possibility<\/em>, samej mo\u017cliwo\u015bci jego zaj\u015bcia. Tzn. nawet bardzo ma\u0142e ryzyko nie jest pewno\u015bci\u0105, \u017ce wypadek si\u0119 nie wydarzy. Nie mo\u017cna wi\u0119c m\u00f3wi\u0107, \u017ce znikome ryzyko awarii elektrowni raz, powiedzmy, na 100 tys. reaktorolat jest ryzykiem zaniedbywalnym, bo z rachunku nie wynika, \u017ce je\u015bli ju\u017c do wypadku dojdzie, to dopiero po 100 tys. latach. Mo\u017ce to si\u0119 wydarzy\u0107 i wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\nProblem normalnych wypadk\u00f3w w uj\u0119ciu Perrowa polega na tym, \u017ce s\u0105 skutkiem sprz\u0119\u017cenia wysokiego stopnia z\u0142o\u017cono\u015bci systemu technicznego i wysokiego poziomu wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci element\u00f3w go tworz\u0105cych, jak w\u0142a\u015bnie w elektrowni atomowej lub fabryce chemicznej. I je\u015bli ju\u017c do nich dojdzie, ich przebieg oraz konsekwencje s\u0105 spektakularne.<\/p>\n\n\n\n
Heurystyka strachu<\/h2>\n\n\n\n
Perrow j\u0119zykiem analizy zarz\u0105dczej wyra\u017ca to, o czym pisa\u0142 Hans Jonas w kontek\u015bcie etycznym, rozwijaj\u0105c w latach 70. zasad\u0119 odpowiedzialno\u015bci jako odpowied\u017a na optymizm my\u015blenia utopijnego, kt\u00f3rego aspektem by\u0142a wiara w nieograniczone mo\u017cliwo\u015bci post\u0119pu technicznego i jego z definicji pozytywny charakter.<\/p>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wnym narz\u0119dziem pozwalaj\u0105cym na stosowanie zasady odpowiedzialno\u015bci jest heurystyka strachu. To dyrektywa m\u00f3wi\u0105ca, \u017ce lepiej zrezygnowa\u0107 z rozwoju jakiej\u015b technicznej opcji, je\u015bli potencjalne skutki awarii, cho\u0107by by\u0142a ma\u0142o prawdopodobna, mog\u0105 przynie\u015b\u0107 nieodwracalne konsekwencje dla tych, kt\u00f3rzy w podejmowaniu decyzji nie mog\u0105\u00a0uczestniczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Zasada ostro\u017cno\u015bci<\/h2>\n\n\n\n
My\u015bl Hansa Jonasa nie straci\u0142a wa\u017cno\u015bci, zasada odpowiedzialno\u015bci z heurystyk\u0105 strachu sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 dla wypracowania zasady ostro\u017cno\u015bci obowi\u0105zuj\u0105cej w Unii Europejskiej i w prawodawstwie niekt\u00f3rych pa\u0144stw (np. Francji). Tyle \u017ce nie ochroni\u0142o nas to przed systemowymi konsekwencjami rozwoju cywilizacji, czyli kryzysem klimatycznym i ekologicznym.<\/p>\n\n\n\n
Heurystyka strachu okaza\u0142a si\u0119 niewystarczaj\u0105ca, by powstrzyma\u0107 ludzko\u015b\u0107\u00a0przed niekontrolowanym rozwojem wed\u0142ug najbardziej wyniszczaj\u0105cej recepty polegaj\u0105cej na maksymalizacji konsumpcji i zasilaniu wzrostu d\u0142ugiem finansowym i ekologicznym.<\/p>\n\n\n\n
Apokalipsa tu i teraz<\/h2>\n\n\n\n
Dzi\u015b, gdy widmo katastrofy i \u017cycia w \u015bwiecie postapokaliptycznym sta\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnym tematem popkultury, do kt\u00f3rej swoje dok\u0142adaj\u0105 naukowcy i aktywi\u015bci, heurystyka strachu ust\u0119puje przed polityk\u0105 strachu. Funkcja strachu si\u0119 zmieni\u0142a, zamiast by\u0107 bod\u017acem do racjonalnej refleksji, sta\u0142 si\u0119 paliwem do populistycznych mobilizacji nieoferuj\u0105cych rozwi\u0105zania g\u0142\u00f3wnego problemu – unikni\u0119cia katastrofy.<\/p>\n\n\n\n
Jak wyj\u015b\u0107 z tej sytuacji? Zast\u0119puj\u0105c heurystyk\u0119 strachu heurystyk\u0105 nadziei, kt\u00f3ra polega na odwr\u00f3ceniu my\u015blenia Jonasa. Katastrofalne konsekwencje kryzysu klimatycznego i ekologicznego nie s\u0105 przeznaczeniem, nie s\u0105 wisz\u0105cym nad ludzko\u015bci\u0105 fatum, tylko opisuj\u0105 je prawdopodobie\u0144stwa zwi\u0105zane z r\u00f3\u017cnymi mo\u017cliwymi scenariuszami rozwoju sytuacji.<\/p>\n\n\n\n
W stron\u0119 katastrofizmu o\u015bwieconego<\/h2>\n\n\n\n
O ile w przypadku heurystyki strachu niepewno\u015b\u0107 odno\u015bnie do konsekwencji rozwoju technologii mia\u0142a powodowa\u0107, by rozwa\u017cy\u0107 wycofanie si\u0119 z jej rozwoju, o tyle heurystyka nadziei w przypadku niepewno\u015bci kryj\u0105cej si\u0119 w scenariuszach nadci\u0105gaj\u0105cej katastrofy podpowiada, by nie ulega\u0107 depresji i syrenim nawo\u0142ywaniom specjalist\u00f3w od polityki strachu, tylko podj\u0105\u0107 racjonalne dzia\u0142anie zmniejszaj\u0105ce ryzyko, a wi\u0119c zwi\u0119kszaj\u0105ce szans\u0119 pozytywnego rozstrzygni\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n
Na tym mniej wi\u0119cej polega katastrofizm o\u015bwiecony (pe\u0142ny jego wyk\u0142ad zaproponowa\u0142 Jean-Pierr Dupuy w ksi\u0105\u017cce „Pour un catastrophisme \u00e9clair\u00e9”) – na aktywnej negacji autodestrukcji, kt\u00f3rej mo\u017cliwo\u015b\u0107 jest wpisana w horyzont dziej\u00f3w. Takie podej\u015bcie otwiera drog\u0119 przed polityk\u0105 pozytywn\u0105, polityk\u0105 karmion\u0105 nadziej\u0105 i wyobra\u017ani\u0105 jako alternatyw\u0105 dla ot\u0119piaj\u0105cej polityki strachu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pewne jest to, co niemo\u017cliwe, g\u0142osi zasada katastrofizmu o\u015bwieconego.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98,114,56,49,8,6,294,86,277],"tags":[376,382],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5062"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5062"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5062\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5065,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5062\/revisions\/5065"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5062"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5062"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}