{"id":5167,"date":"2020-03-25T08:49:43","date_gmt":"2020-03-25T07:49:43","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=5167"},"modified":"2020-03-26T13:07:26","modified_gmt":"2020-03-26T12:07:26","slug":"nowy-rezim-pandemiczny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2020\/03\/25\/nowy-rezim-pandemiczny\/","title":{"rendered":"Nowy re\u017cim pandemiczny"},"content":{"rendered":"\n

Re\u017cim epidemiczny zaostrza si\u0119, cho\u0107 w\u0142adza przekonuje \u017ce nie dzieje si\u0119 nic takiego, co by nakazywa\u0142o wprowadzenie stanu nadzwyczajnego. Poza tym, \u017ce stan taki de facto<\/em> obowi\u0105zuje na mocy nie do ko\u0144ca jasnej legitymacji prawnej. To niebezpieczny moment – zar\u00f3wno dla zdrowia obywateli, jak i systemu politycznego.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

W aktualnej „Polityce” opisuj\u0119 Wielkie Pandemie<\/a><\/strong>, kt\u00f3re zmieni\u0142y trwale bieg \u015bwiata. Pierwsza to Plaga Justynia\u0144ska, kt\u00f3ra zwie\u0144czy\u0142a proces upadku Imperium Rzymskiego i otworzy\u0142a drog\u0119 do \u015bredniowiecza. Druga to Czarna \u015amier\u0107, kt\u00f3ra otworzy\u0142a drog\u0119 do nowoczesno\u015bci i wsp\u00f3\u0142czesnego kapitalizmu.<\/p>\n\n\n\n

Obie plagi by\u0142y zwi\u0105zane z pandemi\u0105 d\u017cumy, trwa\u0142y dziesi\u0105tki lat i poci\u0105gn\u0119\u0142y za sob\u0105 \u015bmier\u0107 nawet po\u0142owy populacji na dotkni\u0119tych zaraz\u0105 obszarach. Pandemie by\u0142y konsekwencj\u0105 z\u0142o\u017conego oddzia\u0142ywania wielu czynnik\u00f3w: od zmian klimatu przez struktur\u0119 gospodarki i zwi\u0105zane z ni\u0105 praktyki mobilno\u015bci po procesy ekologiczne.<\/p>\n\n\n\n

Trzecia wielka pandemia?<\/h2>\n\n\n\n

Odsy\u0142am do tekstu, kt\u00f3ry ko\u0144cz\u0119 pytaniem o charakter obecnej pandemii. Czy b\u0119dzie kolejn\u0105 Wielk\u0105 Plag\u0105, kt\u00f3ra otworzy drog\u0119 do nowej cywilizacji? Koronawirus jest \u0142agodniejszy od pa\u0142eczek Yersinia pestis, nie zabija z tak\u0105 zawzi\u0119to\u015bci\u0105, strukturalnie jednak oddzia\u0142uje na spo\u0142ecze\u0144stwo w podobny spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Odkrywamy, \u017ce nasze sposoby ochrony niewiele r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od \u015bredniowiecznych: izolacja i social distancing. Owszem, mamy testy i nadziej\u0119 na szczepionk\u0119, znacznie lepsz\u0105 wiedz\u0119 epidemiologiczn\u0105, ale spo\u0142ecze\u0144stwo reaguje w podobny spos\u00f3b. Cie\u0144 zarazy jest okazj\u0105, jak pisa\u0142em, do realizowania interes\u00f3w politycznych, a tak\u017ce gospodarczych. Model ten dawno ju\u017c opisa\u0142a Naomi Klein pod has\u0142em „disaster capitalism”.<\/p>\n\n\n\n

Produkt i symptom cywilizacji<\/h2>\n\n\n\n

Pandemia koronawirusa jest zar\u00f3wno produktem wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji \u017cyj\u0105cej kosztem olbrzymiego d\u0142ugu wobec przysz\u0142o\u015bci i \u015brodowiska, jak i jej symptomem. Jak m\u00f3wi\u0142 Bill Gates, nadej\u015bcie epidemii takiej skali by\u0142o spodziewane, pytaniem nie by\u0142o, „czy”, tylko „kiedy”.<\/p>\n\n\n\n

Pytanie doczeka\u0142o si\u0119 odpowiedzi. A ta odpowied\u017a prowadzi do pytania o to, co dalej. Poprawna odpowied\u017a powinna polega\u0107 na naprawieniu wszystkich s\u0142abo\u015bci, jakie ujawni\u0142 obecny kryzys, a kt\u00f3re wynikaj\u0105 z dysfunkcji systemu spo\u0142eczno-gospodarczego opartego, w uproszczeniu, na idei wzrostu bez ogranicze\u0144 finansowanego d\u0142ugiem.<\/p>\n\n\n\n

