„Nasz dom p\u0142onie” – m\u00f3wi\u0142 w 2002 r. prezydent Francji Jacques Chirac. Grety Thunberg nie by\u0142o jeszcze na \u015bwiecie, cho\u0107 to dzi\u015b jej zarzuca si\u0119 dzieci\u0119c\u0105 przesad\u0119 i straszenie ekologiczn\u0105 apokalips\u0105. Czy rzeczywi\u015bcie ba\u0107 si\u0119 ko\u0144ca \u015bwiata?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
My\u015blenie apokaliptyczne nale\u017ca\u0142o zawsze do kultury, o czym znakomicie przypomnia\u0142 Ren\u00e9 Girard w ostatniej swej ksi\u0105\u017cce „Apokalipsa tu i teraz”. Co\u015b si\u0119 jednak zmieni\u0142o i coraz cz\u0119\u015bciej \u017ar\u00f3d\u0142em nastroj\u00f3w apokaliptycznych s\u0105 doniesienia naukowe.<\/p>\n\n\n\n
W 2019 r. niew\u0105tpliwie najwi\u0119ksze wra\u017cenie zrobi\u0142 najpierw wiosn\u0105 raport o bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci i funkcji ekosystemu<\/a><\/strong> IPBES (Mi\u0119dzyrz\u0105dowa Platforma ds. R\u00f3\u017cnorodno\u015bci Biologicznej i Funkcji Ekosystemu), a jesieni\u0105 artyku\u0142 w „Nature” informuj\u0105cy, \u017ce nie mo\u017cna wykluczy\u0107 przekroczenia klimatycznych punkt\u00f3w prze\u0142omu<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Najkr\u00f3cej analizy te mo\u017cna podsumowa\u0107 nast\u0119puj\u0105co: sz\u00f3ste wielkie wymieranie rozp\u0119dza si\u0119, a na dodatek tracimy kontrol\u0119 nad systemem klimatu. Ergo nie mo\u017cemy wykluczy\u0107, \u017ce koniec \u015bwiata jest bliski. Jak bardzo? Nikt nie zna dnia ani godziny, jeszcze troch\u0119 si\u0119 pom\u0119czymy.<\/p>\n\n\n\n Informacje ze \u015bwiata nauki wspomagane przekazem popkulturowym, w kt\u00f3rym ulubionym tematem jest ju\u017c od jakiego\u015b czasu postapokalipsa, sprzyjaj\u0105 upowszechnianiu si\u0119 nastroj\u00f3w pesymizmu. Ba, psychologowie m\u00f3wi\u0105 nawet o szerzeniu si\u0119 depresji klimatycznej, filozofowie z kolei proponuj\u0105, by przyj\u0105\u0107 nowe poj\u0119cie – solastalgia – opisuj\u0105ce t\u0119sknot\u0119 za \u015bwiatem, kt\u00f3ry znika bezpowrotnie.<\/p>\n\n\n\n W Polsce szybko zrozumiemy znaczenie tego s\u0142owa, gdy w ci\u0105gu najbli\u017cszych dekad znikn\u0105 z krajobrazu sosny, najpopularniejszy gatunek drzew, i przyjdzie rozsta\u0107 si\u0119 z ulubion\u0105 bulw\u0105 Polak\u00f3w, czyli ziemniakami. Burze piaskowe mieli\u015bmy ju\u017c w tym roku, zasilane rodzimym piaskiem, nie z saharyjskiego importu.<\/p>\n\n\n\n Do tego dok\u0142adaj\u0105 si\u0119 wie\u015bci polityczne – Szczyt Klimatyczny COP 25 w Madrycie zako\u0144czy\u0142 si\u0119 niczym, zawiedli\u015bcie nas, m\u00f3wi\u0142a na zako\u0144czenie obrad Zuzanna Borowska w imieniu organizacji m\u0142odzie\u017cowych. Bo i rzeczywi\u015bcie ponad \u0107wier\u0107 wieku istnienia Ramowej Konwencji ds. Zmian Klimatycznych ONZ nie przyczyni\u0142o si\u0119 do zmniejszenia emisji gaz\u00f3w cieplarnianych. Przeciwnie, od pocz\u0105tku XXI w. nast\u0105pi\u0142o wielkie przyspieszenie.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce wi\u0119c racj\u0119 maj\u0105 kolapsolodzy wieszcz\u0105cy, \u017ce koniec koniec \u015bwiata jest coraz bardziej nieuchronny, o ile jakim\u015b cudem nie we\u017amiemy si\u0119 do roboty, by powstrzyma\u0107 niekorzystne zmiany. Greta Thunberg, nastoletnia szwedzka aktywistka, zna rozwi\u0105zanie, przedstawi\u0142a je ju\u017c rok temu podczas Szczytu Klimatycznego COP24 w Katowicach:<\/p>\n\n\n\n Musimy trzyma\u0107 paliwa kopalne w ziemi i musimy skoncentrowa\u0107 si\u0119 na r\u00f3wno\u015bci. Je\u015bli w ramach obecnego systemu nie mo\u017cna znale\u017a\u0107 rozwi\u0105za\u0144, by\u0107 mo\u017ce nale\u017cy zmieni\u0107 system.