{"id":5706,"date":"2022-02-09T11:53:24","date_gmt":"2022-02-09T10:53:24","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=5706"},"modified":"2022-02-09T16:32:13","modified_gmt":"2022-02-09T15:32:13","slug":"stagnacja-czy-rewolucja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2022\/02\/09\/stagnacja-czy-rewolucja\/","title":{"rendered":"Stagnacja czy rewolucja?"},"content":{"rendered":"\n

Widmo trwa\u0142ej stagnacji (secular stagnation<\/em>) znowu zacz\u0119\u0142o kr\u0105\u017cy\u0107 w\u015br\u00f3d ekonomist\u00f3w. Czy rzeczywi\u015bcie epoka wzrostu gospodarczego przechodzi do historii? A je\u015bli tak, co to b\u0119dzie znaczy\u0107 dla demokracji?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Temat trwa\u0142ej stagnacji podj\u0105\u0142em w „Polityce” (7\/2022)<\/a><\/strong>, zainspirowany „Prepare developed democracies for lung-run economic slowdowns”<\/strong><\/a> <\/strong>autorstwa badaczy z University of Colorado i University of California Santa Barbara. G\u0142\u00f3wne wnioski relacjonuj\u0119 w tygodniku, tu kilka informacji uzupe\u0142niaj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n

Najwa\u017cniejszy dotyczy pytania o mo\u017cliwo\u015b\u0107 stabilnego funkcjonowania demokracji w \u015bwiecie bez wzrostu gospodarczego. Odpowied\u017a nie jest oczywista, bo rozw\u00f3j gospodarki w modelu sta\u0142ego, mimo zdarzaj\u0105cych si\u0119 kryzys\u00f3w, wzrostu jest znany od ok. 1820 r. (dla Wielkiej Brytanii) i od tamtego czasu te\u017c trwa rozw\u00f3j system\u00f3w politycznych opartych na zasadzie demokracji liberalnej.<\/p>\n\n\n\n

Koniec wzrostu?<\/h2>\n\n\n\n

Wzrost okaza\u0142 si\u0119 mechanizmem umo\u017cliwiaj\u0105cym z czasem redystrybucj\u0119 i w\u0142\u0105czanie do przestrzeni dobrobytu nie tylko klas\u0119 \u015bredni\u0105, ale tak\u017ce robotnicz\u0105. Tym samym st\u0119piony zosta\u0142 potencja\u0142 rewolucyjnej energii i pracowniczych bunt\u00f3w. Warunkiem nowego kontraktu spo\u0142ecznego, kt\u00f3rego efektem sta\u0142o si\u0119\u00a0pa\u0144stwo dobrobytu, by\u0142a nie tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107 redystrybucji, ale tak\u017ce optymistyczna wizja przysz\u0142o\u015bci, w kt\u00f3rej kolejne pokolenia mia\u0142y \u017cy\u0107\u00a0lepiej od swoich rodzic\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli jednak post\u0119p si\u0119\u00a0ko\u0144czy, nie tylko w wymiarze wizji filozoficznej (pisa\u0142 o tym niedawno konserwatysta Marek Cichocki w „Rzeczpospolitej”), ale tak\u017ce gospodarczym, i nadchodzi secular stagnation<\/em> – trwa\u0142a stagnacja? Co wtedy? Autorzy wspomnianego tekstu proponuj\u0105 nowy kontrakt spo\u0142eczny, kt\u00f3ry umo\u017cliwi\u0142by unikni\u0119cie walki wszystkich ze wszystkimi o ograniczon\u0105\u00a0pul\u0119 zasob\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Koniec demokracji?<\/h2>\n\n\n\n

Dla mnie najciekawsza jest jednak konstatacja, \u017ce wprowadzenie do dyskusji kwestii trwa\u0142ej stagnacji zmienia perspektyw\u0119 na coraz bardziej popularn\u0105\u00a0dyskusj\u0119 o post-wzro\u015bcie, de-wzro\u015bcie i a-wzro\u015bcie. Niezale\u017cnie bowiem od przyj\u0119tej postawy poznawczej do kwestii przysz\u0142o\u015bci gospodarki pozostaje ten sam problem – mo\u017cliwo\u015bci istnienia liberalnej demokracji w warunkach stagnacji lub nawet regresu, bez wzgl\u0119du na to, czy b\u0119dzie mia\u0142 on charakter planowany, czy b\u0119dzie wynikiem obiektywnego procesu.<\/p>\n\n\n\n

