{"id":4963,"date":"2019-12-08T12:52:11","date_gmt":"2019-12-08T11:52:11","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=4963"},"modified":"2019-12-09T14:45:38","modified_gmt":"2019-12-09T13:45:38","slug":"olga-tokarczuk-ratuje-swiat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2019\/12\/08\/olga-tokarczuk-ratuje-swiat\/","title":{"rendered":"Olga Tokarczuk ratuje \u015bwiat"},"content":{"rendered":"\n<p>&#8222;\u015awiat umiera, a my nawet tego nie zauwa\u017camy&#8221; &#8211; <strong><a rel=\"noreferrer noopener\" aria-label=\"m\u00f3wi\u0142a Olga Tokarczuk w Sztokholmie (opens in a new tab)\" href=\"https:\/\/www.nobelprize.org\/prizes\/literature\/2018\/tokarczuk\/104870-lecture-polish\/\" target=\"_blank\">m\u00f3wi\u0142a Olga Tokarczuk w Sztokholmie<\/a><\/strong>. Umiera, bo przestajemy wierzy\u0107 w literatur\u0119, jedyny spos\u00f3b na wyra\u017cenie z\u0142o\u017cono\u015bci rzeczywisto\u015bci bez uproszcze\u0144 i redukcji na fragmenty.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed-youtube wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Nobel Lecture: Olga Tokarczuk, Nobel Prize in Literature 2018\" width=\"1778\" height=\"1000\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/VvZAXL28K2E?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Prawda fikcji<\/h2>\n\n\n\n<p>Oczywi\u015bcie, tylko wielka literatura potrafi wchodzi\u0107 w rezonans ze \u015bwiatem w ca\u0142ej jego kompleksowo\u015bci. Taka literatura wymaga nie tylko genialnych pisarzy, ale i kompetentnych czytelnik\u00f3w rozumiej\u0105cych, \u017ce prawda literackiej fikcji wyra\u017ca istot\u0119 rzeczywisto\u015bci w g\u0142\u0119bszy i pe\u0142niejszy spos\u00f3b ni\u017c tzw. literatura faktu, pozornie dotykaj\u0105ca rzeczywisto\u015bci takiej, jak\u0105&nbsp;jest, w jej faktycznej naoczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Olga Tokarczuk m\u00f3wi\u0142a o tej w\u0142a\u015bciwo\u015bci literatury, stawiaj\u0105c tez\u0119, \u017ce w \u015bwiecie k\u0142amstwa, postprawdy i fake news czytelnicy stracili zaufanie do fikcji:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>Fikcja straci\u0142a zaufanie czytelnik\u00f3w, odk\u0105d k\u0142amstwo sta\u0142o si\u0119 niebezpieczn\u0105 broni\u0105 masowego ra\u017cenia, nawet je\u015bli pozostaje prymitywnym narz\u0119dziem.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Ucieczka do literatury faktu, kt\u00f3ra przedstawia wydarzenia, jest jednak niebezpiecznym z\u0142udzeniem:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>Wydarzenia s\u0105 faktami, ale do\u015bwiadczenie jest czym\u015b niewyra\u017calnie innym. To ono, nie za\u015b wydarzenie, jest materi\u0105 naszego \u017cycia.  Do\u015bwiadczenie jest faktem poddanym interpretacji i umieszczonym w pami\u0119ci. Odwo\u0142uje si\u0119 tak\u017ce do pewnej podstawy, jak\u0105 mamy w umy\u015ble, do g\u0142\u0119bokiej struktury znacze\u0144, na kt\u00f3rej potrafimy rozpi\u0105\u0107 nasze w\u0142asne \u017cycie i przyjrze\u0107 mu si\u0119 dok\u0142adnie.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Regres i proletaryzacja<\/h2>\n\n\n\n<p>Pisarka wyja\u015bnia wprost &#8211; ten odwr\u00f3t od literatury i literackiej fikcji oznacza cywilizacyjny regres. Powiedzmy za Bernardem Stieglerem &#8211; to symptom kulturowej proletaryzacji, niezdolno\u015bci do wykraczania wyobra\u017ani\u0105 poza horyzont dora\u017anego, naocznego prze\u017cywania wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p>To \u015bwiat, w kt\u00f3rym nie tylko minister kultury nie czyta ksi\u0105\u017cek Olgi Tokarczuk, lecz tak\u017ce &#8211; odkry\u0142em to po og\u0142oszeniu noblowskiego werdyktu, \u017ce wiele os\u00f3b \u015bwiata kultury z mojej ideowej ba\u0144ki m\u00f3wi\u0142o podobnie