Powr\u00f3t do rzeczywisto\u015bci<\/h2>\n\n\n\n

Odpowied\u017a powinna wi\u0119c polega\u0107 na urealnieniu zasad funkcjonowania gospodarki jako podstawy materialnej reprodukcji wsp\u00f3\u0142czesnych spo\u0142ecze\u0144stw. Czas sko\u0144czy\u0107 z gnoz\u0105 neoklasycznej ekonomii, kt\u00f3ra nie uwzgl\u0119dnia termodynamicznych ogranicze\u0144 dla rozwoju, i uzna\u0107 materialno\u015b\u0107 rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Czytam w\u0142a\u015bnie niezwyk\u0142\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Andr\u00e9 Gorza „Capitalism, Socialism, Ecology” zawieraj\u0105c\u0105 teksty publikowane przez francuskiego socjologa na prze\u0142omie lat 80. i 90. My\u015bmy wtedy my\u015bleli, \u017ce porzucamy nienormalno\u015b\u0107 realnego socjalizmu i wkraczamy do „normalnego” kapitalizmu. Socjalista Gorz mierzy si\u0119 z kolei z faktem upadku realnego socjalizmu jako wa\u017cn\u0105 historyczn\u0105\u00a0lekcj\u0105 i jednocze\u015bnie widzi, \u017ce tego „normalnego” kapitalizmu tak\u017ce ju\u017c nie ma.<\/p>\n\n\n\n

Iluzja dematerializacji<\/h2>\n\n\n\n

Rewersem upadku realnego socjalizmu by\u0142 koniec socjaldemokratycznego kapitalizmu, narodzi\u0142 neoliberalny potworek oparty na iluzji „tercjaryzacji”, czyli postindustrialnego przej\u015bcia z gospodarki opartej na produkcji materialnej do gospodarki us\u0142ug.<\/p>\n\n\n\n

Gorz pokazuje, dlaczego wiara, \u017ce to przej\u015bcie postindustrialne jest skokiem do cywilizacji „trzeciej fali”, by\u0142a z\u0142udzeniem, kt\u00f3re musi doprowadzi\u0107 do p\u0119kni\u0119cia spo\u0142ecze\u0144stwa na dwie cz\u0119\u015bci: malej\u0105cej grupy dysponent\u00f3w kapita\u0142u i realnych dochod\u00f3w oraz rosn\u0105cej klasy us\u0142ugowej ulegaj\u0105cej systematycznej pauperyzacji i prekaryzacji.<\/p>\n\n\n\n

Spo\u0142ecze\u0144stwo prekariatu<\/h2>\n\n\n\n

Jego prognozy spe\u0142ni\u0142y si\u0119 z niezwyk\u0142\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105. W Wielkiej Brytanii, kraju kapitalistycznej awangardy, 37 proc. pracownik\u00f3w deklaruje, \u017ce jest tak biedna, \u017ce b\u0119d\u0105 musieli pracowa\u0107 w przypadku choroby (badanie realizowa\u0142o Royal Society for Encouragement of Arts, Manufactures and Commerce w drugiej po\u0142owie marca), 16 proc. obawia si\u0119 bezdomno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Rz\u0105d brytyjski dla zapewnienia sta\u0142o\u015bci us\u0142ug zrenacjonalizowa\u0142 de facto<\/em> kolej, kt\u00f3rej prywatyzacja za czas\u00f3w rz\u0105d\u00f3w Margaret Thatcher i Johna Majora mia\u0142a by\u0107 koronnym argumentem za wy\u017cszo\u015bci\u0105 sektora prywatnego nad publicznym. Ten sam konserwatywny rz\u0105d przejmuje tak\u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 za pensje pracownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Business as usual<\/h2>\n\n\n\n

Andr\u00e9 Gorz pokazywa\u0142 trzy dekady temu, \u017ce taka wi\u0105zana sznurkami cywilizacja nie mo\u017ce trwa\u0107 inaczej ni\u017c kosztem zaw\u0142aszczania przez logik\u0119 rynku i akumulacji kolejnych sfer \u017cycia. Jedyn\u0105 odpowiedzi\u0105 jest uspo\u0142ecznienie jako zasada nadrz\u0119dna i wy\u017csza nad zasad\u0119 akumulacji.<\/p>\n\n\n\n

