![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Szewczenko.jpg\" "\\"Taras")
<\/a>fot. Mikhail Zablodskiy<\/p><\/div>\n
<\/p>\n
Dzi\u015b 200. rocznica urodzin Tarasa Szewczenki, ukrai\u0144skiego wieszcza. Pisz\u0119 o nim w ostatniej „Polityce”<\/a>, tu fragment z tego tekstu rzucaj\u0105cy nieco \u015bwiat\u0142a na obecn\u0105 walk\u0119 Ukrai\u0144c\u00f3w:<\/p>\n Szewczenko, cho\u0107 tak\u017ce pisywa\u0142 po rosyjsku \u2013 w\u00a0tym j\u0119zyku powsta\u0142y jego opowiadania \u2013 postawi\u0142 na ukrai\u0144ski i\u00a0w\u00a0swych najwa\u017cniejszych utworach, jak \u201eKobziarz\u201d i\u00a0\u201eHajdamacy\u201d, \u00f3w ch\u0142opski (zdaniem Rosjan) dialekt przekszta\u0142ci\u0142 w\u00a0j\u0119zyk nowoczesnego narodu. Ukrai\u0144ska literatura mia\u0142a ju\u017c swoj\u0105 histori\u0119 znaczon\u0105 takimi cho\u0107by utworami jak \u201eEneida\u201d Iwana Kotlarewskiego, ale w\u00a0Imperium Rosyjskim nie by\u0142o miejsca dla Ukrai\u0144c\u00f3w jako odr\u0119bnej nacji, mogli by\u0107 co najwy\u017cej Ma\u0142orusinami, zap\u00f3\u017anionymi bra\u0107mi Wielkorus\u00f3w oferuj\u0105cych w\u00a0darze skarby najwi\u0119ksze: wsp\u00f3lne imperium, wsp\u00f3lny j\u0119zyk i\u00a0wsp\u00f3ln\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n Miko\u0142aj Gogol i\u00a0wielu innych przedstawicieli ukrai\u0144skiej elity przysta\u0142o na ten kolonialny projekt, staj\u0105c si\u0119 de facto tw\u00f3rcami kultury kreolskiej. Szewczenko podj\u0105\u0142 antykolonialn\u0105 walk\u0119, z\u00a0czasem aktywno\u015b\u0107 artystyczn\u0105 wspomagaj\u0105c zaanga\u017cowaniem politycznym. Za promowanie wizji Ukrainy wolnej i\u00a0niezale\u017cnej, r\u00f3wnej w\u00a0przysz\u0142o\u015bci Rosji i\u00a0Polsce, zap\u0142aci\u0142 wysok\u0105 cen\u0119 \u2013 10 lat zes\u0142ania, z\u00a0wyrokiem wzmocnionym osobi\u015bcie przez cara Miko\u0142aja I, kt\u00f3ry na orzeczeniu dopisa\u0142: zakaz pisania i\u00a0malowania. Zbyt p\u00f3\u017ano, Szewczenko swoje ju\u017c zrobi\u0142, wypchn\u0105\u0142 Ukrai\u0144c\u00f3w z\u00a0upokarzaj\u0105cej, ma\u0142orosyjskiej kondycji, do kt\u00f3rej ju\u017c nigdy nie dali si\u0119 sprowadzi\u0107, mimo coraz okrutniejszych wysi\u0142k\u00f3w kolejnych car\u00f3w, a\u00a0potem tyran\u00f3w Zwi\u0105zku Sowieckiego.<\/p>\n Szewczenko stworzy\u0142 teksty o\u00a0sile narodotw\u00f3rczego mitu, ale niemniej wa\u017cne jest to, \u017ce sam sta\u0142 si\u0119 mitem \u2013 jego los sta\u0142 si\u0119 spersonalizowan\u0105 syntez\u0105 losu ukrai\u0144skiego, splataj\u0105c w\u00a0jednej biografii wszystkie najwa\u017cniejsze motywy: pasj\u0119 wolno\u015bci, kondycj\u0119 przymusowej niewoli, wygnanie i\u00a0odrodzenie. To w\u0142a\u015bnie si\u0142a tego mitu odtwarzaj\u0105cego si\u0119 w\u00a0r\u00f3\u017cnych dramatycznych etapach ukrai\u0144skiej historii powoduje, \u017ce ukrai\u0144ska kultura wielokrotnie ju\u017c skazywana na zag\u0142ad\u0119, a\u00a0w\u00a0najlepszym przypadku na status folklorystycznej przystawki do rosyjsko\u00adj\u0119zycznej kultury imperialnej, nie tylko przetrwa\u0142a, lecz tak\u017ce rozwija\u0142a si\u0119 i\u00a0rozwija.