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Tak samo m\u00f3wi papie\u017c Franciszek i niczego innego, cho\u0107 bardziej z\u0142o\u017conym j\u0119zykiem, nie m\u00f3wi\u0105 naukowcy. Thunberg przez sw\u00f3j up\u00f3r i upraszczanie komunikatu wyros\u0142a na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 Joann\u0119 d’Arc – g\u0142os szczero\u015bci i naiwno\u015bci, z kt\u00f3rym nie nale\u017cy dyskutowa\u0107, tylko za nim pod\u0105\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n Pe\u0142na zgoda. Jest wszak\u017ce z prost\u0105 i obiektywnie s\u0142uszn\u0105 recept\u0105 Grety Thunberg pewien problem. Jej realizacja wymaga uruchomienia procesu politycznego, kt\u00f3rego stawk\u0105 jest budowa systemu ekologicznej socjaldemokracji – tylko w takim modelu da si\u0119 pogodzi\u0107 cele ekologiczne z celami sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n Czy taki system jeste\u015bmy w stanie stworzy\u0107, skoro wisi nad nami widmo apokalipsy i braku czasu? I tu jest w\u0142a\u015bnie najwi\u0119kszy problem z my\u015bleniem katastroficznym – kt\u00f3re jest szczeg\u00f3lnym, skrajnym przypadkiem my\u015blenia technokratycznego. Opiera si\u0119 ono na pewno\u015bci scenariusza rozwojowego (w tym przypadku pewno\u015bci katastrofy), wi\u0119c wzywa do natychmiastowych podpowiadanych przez nauk\u0119 i ekspert\u00f3w dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n Wynikaj\u0105ca z takiego my\u015blenia bezalternatywno\u015b\u0107 prowadzi do eliminacji polityki, zw\u0142aszcza polityki demokratycznej, i sk\u0142ania do poszukiwania rozwi\u0105za\u0144 kusz\u0105cych szybk\u0105 skuteczno\u015bci\u0105. St\u0105d pokusa o\u015bwieconego autorytaryzmu, kt\u00f3ry najlepiej poradzi sobie z sytuacj\u0105 ekologicznego stanu wyj\u0105tkowego.<\/p>\n\n\n\n Problem w tym, \u017ce autorytaryzm do mobilizacji zasob\u00f3w i spo\u0142ecznej energii musi u\u017cywa\u0107 zasob\u00f3w, kt\u00f3re nie gwarantuj\u0105 wcale rozwi\u0105zania g\u0142\u00f3wnego problemu – kryzysu ekologicznego – natomiast daj\u0105 niemal pewn\u0105 gwarancj\u0119 doprowadzenia do apokalipsy w wymiarze politycznym, czyli wojen i eksterminacji.<\/p>\n\n\n\n By unikn\u0105\u0107 takiego scenariusza, niezb\u0119dne jest wyj\u015bcie z my\u015blenia apokaliptycznego i upolitycznienie kryzysu ekologicznego. Chodzi o podobny proces, jaki odby\u0142 si\u0119 po II wojnie \u015bwiatowej w zwi\u0105zku z zagro\u017ceniem termoj\u0105drowym. Widmo atomowej apokalipsy ci\u0105gle wisi nad \u015bwiatem, w latach 80. w nieuchronno\u015b\u0107 wojny termoj\u0105drowej wierzy\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 nastolatk\u00f3w w USA i Wielkiej Brytanii.<\/p>\n\n\n\n Dotychczas wojny takiej uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 dlatego, \u017ce ludzie tacy jak Herman Kahn zacz\u0119li j\u0105 „odapokaliptycznia\u0107”, przyjmuj\u0105c, \u017ce nawet je\u015bli dojdzie do wojny, to nie doprowadzi ona do zag\u0142ady ludzko\u015bci – jaka\u015b cz\u0119\u015b\u0107 zawsze przetrwa i o niej trzeba my\u015ble\u0107. To w\u0142a\u015bnie my\u015blenie o tych, co przetrwaj\u0105, doprowadzi\u0142o do rozwoju scenariuszy reakcji na ewentualny atak, a dalej umo\u017cliwi\u0142o podj\u0119cie dialogu mi\u0119dzy najwi\u0119kszymi adwersarzami: USA i ZSRR, z czerwon\u0105 lini\u0105 w\u0142\u0105cznie, maj\u0105c\u0105 na celu natychmiastow\u0105 wymian\u0119 informacji.