sobotni\u0105 rozmow\u0105 z Tomaszem Stawiszy\u0144skim w TOK FM<\/a><\/strong>. Rozmawiali\u015bmy o d\u0142ugofalowych konsekwencjach pandemii. U\u017cy\u0142em zwrotu, \u017ce pandemia wystawi\u0142a na pr\u00f3b\u0119 cywilizacj\u0119, kt\u00f3ra w latach 70. wesz\u0142a w faz\u0119 „wi\u0105zania sznurkiem”.<\/p>\n\n\n\nEwolucja kapitalizmu<\/h2>\n\n\n\n
W bardziej fachowym j\u0119zyku, jaki wprowadzili do analizy wsp\u00f3\u0142czesnego kapitalizmu John Urry, Scott Lasch, Richard Sennett, mowa o „zdezorganizowanym kapitalizmie”, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 „kapitalizm zorganizowany” utrzymuj\u0105cy si\u0119 do ko\u0144ca lat 60. Kapitalizm zdezorganizowany to taki, w kt\u00f3rym w tzw. dominuj\u0105cym dyskursie interpretacyjnym obowi\u0105zuj\u0105 dwie narracje.<\/p>\n\n\n\n
Autork\u0105 pierwszej by\u0142a Margaret Thatcher ze s\u0142ynnym stwierdzeniem, \u017ce „taka rzecz jak spo\u0142ecze\u0144stwo nie istnieje”. Drugi klasyk to Ronald Reagan, kt\u00f3ry z lubo\u015bci\u0105 powtarza\u0142 najstraszniejsze s\u0142owa, jakie mo\u017cna us\u0142ysze\u0107: „jestem z rz\u0105du i przyszed\u0142em, \u017ceby ci pom\u00f3c”.<\/p>\n\n\n\n
Pa\u0144stwo i spo\u0142ecze\u0144stwo<\/h2>\n\n\n\n
Przychodzi pandemia i okazuje si\u0119, \u017ce potrzebujemy zar\u00f3wno spo\u0142ecze\u0144stwa, jak i pa\u0144stwa, \u017ceby uruchomi\u0107 rezerwy niezb\u0119dne do przetrwania. Spo\u0142ecze\u0144stwo na szcz\u0119\u015bcie jako\u015b si\u0119 trzyma, mimo \u017ce si\u0142y neoliberalnego kapitalizmu stara\u0142y si\u0119 za wszelk\u0105 cen\u0119 wdra\u017ca\u0107 doktryn\u0119\u00a0Margaret Thatcher. I cho\u0107 rzeczywi\u015bcie takie spo\u0142ecze\u0144stwo, jakie by\u0142o podstaw\u0105 kapitalizmu zorganizowanego, ju\u017c nie istnieje, to ci\u0105gle istnieje zdolno\u015b\u0107\u00a0do samoorganizacji i koordynacji dzia\u0142a\u0144 zbiorowych w oparciu o inne relacje ni\u017c wymiana rynkowa.<\/p>\n\n\n\n
Z pa\u0144stwem gorzej, bo cho\u0107\u00a0pr\u0119\u017cy musku\u0142y i ci\u0105gle dysponuje prerogatywami do zarz\u0105dzania kryzysem, przez lata obowi\u0105zywania doktryny deregulacji i obni\u017cania podatk\u00f3w pozbawione jest wielu instrument\u00f3w skutecznej interwencji. Prywatna s\u0142u\u017cba zdrowia \u0142ataj\u0105ca niedostatki niedoinwestowanej s\u0142u\u017cby publicznej nie jest w istocie \u017cadn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105 zdrowia, tylko jedn\u0105\u00a0z form generowania zysku metod\u0105 „cherry picking”.<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie, wobec wielu dni, a nawet tygodni przestoju tysi\u0105ce przedsi\u0119biorc\u00f3w stan\u0119\u0142o wobec gro\u017aby bankructwa. Setki tysi\u0119cy pracownik\u00f3w na umowach \u015bmieciowych z dnia na dzie\u0144 znalaz\u0142o si\u0119 w jeszcze trudniejszym po\u0142o\u017ceniu. Jedni i drudzy s\u0105 zak\u0142adnikami tego samego problemu.<\/p>\n\n\n\n
Zysk z porz\u0105dku<\/h2>\n\n\n\n
No w\u0142a\u015bnie – problemu kapitalizmu zdezorganizowanego, odpowiadaj\u0105cego na re\u017cim akumulacji kapitalizmu p\u00f3\u017anoprzemys\u0142owego, kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 najlepszy w dziejach okres rozwoju „wspania\u0142ych lat 30.” po II wojnie \u015bwiatowej, z pa\u0144stwem dobrobytu, ide\u0105 pe\u0142nego zatrudnienia, umowy spo\u0142ecznej mi\u0119dzy kapita\u0142em, prac\u0105 i pa\u0144stwem w roli moderatora konfliktu spo\u0142ecznego.<\/p>\n\n\n\n
Taki model musia\u0142 kosztowa\u0107, ale op\u0142aca\u0142 si\u0119 – do pocz\u0105tku lat 70. mimo wysokich podatk\u00f3w to czas najwi\u0119kszych wzrost\u00f3w produktywno\u015bci. Przemiany strukturalne, malej\u0105ca rola przemys\u0142u i zorganizowanej klasy robotniczej, koszty \u015brodowiskowe, kryzys energetyczny nadwer\u0119\u017cy\u0142y ten model – z punktu widzenia kapita\u0142u re\u017cim akumulacji zatka\u0142 si\u0119, przynosi\u0142 zbyt ma\u0142e stopy wzrostu.<\/p>\n\n\n\n
Zysk z chaosu<\/h2>\n\n\n\n