<\/p><\/blockquote>\n Szewczenko nie by\u0142 ani antyrosyjski, ani antypolski mia\u0142 licznych przyjaci\u00f3\u0142 w\u015br\u00f3d polskich i rosyjskich rewolucjonist\u00f3w, walczy\u0142 jednak z imperium marz\u0105c wolnej Ukrainie, kt\u00f3ra w przysz\u0142o\u015bci zajmie r\u00f3wne miejsce obok wolnej Rosji i Polski (warto si\u0119gn\u0105\u0107 po reprint biografii Szewczenki pi\u00f3ra Jerzego J\u0119drzejewicza wydany niedawno przez Ludow\u0105 Sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 Wydawnicz\u0105<\/a>).<\/p>\n Ten projekt nie dobieg\u0142 do ko\u0144ca, wyra\u017anie jednak wida\u0107, \u017ce zar\u00f3wno walka na Majdanie, jak i obecnie o terytorialn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 kraju jest kolejnym, by\u0107 mo\u017ce decyduj\u0105cym na wiele dziesi\u0105tk\u00f3w lat momentem kszta\u0142towania ukrai\u0144skiej to\u017csamo\u015bci opartej na idei narodu politycznego, nie etnicznego. Trudno o lepszy wyraz tej to\u017csamo\u015bci, ni\u017c Nebesna Sotnia, kt\u00f3rej tragiczne formowanie rozpocz\u0119\u0142a \u015bmier\u0107 Ormianina Serhija Nihojana, do kt\u00f3rego do\u0142\u0105czyli Ukrai\u0144cy ukrai\u0144sko i rosyjskoj\u0119czyczni, Bia\u0142orusini, Gruzini. Z kolei podczas walki o Krym zapami\u0119tana b\u0119dzie postawa kapitana Emeljanczenko, Rosjanina dowodz\u0105cego ukrai\u0144skim okr\u0119tem „Tarnopol” (ponad po\u0142ow\u0119 za\u0142ogi tworzyli ukrai\u0144ski Rosjanie). Nie uleg\u0142 \u017c\u0105daniom dow\u00f3dztwa Floty Czarnomorskiej odpowiadaj\u0105c: Rosjanie si\u0119 nie poddaj\u0105 (pisa\u0142em o tym w poprzednim wpisie).<\/p>\n Rewolucja zintensyfikowa\u0142a proces, jaki nabra\u0142 rozp\u0119du podczas poprzedniego, Pomara\u0144czowego zrywu w 2004 r., znowu fragment z mojego tekstu w „Polityce”:<\/p>\n Co\u015b si\u0119 wydarzy\u0142o mi\u0119dzy 2004 a\u00a02013\u00a0r., co ka\u017ce inaczej spojrze\u0107 na ukrai\u0144sk\u0105 kultur\u0119. W\u00a0tym czasie radykalnie zmieni\u0142 si\u0119 jej podmiot \u2013 nast\u0105pi\u0142 przy\u015bpieszony, a\u00a0opisywany przez socjolog\u00f3w wsz\u0119dzie na \u015bwiecie, proces indywidualizacji. Najwi\u0119kszy skandal ostatnich lat wybuch\u0142 w\u00a02012\u00a0r. w\u00a0zwi\u0105zku z\u00a0wystaw\u0105 \u201eUkrai\u0144skie cia\u0142o\u201d, zamkni\u0119t\u0105 przez w\u0142adze Akademii Kijowsko-Mohyla\u0144skiej, bo zbyt brutalnie wprowadzi\u0142a w\u00a0przestrze\u0144 publiczn\u0105 nowe do\u015bwiadczenie to\u017csamo\u015bci budowane wok\u00f3\u0142 osoby, jej cielesno\u015bci i\u00a0z\u0142o\u017conej seksualno\u015bci. Pozornie estetyczny sp\u00f3r \u201eo\u00a0pornografi\u0119\u201d i\u00a0gender sta\u0142 si\u0119 zdaniem Forostyny kluczowym sporem politycznym o\u00a0to\u017csamo\u015b\u0107.<\/p>\n Spektakularn\u0105 ilustracj\u0105 politycznego znaczenia cielesno\u015bci sta\u0142 si\u0119 Femen, oryginalny ukrai\u0144ski radykalny ruch feministyczny, stosuj\u0105cy taktyk\u0119 sekstremizmu. Aktywistki Femenu u\u017cywaj\u0105 do \u201eterrorystycznych\u201d atak\u00f3w swoich cia\u0142, w\u00a0przeciwie\u0144stwie jednak do \u201eklasycznych\u201d zamachowc\u00f3w obna\u017caj\u0105 je, stosuj\u0105c wy\u0142\u0105cznie przemoc symboliczn\u0105. Re\u017cim Janukowycza rozprawi\u0142 si\u0119 z\u00a0femenistkami; Inna Szewczenko i\u00a0jej