O rosyjskiej agresji na Ukrain\u0119 i jej przyczynach napisano ju\u017c wiele. Jedni wskazuj\u0105 na cechy osobowo\u015bciowe Putina, inni odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do mitologii zderzenia cywilizacji lub praw geopolityki, cz\u0119\u015b\u0107 lewicy oskar\u017ca NATO i ameryka\u0144ski imperializm, cz\u0119\u015b\u0107 prawicy \u0142\u0105czy si\u0119 z Putinem w podobnej ocenie dekadencji Zachodu i kryzysie demokracji liberalnej. Ale mo\u017cna te\u017c p\u00f3j\u015b\u0107 w poprzek, wywodz\u0105c poparcie dla Ukrainy z krytyki wsp\u00f3\u0142czesnego kapitalizmu i imperializmu.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
To ostatnie podej\u015bcie wyrazi\u0142 doskonale Przemys\u0142aw Wielgosz w tek\u015bcie „Jak zerwa\u0107 z rojeniami o strefach wp\u0142yw\u00f3w<\/em><\/strong><\/a> i odzyska\u0107 lepszy \u015bwiat” opublikowanym w „Krytyki Politycznej” i Taras Bi\u0142ous zwi\u0105zany z ukrai\u0144skim lewicowym pismem i \u015brodowiskiem „Spilne”, gdzie opublikowa\u0142 artyku\u0142 „Wojna w Ukrainie i Globalne Po\u0142udnie”<\/strong><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Wielgosz przeciwstawia si\u0119 manichejskiemu podzia\u0142owi \u015bwiata na imperium dobra, kt\u00f3re broni Ukrainy przed napa\u015bci\u0105 przez nowe imperium z\u0142a, Rosj\u0119. Tak, Rosja realizuje imperialny cel, a wojna ma charakter kolonialny i jest pr\u00f3b\u0105 podporz\u0105dkowania Ukrainy. Tyle \u017ce nie w opozycji do regu\u0142 zglobalizowanego kapitalizmu, tylko w jego ramach i zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym w nim podzia\u0142em pracy.<\/p>\n\n\n\n C\u00f3\u017c, Immanuel Wallerstein pisa\u0142, \u017ce nawet w okresie ZSRR i bloku wschodniego istnia\u0142 tylko jeden \u015bwiat-gospodarka, czyli kapitalizm i realny socjalizm nie by\u0142 \u017cadn\u0105 alternatyw\u0105, tylko elementem wi\u0119kszego systemu. Tym bardziej to spostrze\u017cenie jest aktualne dzi\u015b. Rosja po rozpadzie ZSRR szuka swego miejsca w istniej\u0105cym \u015bwiecie-gospodarce i szuka te\u017c odpowiedniej dla gospodarczego modelu formy politycznej.<\/p>\n\n\n\n T\u0105 form\u0105 jest imperium utrzymuj\u0105ce by\u0142e kraje ZSRR w relacji podporz\u0105dkowania politycznego i gospodarczego, kt\u00f3re zapewniaj\u0105 odtwarzanie systemu w\u0142adzy i wp\u0142ywu na sytuacj\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105. G\u0142\u00f3wne instrumenty tego wp\u0142ywu to si\u0142a militarna, kt\u00f3rej kluczowym komponentem jest arsena\u0142 j\u0105drowy oraz surowce: no\u015bniki energii, minera\u0142y i \u017cywno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Czy taki model ma jak\u0105kolwiek przysz\u0142o\u015b\u0107? Pod pewnymi warunkami mo\u017ce mie\u0107, a Ukraina w tym scenariuszu ma kluczowe znaczenie. Lewar imperialnej mocy wynikaj\u0105cy z eksportu no\u015bnik\u00f3w energii nieuchronnie zbli\u017ca si\u0119 do ko\u0144ca ze wzgl\u0119du na „peak carbon”, czyli zbli\u017caj\u0105ce si\u0119 maksimum wykorzystania paliw kopalnych w wytwarzaniu energii. Je\u015bli wi\u0119c Putin chcia\u0142 zaatakowa\u0107 Ukrain\u0119, wykorzystuj\u0105c ten w\u0142a\u015bnie lewar obok militarnego, to okienko czasowe szybko zacz\u0119\u0142o si\u0119 zamyka\u0107.<\/p>\n\n\n\n Po co jednak Ukraina? Mo\u017cna wymienia\u0107 wzgl\u0119dy strategiczno-geopolityczne. Je\u015bli jednak przyjrze\u0107 si\u0119 strukturalnie, od strony ekonomii politycznej, to pojawi si\u0119\u00a0kilka wa\u017cnych aspekt\u00f3w. \u015awiat, a zw\u0142aszcza Europa, mo\u017ce si\u0119 w ci\u0105gu niespe\u0142na dekady uniezale\u017cni\u0107 od importu no\u015bnik\u00f3w energii, ale nie uniezale\u017cni si\u0119 od energii, jaka jest potrzebna do wytwarzania \u017cywno\u015bci. Bo do produkcji \u017cywno\u015bci w systemie przemys\u0142owym jest potrzebna nie tylko ziemia uprawna, ale tak\u017ce nawozy, paliwa do nap\u0119dzania maszyn rolniczych etc. Amerykanie szacuj\u0105, \u017ce wytworzenie jednej kalorii do zjedzenia wymaga dostarczenia ok. 10 kalorii z paliw kopalnych.