<\/p>\n\n\n\n W przypadku kryzysu ekologicznego chodzi o odwrotn\u0105 sytuacj\u0119 – upolitycznienie gro\u017aby apokalipsy atomowej uchroni\u0142o przed ni\u0105 przez brak dzia\u0142ania (nikt nie u\u017cy\u0142 broni termoj\u0105drowej). Upolitycznienie gro\u017aby apokalipsy ekologicznej ma uruchomi\u0107 adekwatne dzia\u0142anie, czyli zbudowanie nowego systemu spo\u0142eczno-politycznego, owej umownej ekologicznej socjaldemokracji lub kr\u00f3cej: demokracji ekologicznej.<\/p>\n\n\n\n Jak zdemistyfikowa\u0107 apokalips\u0119? Ciekaw\u0105 pr\u00f3b\u0119 podj\u0105\u0142 historyk Dagomar Degroot, autor znakomitej historii Holandii w czasie Ma\u0142ej Epoki Lodowej, „The Frigid Golden Age”<\/a><\/strong>. W opublikowanym niedawno eseju „Little Ice Age lessons”<\/a><\/strong> Degroot przekonuje, \u017ce warto spojrze\u0107 w przesz\u0142o\u015b\u0107 w spos\u00f3b, w jaki ludzie radzili sobie z wcze\u015bniejszymi kryzysami ekologicznymi.<\/p>\n\n\n\n The past tells us that when climatic trends make it impossible to live in the same city, grow food in the same way or continue existing economic relationships, the result for a society is not invariably crisis and collapse. Individuals, communities and societies can respond in surprising ways, and crisis \u2013 if it does come \u2013 could provoke some of the most productive innovations of all. Those responses, in turn, yield still more transformations within evolving societies. If that was true in the past, it is even more true today, as seismic political and cultural changes coincide with the breakneck development and democratisation of artificial intelligence, synthetic biology and other revolutionary technologies.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n No w\u0142a\u015bnie, do roboty:<\/p>\n\n\n\n The future is hard to predict \u2013 perhaps harder than it ever was \u2013 and both collapse and prosperity seem possible in the century to come. So let us approach the future with open minds. Rather than resign ourselves to disaster, let us work hard to implement radical policies \u2013 such as the Green New Deal \u2013 that go beyond simply preserving what we have now, and instead promise a genuinely better world for our children.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Gro\u017aba apokalipsy jako pow\u00f3d do optymizmu? Czemu nie, jakkolwiek brzmi to paradoksalnie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nasz dom p\u0142onie, m\u00f3wi\u0142 w 2002 r. prezydent Francji Jacques Chirac. Grety Thunberg nie by\u0142o jeszcze na \u015bwiecie.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4780,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98,45,21,219,114,56,29,49,8,6,294,277,167],"tags":[376,375,116,359],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5003"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5003"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5007,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5003\/revisions\/5007"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4780"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Koniec \u015bwiata, jaki znali\u015bmy<\/h2>\n\n\n\n
Nasz dom p\u0142onie<\/h2>\n\n\n\n
Rozwi\u0105zanie w polityce<\/h2>\n\n\n\n
Pokusa autorytaryzmu<\/h2>\n\n\n\n
Upolitycznienie ko\u0144ca \u015bwiata<\/h2>\n\n\n\n
Optymizm apokalipsy<\/h2>\n\n\n\n