kole\u017canki, uciekaj\u0105c przed zbirami z\u00a0bezpieki, w\u00a0trosce o\u00a0\u017cycie emigrowa\u0142y i\u00a0osiedli\u0142y si\u0119 w\u00a0Pary\u017cu, sk\u0105d koordynuj\u0105 dzia\u0142aniami najskuteczniejszego ruchu rewolucyjnego ostatnich lat, zrzeszaj\u0105cego tysi\u0105ce kobiet od Tunezji po Stany Zjednoczone. Rosyjska grupa Pussy Riot r\u00f3wnie\u017c przyznaje si\u0119 do inspiracji Femenem, relacje imperium\u2013kolonia odwr\u00f3ci\u0142y si\u0119. Lub inaczej \u2013 straci\u0142y po prostu sens.<\/p>\n Postkolonialny schemat straci\u0142 na znaczeniu. M\u0142odzi ukrai\u0144scy arty\u015bci i\u00a0aktywi\u015bci tworz\u0105 now\u0105 kultur\u0119 woln\u0105 od starych schemat\u00f3w, tworz\u0105c oryginalne, i\u00a0korzystaj\u0105 podczas tego procesu z\u00a0wszelkich dost\u0119pnych zasob\u00f3w symbolicznych, zar\u00f3wno Tarasa Szewczenki, jak i\u00a0George\u2019a\u00a0Lucasa. Szewczenkowski mit o\u017cy\u0142 ponownie \u2013 trwaj\u0105c na Majdanie, Ukrai\u0144cy uwierzyli, \u017ce s\u0105 tw\u00f3rcami w\u0142asnej historii i\u00a0kultury, nie w\u00a0opozycji do postimperialnych demon\u00f3w przesz\u0142o\u015bci, lecz dla siebie samych i\u00a0przysz\u0142o\u015bci. Szewczenko, malarz, pisarz i\u00a0poeta, czu\u0142by si\u0119 pewnie w\u00a0tym multimedialnym \u015bwiecie jak u\u00a0siebie w\u00a0domu.<\/p><\/blockquote>\n Patrz\u0105c z tej perspektywy, a tak\u017ce uwzgl\u0119dniaj\u0105c perspektyw\u0119 historyczn\u0105, dzi\u015b okaza\u0107 si\u0119 mo\u017ce, \u017ce 200 lat po urodzinach Szewczenki najwi\u0119kszym integratorem ukrai\u0144skiej to\u017csamo\u015bci oka\u017ce si\u0119 W\u0142adimir Putin, nie rozumiej\u0105cy, \u017ce ka\u017cdym swoim nied\u017awiedzim ruchem potwierdza Ukrai\u0144com wa\u017cno\u015b\u0107 przes\u0142ania Wieszcza. I cho\u0107 du\u017co czasu im jeszcze zajmie tworzenie sprawnego pa\u0144stwa i politycznego wyrazu dla swojej to\u017csamo\u015bci, to co najwa\u017cniejsze – odr\u0119bn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 przekodowan\u0105 kulturowo na XXI wiek ju\u017c maj\u0105. Polecam przy okazji „Raport o stanie kultury i NGO w Ukrainie<\/a>” wydany przez Fundacje Open Culture i Kultura Enter oraz rozmow\u0119 – rzek\u0119 Izy Chru\u015bli\u0144skiej z Oksan\u0105 Zabu\u017cko, „Ukrai\u0144ski palimpsest<\/a>” .<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dzi\u015b 200. rocznica urodzin Tarasa Szewczenki, ukrai\u0144skiego wieszcza. Pisz\u0119 o nim w ostatniej „Polityce”, tu fragment z tego tekstu rzucaj\u0105cy nieco \u015bwiat\u0142a na obecn\u0105 walk\u0119 Ukrai\u0144c\u00f3w:<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98,21,56,15,24,20,49,120,6,9,78,70],"tags":[171],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/505"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=505"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/505\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":509,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/505\/revisions\/509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=505"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=505"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=505"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<\/p>\n