Pandemia koronawirusa pokazuje, \u017ce Gorz mia\u0142 racj\u0119. Problem w tym, \u017ce mimo ostrze\u017cenia nie wyci\u0105gniemy w\u0142a\u015bciwych wniosk\u00f3w z tej wirtualnej na razie d\u017cumy, wykorzystuj\u0105c j\u0105 do konsolidacji interes\u00f3w i interesik\u00f3w w przekonaniu, \u017ce kryzys kiedy\u015b minie, szkoda wi\u0119c zmarnowa\u0107 okazji.<\/p>\n\n\n\n

Permanentny kryzys<\/h2>\n\n\n\n

Tak, szkoda zmarnowa\u0107 tej okazji, bo mo\u017cna by j\u0105 wykorzysta\u0107 do budowy nowej cywilizacji pozbawionej przynajmniej cz\u0119\u015bci wad dotychczasowego systemu. Pisa\u0142em o tym przy okazji konieczno\u015bci zdalnego nauczania, widz\u0105c w kryzysie szans\u0119 na zmian\u0119 my\u015blenia o szkole.<\/p>\n\n\n\n

Problem w tym, \u017ce nawet je\u015bli minie kryzys pandemiczny, nie minie wraz z nim strukturalny kryzys kapitalizmu trwaj\u0105cy w formie jawnej od 2008 r., a w formie utajonej od lat 70. – po prostu ca\u0142y okres neoliberalnej restrukturyzacji by\u0142 okresem permanentnego kryzysu, kt\u00f3rego koszty system eksternalizowa\u0142, przerzucaj\u0105c – jak ju\u017c pisa\u0142em – na przysz\u0142o\u015b\u0107 i \u015brodowisko.<\/p>\n\n\n\n

Ostrze\u017cenia z przysz\u0142o\u015bci<\/h2>\n\n\n\n

Bagatelizowali\u015bmy kolejnych „pos\u0142a\u0144c\u00f3w z przysz\u0142o\u015bci”: raport „Granice wzrostu z 1972 r., prace ludzi takich jak Gorz, Georgescu-Roegen, Odum, a potem ju\u017c konkretne wezwania „prorok\u00f3w” – papie\u017ca Franciszka czy Grety Thunberg. Nie podzia\u0142a\u0142o, niczym wi\u0119c w biblijnej opowie\u015bci nadszed\u0142 czas plag.<\/p>\n\n\n\n

Nie ma co za nie obci\u0105\u017ca\u0107 si\u0142 wy\u017cszych, obecny kryzys to jak najbardziej daj\u0105ca si\u0119 racjonalnie wyja\u015bni\u0107 cena za zinstytucjonalizowan\u0105 g\u0142upot\u0119 i nieodpowiedzialno\u015b\u0107. I jednocze\u015bnie jest on testem na zdolno\u015b\u0107 do autorefleksji. Nie tylko polski przyk\u0142ad pokazuje, \u017ce niestety cech\u0105 systemu jest, obok zinstytucjonalizowanej g\u0142upoty i nieodpowiedzialno\u015bci, niezdolno\u015b\u0107 do autorefleksji.<\/p>\n\n\n\n

Wielka transformacja<\/h2>\n\n\n\n

Skoro tak, to znaczy, \u017ce czeka nas d\u0142ugi okres wymuszonych dostosowa\u0144. Antonio Guterres, sekretarz generalny ONZ, m\u00f3wi\u0142 podczas Szczytu Ekonomicznego w Davos, jeszcze przed rozlaniem si\u0119 epidemii poza Chiny, maj\u0105c g\u0142\u00f3wnie na my\u015bli kryzys klimatyczny: „ludzko\u015b\u0107 wypowiedzia\u0142a wojn\u0119 naturze, natura odpowiada w bardzo gwa\u0142towny spos\u00f3b”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Re\u017cim epidemiczny zaostrza si\u0119, cho\u0107 w\u0142adza przekonuje \u017ce nie dzieje si\u0119 nic takiego, co by nakazywa\u0142o wprowadzenie stanu nadzwyczajnego. Poza tym, \u017ce stan taki de facto obowi\u0105zuje na mocy nie do ko\u0144ca jasnej legitymacji prawnej. To niebezpieczny moment, zar\u00f3wno dla zdrowia obywateli, jak i systemu politycznego.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5170,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98,65,45,338,187,46,21,197,114,29,257,49,120,8,95,6,308,314,73,294,66,86,70],"tags":[389,390],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5167"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5167"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5167\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5180,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5167\/revisions\/5180"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5167"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}