Sp\u00f3r o wy\u017cszo\u015b\u0107 post-wzrostu nad de-wzrostem lub odwrotnie ust\u0119puje przed pytaniem zasadniczym pokazuj\u0105cym, \u017ce nadszed\u0142 czas ekonomii politycznej – nie wystarczy mie\u0107 atrakcyjnej intelektualnie propozycji, trzeba jeszcze mie\u0107\u00a0pomys\u0142 na jej polityczn\u0105\u00a0realizacj\u0119 w konkretnych ramach aksjonormatywnych i ustrojowych.<\/p>\n\n\n\n

A mo\u017ce rewolucja?<\/h2>\n\n\n\n

To jedna sprawa. Kwestia druga – a je\u015bli racj\u0119 maj\u0105 ekonomi\u015bci ze szko\u0142y „smart green growth”, jak Carlota Perez, Mariana Mazzucato, Raphael Kaplinsky (przedstawia\u0142em niedawno jego ksi\u0105\u017ck\u0119 „Sustainable Future. An Agenda for Action”<\/strong><\/a>)? W tym podej\u015bciu punktem wyj\u015bcia jest konstatacja o wyczerpaniu modelu spo\u0142eczno-gospodarczego opartego na masowej produkcji przemys\u0142owej i mo\u017cliwo\u015bci zmiany paradygmatu w oparciu o nowy fundament technologiczny.<\/p>\n\n\n\n

Zwolennicy „smart green growth” inaczej ni\u017c np. Robert Gordon przekonuj\u0105, \u017ce ci\u0105gle efekty rewolucji teleinformatycznej s\u0105 przed nami, a nie za nami. Ci\u0105gle nie dosz\u0142o bowiem do przebudowy instytucjonalnej i kulturowej niezb\u0119dnej do pe\u0142nego wykorzystania potencja\u0142u technologii cyfrowych i nowej, pow\u0119glowej infrastruktury energetycznej.<\/p>\n\n\n\n

Ponad podzia\u0142ami<\/h2>\n\n\n\n

Pisze o tym w\u0142a\u015bnie Kaplinsky, warto tak\u017ce wczyta\u0107\u00a0si\u0119 w Perez<\/strong><\/a> – w jej aktualne analizy pokazuj\u0105ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 prze\u0142omu (pos\u0142uguje si\u0119 w nich do\u015bwiadczeniami historycznymi poprzednich prze\u0142om\u00f3w). Dodam tylko, \u017ce propozycje Perez i Kaplinskiego to nie radosny ekomodernizm, autorzy ci zdaj\u0105 sobie spraw\u0119 z wielu trudno\u015bci, jakie musz\u0105 by\u0107 pokonane, by wykorzysta\u0107 potencja\u0142 zmiany technologicznej.<\/p>\n\n\n\n

Same technologie sprawy nie rozwi\u0105\u017c\u0105, potrzeba mniej wi\u0119cej tego samego, co jest potrzebne, \u017ceby pogodzi\u0107 demokracj\u0119 z ewentualn\u0105 trwa\u0142\u0105 stagnacj\u0105. Lub szerzej – czasami ko\u0144ca wzrostu gospodarczego. Innymi s\u0142owy, niezale\u017cnie od opcji powzrostowej czy neowzrostowej trzeba zacz\u0105\u0107\u00a0od podobnych zada\u0144: nowej umowy spo\u0142ecznej, transformacji kulturowej, przebudowy \u0142adu instytucjonalnego, tak by s\u0142u\u017cy\u0142 optymalnej alokacji zasob\u00f3w w zgodzie z potrzebami spo\u0142ecznymi i mo\u017cliwo\u015bciami ekologicznymi.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c, jeste\u015bmy w ciekawym punkcie, kiedy wydawa\u0142oby si\u0119 istotnie odmienne wizje przysz\u0142o\u015bci spotykaj\u0105 si\u0119 na metapoziomie umo\u017cliwiaj\u0105cym prowadzenie wsp\u00f3lnej debaty i poszukiwanie rozwi\u0105za\u0144 niezale\u017cnie od aksjonormatywnych i epistemologicznych preferencji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Widmo trwa\u0142ej stagnacji (secular stagnation) znowu zacz\u0119\u0142o kr\u0105\u017cy\u0107 w\u015br\u00f3d ekonomist\u00f3w. Czy rzeczywi\u015bcie epoka wzrostu gospodarczego przechodzi do historii? A je\u015bli tak, co to b\u0119dzie znaczy\u0107 dla demokracji?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5709,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46,6,308,294],"tags":[466,375,339,433,465,464],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5706"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5706"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5706\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5711,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5706\/revisions\/5711"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5709"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5706"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5706"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5706"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}