Nowy re\u017cim akumulacji polega\u0142 niestety nie na skoku produktywno\u015bci dzi\u0119ki zastosowaniu nowych „technologii prometejskich”, czyli nowego sposobu wykorzystania energii, tylko poprzez oszcz\u0119dno\u015bci polegaj\u0105ce na demonta\u017cu systemu kapitalizmu zorganizowanego. Erozja praw pracowniczych, deregulacja, prywatyzacja i komercjalizacja plus finansjalizacja okaza\u0142y si\u0119 nie tyle motorem rozwoju, ile grabie\u017c\u0105 rezerw zgromadzonych przez system oraz zad\u0142u\u017caniem si\u0119 wobec przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Koronawirus zaatakowa\u0142 w momencie, gdy te rezerwy praktycznie si\u0119\u00a0wyczerpa\u0142y, bo zupe\u0142nie zmarnowali\u015bmy lekcj\u0119 kryzysu 2007-08. Wtedy trzeba by\u0142o reorganizowa\u0107 kapitalizm, zamiast tego publiczne transfery w ramach luzowania ilo\u015bciowego trafi\u0142y g\u0142\u00f3wnie do przys\u0142owiowego 1 proc. dysponent\u00f3w kapita\u0142u, a nier\u00f3wno\u015bci dochodowe i maj\u0105tkowe wzros\u0142y do bezprecedensowych poziom\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Lament suwerenist\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n
To oni dzi\u015b maj\u0105 zasoby kapita\u0142u, to pa\u0144stwo ma jednak pomaga\u0107 tym wszystkim, kt\u00f3rzy tak d\u0142ugo powtarzali za Reaganem (w Polsce z lubo\u015bci\u0105 Reagana cytowa\u0142 Leszek Balcerowicz) najstraszniejsze s\u0142owa o pa\u0144stwie chc\u0105cym pom\u00f3c. Tylko \u017ce tak jak nie ma ju\u017c zorganizowanego kapitalizmu lat 50. i 60., tak nie ma pa\u0144stwa dzia\u0142aj\u0105cego w podobny spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n
Trudno o lepsz\u0105 ilustracj\u0119 ni\u017c\u00a0lamenty suwerenist\u00f3w na bezczynno\u015b\u0107\u00a0Unii Europejskiej. To nieprawda. UE, owszem, nie mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 w obszarze zarz\u0105dzania zdrowotnego, bo pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie nie da\u0142y jej takich kompetencji. W\u0142adze UE, \u015bwiadome jednak gospodarczych konsekwencji kryzysu, uruchamiaj\u0105 pakiety pomocowe. Pami\u0119tajmy, \u017ce UE ma i mo\u017ce tylko tyle, na ile zgodz\u0105 si\u0119 tworz\u0105ce j\u0105\u00a0pa\u0144stwa. Chcemy wi\u0119cej, zg\u00f3d\u017amy si\u0119 na federalizacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Konieczno\u015b\u0107 alternatywy<\/h2>\n\n\n\n
Powt\u00f3rzmy: dzi\u015b nie ma powrotu ani do kapitalizmu zorganizowanego i pa\u0144stwa dobrobytu w wariancie „wspania\u0142ego 30-lecia”. Nie da si\u0119 te\u017c wr\u00f3ci\u0107 do dzikich czas\u00f3w kapitalizmu zdezorganizowanego, w kt\u00f3rym zyski podlega\u0142y prywatyzacji, a koszty uspo\u0142ecznieniu. Warto wykorzysta\u0107 czas kwarantanny na obmy\u015blanie alternatywy.<\/p>\n\n\n\n
Margaret Thatcher myli\u0142a si\u0119 bowiem nie tylko w swej diagnozie stanu spo\u0142ecze\u0144stwa. Nie mia\u0142a tak\u017ce racji, m\u00f3wi\u0105c: there is no alternative. Cdn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Walka z pandemi\u0105 koronawirusa trwa i oby jak najszybciej zacz\u0119\u0142a przynosi\u0107 efekty. Ju\u017c jednak teraz nale\u017cy wysila\u0107 wyobra\u017ani\u0119 na czas po zarazie, bo wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce epoka zdezorganizowanego kapitalizmu dobieg\u0142a ko\u0144ca.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5119,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,98,45,338,46,197,24,257,120,297,294,86,50],"tags":[389,390],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5114"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5114"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5114\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5120,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5114\/revisions\/5120"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5119"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5114"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5114"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}