Na Bia\u0142orusi trwa rewolucja spo\u0142eczna. Czy doprowadzi do rewolucji politycznej? To pytanie, na kt\u00f3re nie ma \u0142atwej ani dobrej odpowiedzi.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
\u017bycz\u0119 Bia\u0142orusinom, by w\u0142adza w ich kraju odpowiada\u0142a demokratycznemu wyborowi. Wiadomo, \u017ce \u0141ukaszenka \u0142atwo nie ust\u0105pi – niezale\u017cnie od rzeczywistych wynik\u00f3w niedzielnej elekcji. Nawet jednak zmiana w\u0142adzy nie zmieni czynnika o kluczowym znaczeniu: po\u0142o\u017cenia geograficznego i kontekstu geopolitycznego.<\/p>\n\n\n\n
Komentarz polityczny zostawmy ekspertom. Warto jednak zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce nie by\u0142oby obecnego przesilenia, gdyby nie cicha rewolucja spo\u0142eczna. Jej symbolem sta\u0142a si\u0119 Swiat\u0142ana Cichanouska, kt\u00f3ra z innymi kobietami przej\u0119\u0142a inicjatyw\u0119, tworz\u0105c w ci\u0105gu dos\u0142ownie kilku dni masowy ruch spo\u0142eczny na rzecz zmiany.<\/p>\n\n\n\n
Ten ruch nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 z powietrza. Nie umniejszaj\u0105c znaczenia przyw\u00f3dztwa znakomitych liderek – to, co si\u0119 od kilku tygodni dzieje na Bia\u0142orusi, jest wyrazem przebudzenia i samoorganizacji sfery obywatelskiej. Tego w\u0142a\u015bnie poj\u0119cia, zamiast zu\u017cytej etykiety spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego, u\u017cywa Jeffrey C. Alexander do opisu proces\u00f3w mobilizacji, rekonstrukcji i naprawy spo\u0142ecznej w odpowiedzi na narastaj\u0105ce poczucie niesprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Alexander wy\u0142o\u017cy\u0142 swoj\u0105 teori\u0119 podpart\u0105 analizami licznych przypadk\u00f3w w klasycznym ju\u017c dziele „The Civil Sphere” z 2006 r. Ameryka\u0144ski socjolog pokazuje, jak niezale\u017cnie od systemu politycznego uniwersalne pragnienie sprawiedliwo\u015bci wyzwala poczucie solidarno\u015bci w sytuacji odkrycia, \u017ce \u00f3w brak sprawiedliwo\u015bci nie jest jedynie prywatnym odczuciem, ale deficytem o wymiarze spo\u0142ecznym, niszcz\u0105cym moralne podstawy funkcjonowania spo\u0142ecznej ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Zalet\u0105 refleksji Alexandra jest jej realizm. Uczony, pisz\u0105c o uniwersalnych pragnieniach, unika prostych, o\u015bwieceniowych tez o uniwersalizmie demokratyczno-liberalnych warto\u015bci. Sfera obywatelska jest ambiwalentna, podobnie jak sama nowoczesno\u015b\u0107, kt\u00f3ra rozw\u00f3j sfery obywatelskiej umo\u017cliwi\u0142a. Z\u0142o\u017cony mechanizm jej dzia\u0142ania umo\u017cliwia jednak nieustanny proces spo\u0142ecznej zmiany, kt\u00f3ra w konsekwencji mo\u017ce prowadzi\u0107 do zmiany systemowej i politycznej, polegaj\u0105cej na poszerzaniu pola spo\u0142ecznej solidarno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Na \u00f3w mechanizm sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 nie tylko poczucie niesprawiedliwo\u015bci, krzywdy, gniew, ale tak\u017ce utopijne narracje o mo\u017cliwo\u015bci sprawiedliwszego \u015bwiata, kompetencje komunikacyjne i zdolno\u015b\u0107 do ekspresji estetycznej, zdolnej wyrazi\u0107 racjonalne argumenty w spos\u00f3b poruszaj\u0105cy umys\u0142y, emocje i cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n