<\/p>\n\n\n\n Tylko cz\u0119\u015b\u0107\u00a0tych niezb\u0119dnych w cyklu produkcyjnym kalorii zast\u0105pi\u0105 OZE, przekszta\u0142cenie rolnictwa zgodnie z zasadami klimatyczno-ekologicznej transformacji to w sumie gigantyczne wyzwanie. Zanim sobie \u015bwiat skutecznie z nim poradzi, b\u0119dzie potrzebowa\u0142 Rosji z przyleg\u0142o\u015bciami, zw\u0142aszcza Ukrain\u0105, jako niezb\u0119dnego dostawcy \u017cywno\u015bci (w tej chwili Rosja i Ukraina dostarczaj\u0105 12 proc. konsumowanych na \u015bwiecie kalorii).<\/p>\n\n\n\n Jak uczy Jason W. Moore, kapitalizm do swej reprodukcji i podtrzymania re\u017cimu akumulacji potrzebuje kilku „tanich rzeczy”, m.in. energii i \u017cywno\u015bci. Nawet je\u015bli kwesti\u0119 energii za\u0142atwi postw\u0119glowa transformacja, nie da si\u0119 utrzyma\u0107 dostaw w miar\u0119 taniej \u017cywno\u015bci bez area\u0142\u00f3w Rosji i Ukrainy (plus pozosta\u0142e zasoby ropy i gazu w Rosji potrzebne do wytwarzania tej \u017cywno\u015bci).<\/p>\n\n\n\n Wygl\u0105da to r\u00f3wnie anachronicznie co model gospodarczy I Rzeczpospolitej wypracowany wobec kapitalistycznej modernizacji Zachodu w XVII w., ale niewiele wi\u0119cej Rosji pozostaje. Modernizacja technologiczna nie powiod\u0142a si\u0119, wi\u0119c trzeba lewarowa\u0107 inne niezb\u0119dne \u017ar\u00f3d\u0142a mocy. A do tego potrzebne jest imperium, jakkolwiek anachroniczne, to w pe\u0142ni funkcjonalne z obowi\u0105zuj\u0105cym \u015bwiatem-gospodark\u0105.<\/p>\n\n\n\n Sprzeciw Ukrainy wobec pr\u00f3by kolonialnego podboju przez Rosj\u0119 otwiera now\u0105 szans\u0119 przed ca\u0142ym\u00a0\u015bwiatem. Wbrew temu, co s\u0105dzi cz\u0119\u015b\u0107\u00a0\u015brodowisk lewicowych Zachodu, uznanie ukrai\u0144skich aspiracji i krytyka imperialnych plan\u00f3w Rosji nie oznacza afirmacji imperializmu ameryka\u0144skiego. Przeciwnie, stwarza szans\u0119 na rekonstrukcj\u0119 \u015bwiatowego porz\u0105dku nie tylko w wymiarze politycznym, ale tak\u017ce gospodarczym i spo\u0142ecznym.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie, kluczowa w tej rozgrywce jest postawa samych Ukrai\u0144c\u00f3w i cele, jakie postawi\u0105 sobie jako spo\u0142ecze\u0144stwo. Ukrai\u0144scy anarchi\u015bci, kt\u00f3rzy do\u0142\u0105czyli z broni\u0105 w r\u0119ku do walki, t\u0142umacz\u0105, \u017ce stawk\u0105 jest obrona demokratycznej republiki, bo jak pisa\u0142 Bakunin, najbardziej niedoskona\u0142a republika jest tysi\u0105c razy lepsza od najbardziej o\u015bwieconej autokracji. Trudno o lepsz\u0105 definicj\u0119 celu ukrai\u0144skiego oporu.<\/p>\n\n\n\n Czy dobrze go rozumiej\u0105 obserwatorzy z Zachodu? Od tego zrozumienia zale\u017cy przysz\u0142o\u015b\u0107 nie tylko Ukrainy, ale i \u015bwiata. Nie chodzi bowiem jedynie o wyrwanie Ukrainy z rosyjskiej strefy wp\u0142yw\u00f3w i przeci\u0105gni\u0119cie jej na drug\u0105 stron\u0119\u00a0mocy. Chodzi o to, \u017ceby ukrai\u0144ska republika, jaka wy\u0142oni si\u0119 po tej wojnie, by\u0142a zdolna do podmiotowego, demokratycznego kszta\u0142towania swojej przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Zach\u00f3d mo\u017ce jej w tym pom\u00f3c, uwalniaj\u0105c od ci\u0119\u017caru d\u0142ug\u00f3w – to by\u0142by gest minimalnej przyzwoito\u015bci za cen\u0119, jak\u0105 Ukrai\u0144cy p\u0142ac\u0105 nie tylko za obron\u0119 swej niepodleg\u0142o\u015bci ale tak\u017ce warto\u015bci, jakie spo\u0142ecze\u0144stwa Zachodu wpisuj\u0105 na swoje sztandary: wolno\u015bci, demokracji, praw cz\u0142owieka. Trudno o bardziej spektakularny dow\u00f3d, \u017ce podobno md\u0142a liberalna demokracja i abstrakcyjne europejskie marzenie potrafi\u0105\u00a0budzi\u0107\u00a0gor\u0105ce emocje i najwi\u0119ksze po\u015bwi\u0119cenie.