jak Piotr Gli\u0144ski &#8211; musz\u0119 w ko\u0144cu przeczyta\u0107 &#8222;Ksi\u0119gi Jakubowe&#8221;. Wcze\u015bniej brakowa\u0142o wystarczaj\u0105cej motywacji, by zmierzy\u0107 si\u0119 z trudem lektury tak wymagaj\u0105cego dzie\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p>Jacek Dukaj to do\u015bwiadczenie dotycz\u0105ce literatury wyrazi\u0142 w ksi\u0105\u017cce &#8222;Po pi\u015bmie&#8221;, gdzie relacjonuje rozmow\u0119 ze znajomym, wydawa\u0142oby si\u0119, kompetentnym kulturowo przedstawicielem klasy \u015bredniej. Us\u0142ysza\u0142 w niej stwierdzenie: &#8222;nie czytam powie\u015bci, ogl\u0105dam seriale&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Po pi\u015bmie<\/h2>\n\n\n\n<p>Olga Tokarczuk w swym wyk\u0142adzie przywo\u0142uje refleksje Jacka Dukaja o nadej\u015bciu jego zdaniem epoki popi\u015bmiennej i nadej\u015bciu czas\u00f3w bezpo\u015bredniego transferu prze\u017cy\u0107:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>Najwi\u0119kszym osi\u0105gni\u0119ciem tej zmiany by\u0142 moment, w kt\u00f3rym my\u015blenie jako takie uto\u017csamili\u015bmy z pismem, czyli konkretnym sposobem u\u017cywania idei, kategorii czy symboli. Dzi\u015b \u2013 to jasne \u2013 stoimy w obliczu podobnie znamiennej rewolucji, kiedy do\u015bwiadczenie mo\u017ce by\u0107 przekazywane bezpo\u015brednio, bez pomocy s\u0142owa drukowanego.<br>Nie ma ju\u017c potrzeby prowadzi\u0107 dziennika podr\u00f3\u017cy, kiedy mo\u017cna fotografowa\u0107 i wysy\u0142a\u0107 te fotografie za pomoc\u0105 portali spo\u0142eczno\u015bciowych w \u015bwiat, zaraz i ka\u017cdemu. Nie ma potrzeby pisa\u0107 list, skoro \u0142atwiej jest zadzwoni\u0107. Po co czyta\u0107 grube powie\u015bci, skoro mo\u017cna zanurzy\u0107 si\u0119 w serialu? Zamiast wyj\u015b\u0107 na miasto, \u017ceby rozerwa\u0107 si\u0119 przyjaci\u00f3\u0142mi, lepiej zagra\u0107 w gr\u0119. Si\u0119gn\u0105\u0107 po autobiografi\u0119? Nie ma sensu, skoro \u015bledz\u0119 \u017cycie celebryt\u00f3w na Instagramie i wiem o nich wszystko.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>D\u0142ugo o tym rozmawiali\u015bmy z Olg\u0105 Tokarczuk i Jackiem Dukajem podczas ostatniej edycji festiwalu Apostrof organizowanego przez Empik w Teatrze Powszechnym. Olga by\u0142a kuratork\u0105, mnie powierzy\u0142a rozmow\u0119 z Dukajem o popi\u015bmienno\u015bci w\u0142a\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n<p>Przekonywa\u0142em, \u017ce to odchodzenie od fikcji na rzecz kultury bezpo\u015brednich dozna\u0144 nie jest ci\u0105gle procesem uniwersalnym, s\u0105 kultury ci\u0105gle broni\u0105ce si\u0119 przed Instagramem i Netflixem. Cho\u0107by Francja, gdzie w odpowiedzi na Netflixa wzros\u0142o zainteresowanie kinem &#8211; ten rok zako\u0144czy si\u0119 rekordow\u0105 liczb\u0105 215 mln sprzedanych bilet\u00f3w. Ro\u015bnie tak\u017ce czytelnictwo.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Czas Europy \u015arodkowej<\/h2>\n\n\n\n<p>Niestety jest jednak prawd\u0105 obawa o obumieranie fikcji literackiej w kraju takim jak Polska. By\u0107 mo\u017ce Nobel dla Tokarczuk t\u0119 sytuacj\u0119&nbsp;cho\u0107 troch\u0119 zmieni, pobudzi apetyt na dobr\u0105 literatur\u0119 jako przyjemno\u015b\u0107 i wyzwanie bycia w z\u0142o\u017conym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n<p>W maju mia\u0142em okazj\u0119 wsp\u00f3\u0142prowadzi\u0107 z Iz\u0105 Chru\u015bli\u0144sk\u0105 spotkanie z Olg\u0105 Tokarczuk i Oksan\u0105 Zabu\u017cko. Pisarki przekonywa\u0142y w Przemy\u015blu, \u017ce nadszed\u0142 czas literatur Europy \u015arodkowej, kt\u00f3re z podobn\u0105\u00a0si\u0142\u0105 wejd\u0105 w \u015bwiat jak przed laty proza Ameryki \u0141aci\u0144skiej. