u0119ca do refleksji. Przez wiele dekad post\u0119p dokonywa\u0142 si\u0119 bez aktywnego w\u0142\u0105czenia po\u0142owy ludzko\u015bci, w tym samym te\u017c czasie \u00f3w post\u0119p nie uwzgl\u0119dnia\u0142 fizycznych granic, w jakich mo\u017cliwe jest ludzkie \u017cycie.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Socjalistyczny premier Hiszpanii wpisuje si\u0119 w feministyczn\u0105 refleksj\u0119 nad kryzysem klimatycznym, kt\u00f3ra odrzuca m.in. poj\u0119cie antropocenu. To nie abstrakcyjny cz\u0142owiek przyczyni\u0142 si\u0119 do zmian klimatycznych i kryzysu ekologicznego, tylko konkretni ludzie decyduj\u0105cy o sprawach \u015bwiata w wymiarze politycznym, gospodarczym, spo\u0142ecznym. Do dzi\u015b ci\u0105gle przewag\u0119 w strukturach w\u0142adzy maj\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani, wi\u0119c uczciwsze by\u0142oby nazwanie „epoki cz\u0142owieka” manthropocenem – epok\u0105 m\u0119\u017cczyzn.<\/p>\n\n\n\n

Koniec m\u0119skiej dominacji<\/h2>\n\n\n\n

Takim w\u0142a\u015bnie tropem idzie Pawe\u0142 \u0141ysak w spektaklu „Jak ocali\u0107 \u015bwiat na ma\u0142ej scenie”. Wystawiona w Teatrze Powszechnym w Warszawie sztuka opowiada o m\u0119skich, ojcowskich fantazjach o zmianie \u015bwiata na lepszy, kt\u00f3re zazwyczaj ko\u0144czy\u0142y si\u0119 katastrof\u0105. Suma tych mniejszych i wi\u0119kszych m\u0119skich pora\u017cek dzi\u015b sk\u0142ada si\u0119 na kryzys ekologiczny.<\/p>\n\n\n\n

Czy w takim razie odpowiedzi\u0105 na \u00f3w kryzys rozumiany jako kryzys m\u0119skiej dominacji b\u0119dzie feminizacja \u017cycia spo\u0142ecznego? By\u0107 mo\u017ce jest ju\u017c za p\u00f3\u017ano na takie pytania, cho\u0107 jak twierdz\u0105 coraz liczniejsi my\u015bliciele i my\u015blicielki, koniec m\u0119skiej dominacji jest faktem, co zgrabnie uargumentowa\u0142 Marcel Gauchet w eseju „La fin de la domination masculine” og\u0142oszonym w 2018 r. w „Le d\u00e9bat”. Zaczyna mocno:<\/p>\n\n\n\n

L\u2019\u00e9v\u00e9nement n\u2019est pas petit, il est tellement \u00e9norme, m\u00eame, qu\u2019il suscite l\u2019incr\u00e9dulit\u00e9, sur le th\u00e8me \u00ab pareille chose ne peut pas arriver \u00bb. Et pourtant si : nous sommes en train d\u2019assister \u00e0 la fin de la domination masculine. Entendons-nous : elle est morte dans son principe, tout en laissant dans son sillage un cort\u00e8ge de s\u00e9quelles qui peuvent cacher la profondeur de la rupture, voire permettre d\u2019en nier l\u2019existence. Elle est l\u00e0, cependant, et il faut t\u00e2cher d\u2019en prendre la mesure.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Czas kobiet<\/h2>\n\n\n\n

Aktywistka Eunice Foote i zapomniana uczona na pewno by si\u0119 ucieszy\u0142a, widz\u0105c Gret\u0119 Thunberg wysiadaj\u0105c\u0105 z jachtu w Lizbonie po trzytygodniowej podr\u00f3\u017cy z Ameryki, by zd\u0105\u017cy\u0107 na szczyt klimatyczny. Wiezie prosty przekaz dla polityk\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych dominuj\u0105 podstarzali m\u0119\u017cczy\u017ani: s\u0142uchajcie tego, co m\u00f3wi nauka. Foote przypomina, \u017ce wiemy, co trzeba, od ponad 160 lat. Panowie, czas si\u0119 obudzi\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak twierdz\u0105 coraz liczniejsi my\u015bliciele i my\u015blicielki, koniec m\u0119skiej dominacji jest faktem.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4955,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,45,21,114,286,29,8,294,44,82,165,268],"tags":[347,270,359,322],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4948"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4948"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4948\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4957,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4948\/revisions\/4957"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4955"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4948"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4948"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4948"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}