<\/p>\n\n\n\n Ukrai\u0144cy ju\u017c sami artyku\u0142uj\u0105 swoje oczekiwania wobec przysz\u0142o\u015bci, krytykuj\u0105 rzucane na razie na wiatr propozycje tzw. planu Marshalla. Obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce narzucone z Zachodu formy pomocy b\u0119d\u0105 oznacza\u0142y wpisanie Ukrainy w struktury \u015bwiata-gospodarki w roli peryferyjnej, tyle \u017ce politycznie zintegrowanej nie z Moskw\u0105, a z kapita\u0142owym centrum. Rezygnacja Zachodu z takiego przemocowego modelu pomocy i integracji Ukrainy wymaga\u0107 b\u0119dzie wr\u0119cz rewolucji w my\u015bleniu o powojennym \u0142adzie.<\/p>\n\n\n\n Czy jednak nie ma przesady w nadawaniu znaczeniu wojny w Ukrainie? Globalne Po\u0142udnie przecie\u017c niespecjalnie si\u0119 ni\u0105 przejmuje, co zauwa\u017cy\u0142 w „Guardianie” David Adler. Adlerowi odpowiedzia\u0142 Taras Bi\u0142ous w ukrai\u0144skim lewicowym portalu „Spilne”. Dostrzega r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a politycznych stanowisk kraj\u00f3w Po\u0142udnia. Nie krytykuje ich, wi\u0119cej ma pretensji do cz\u0119\u015bci zachodniej lewicy, kt\u00f3ra powo\u0142uje si\u0119 na Globalne Po\u0142udnie, szukaj\u0105c uzasadnienia dla w\u0142asnego „zrozumienia” dla Rosji i zrzucania odpowiedzialno\u015bci za konflikt na NATO i USA.<\/p>\n\n\n\n Bi\u0142ous przekonuje, \u017ce wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 Globalnego Po\u0142udnia nie uniewa\u017cnia uniwersalnego znaczenia wojny w Ukrainie i walki z rosyjskim imperializmem. Wszak nie ogranicza si\u0119 on do agresji na Ukrain\u0119, ale tak\u017ce aktywnego zaanga\u017cowania w Syrii i i destabilizacji\u00a0w krajach Afryki Subsaharyjskiej. Konsekwencje wojny w postaci wysokich cen \u017cywno\u015bci r\u00f3wnie\u017c najbardziej odczuj\u0105 mieszka\u0144cy Globalnego Po\u0142udnia.<\/p>\n\n\n\n Rol\u0105 lewicy, zdaniem i Wielgosza, i Bi\u0142ousa, jest przekonanie, \u017ce wojna w Ukrainie i wywo\u0142any przez ni\u0105 kryzys stwarza szans\u0119. T\u0105 szans\u0105 nie jest odbudowa na gruzach rosyjskiego imperializmu imperialnej hegemonii Zachodu, tylko budowa nowego, bardziej demokratycznego \u0142adu \u015bwiatowego, kt\u00f3ry umo\u017cliwi zmierzenie si\u0119 z rzeczywistymi wyzwaniami przysz\u0142o\u015bci, jak kryzys klimatyczny i rosn\u0105ce nier\u00f3wno\u015bci. I dlatego walka Ukrai\u0144c\u00f3w i sprawa Ukrainy wymaga wsparcia ze strony wszystkich demokratycznych si\u0142, tak\u017ce (a raczej zw\u0142aszcza) lewicy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" O rosyjskiej agresji na Ukrain\u0119 i jej przyczynach napisano ju\u017c wiele. Jedni wskazuj\u0105 na cechy osobowo\u015bciowe Putina, inni odwo\u0142uj\u0105 do mitologii zderzenia cywilizacji lub praw geopolityki, cz\u0119\u015b\u0107 lewicy oskar\u017ca NATO i ameryka\u0144ski imperializm, cz\u0119\u015b\u0107 prawicy \u0142\u0105czy si\u0119 z Putinem w podobnej ocenie dekadencji Zachodu i kryzysie demokracji liberalnej. Ale mo\u017cna te\u017c p\u00f3j\u015b\u0107 w poprzek, wywodz\u0105c poparcie dla Ukrainy z krytyki wsp\u00f3\u0142czesnego kapitalizmu i imperalizmu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5851,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,98,45,197,114,223,6,78,50,165,167],"tags":[500,433,164,365,499,246,240,251],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5850"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5850"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5850\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5856,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5850\/revisions\/5856"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5851"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5850"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5850"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5850"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}