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej noblowski werdykt potwierdzi\u0142 s\u0142uszno\u015b\u0107 ich przeczu\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce i wyr\u00f3\u017cnienie dla Petera Handkego nale\u017cy uzna\u0107 za dow\u00f3d s\u0142uszno\u015bci takiej tezy.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 \u015bwiata<\/h2>\n\n\n\n<p>W swym wyk\u0142adzie Olga Tokarczuk przywo\u0142a\u0142a tak\u017ce, szukaj\u0105c dobrej figury na z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 \u015bwiata, dzieje sprzed kilkuset lat, gdy Europejczycy dotarli do Ameryki, a konsekwencj\u0105 &#8222;spotkania kultur&#8221; by\u0142a zag\u0142ada ludno\u015bci rdzennej. Na skutek eksterminacji i chor\u00f3b \u017cycie straci\u0142o ponad 90 proc. mieszka\u0144c\u00f3w spo\u015br\u00f3d ponad 60-milionowej populacji.<\/p>\n\n\n\n<p>Efektem tej tragedii by\u0142 powr\u00f3t las\u00f3w na dawne tereny rolnicze, te nowe lasy mia\u0142y sw\u00f3j udzia\u0142 w wychwycie dwutlenku w\u0119gla z atmosfery &#8211; zmniejszenie jego st\u0119\u017cenia wida\u0107 w rdzeniach lodowych. Wielu klimatolog\u00f3w twierdzi, \u017ce ten w\u0142a\u015bnie ubytek CO2 mia\u0142 sw\u00f3j udzia\u0142 w obni\u017ceniu temperatury atmosfery na prze\u0142omie XVI i XVII w., co znamy z historii jako ma\u0142\u0105 epok\u0119 lodowcow\u0105 i wszystkie jej cywilizacyjne konsekwencje, z wojn\u0105 trzydziestoletni\u0105 w\u0142\u0105cznie.<\/p>\n\n\n\n<p>Podsumowaniem bada\u0144 w tym temacie jest bardzo ciekawy artyku\u0142 <strong><a rel=\"noreferrer noopener\" aria-label=\"&quot;Earth system impacts of the European arrival and Great Dying in the Americas after 1492&quot; (opens in a new tab)\" href=\"https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S0277379118307261\" target=\"_blank\">&#8222;Earth system impacts of the European arrival and Great Dying in the Americas after 1492&#8221;<\/a><\/strong> opublikowany na pocz\u0105tku tego roku. <\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Tokarczuk i Thunberg, przepis na ocalenie \u015bwiata<\/h2>\n\n\n\n<p>Ten w\u0142a\u015bnie okres historii by\u0142 dla mnie punktem wyj\u015bcia do warsztat\u00f3w o przysz\u0142o\u015bci, jakie prowadzi\u0142em podczas festiwalu G\u00f3ry literatury w Nowej Rudzie latem. Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce w\u0105tki tych r\u00f3\u017cnych dyskusji, kt\u00f3rych Olga by\u0142a inicjatork\u0105, sta\u0142y si\u0119 tworzywem dla jej przemy\u015ble\u0144 i posz\u0142y w \u015bwiat niesione s\u0142owami wyk\u0142adu.<\/p>\n\n\n\n<p>Mamy dzi\u015b dwa mocne komunikaty pokazuj\u0105ce, jak ocali\u0107 \u015bwiat. Greta Thunberg, nastoletnia Szwedka &#8211; ikona m\u0142odzie\u017cowego aktywizmu klimatycznego &#8211; m\u00f3wi: ufajmy nauce! Olga Tokarczuk m\u00f3wi: ufajmy literaturze! Przysz\u0142o\u015b\u0107 zale\u017cy od tego, czy potrafimy pod\u0105\u017ca\u0107 za tymi dwoma wezwaniami jednocze\u015bnie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015awiat umiera, a my nawet tego nie zauwa\u017camy, m\u00f3wi\u0142a Olga Tokarczuk w Sztokholmie.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4964,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,45,56,182,29,120,6,44],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4963"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4963"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4963\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4977,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4963\/revisions\/4977"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4964"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4963"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4963"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4963"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}