\u015anie\u017cna aura dodaje uroku 25. rocznicy uchwalenia przez Zgromadzenie Narodowe Konstytucji Rzeczypospolitej. Ten \u015bnieg w kwietniu jest r\u00f3wnie paradoksalny co losy ustawy zasadniczej, kt\u00f3ra po 2015 r. sta\u0142a jednocze\u015bnie najwa\u017cniejszym i najmniej respektowanym aktem normatywnym w Polsce.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Konstytucje nie s\u0105 tekstami, kt\u00f3re czyta si\u0119 dla przyjemno\u015bci przed snem lub w czasie podr\u00f3\u017cy. W Polsce wszak\u017ce przemiany polityczne po wyborach parlamentarnych w 2015 r. wywo\u0142a\u0142y gwa\u0142towne zainteresowanie Polek i Polak\u00f3w tre\u015bci\u0105 ustawy zasadniczej. Przyj\u0119ty w 1997 r. na drodze narodowego referendum dokument sta\u0142 si\u0119 punktem odniesienia w narastaj\u0105cym sporze politycznym, bo dobrze s\u0142u\u017cy ocenie zamiar\u00f3w i dzia\u0142a\u0144 obozu w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n
Jednocze\u015bnie dla polityk\u00f3w Zjednoczonej Prawicy polska konstytucja sta\u0142a si\u0119 or\u0119\u017cem w sporze toczonym z instytucjami Unii Europejskiej. W zale\u017cno\u015bci od politycznej potrzeby ustawa zasadnicza jest w Polsce najwa\u017cniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em prawa lub kwitem bez wi\u0119kszego znaczenia.<\/p>\n\n\n\n
Polityczna instrumentalizacja konstytucji gorszy i musi budzi\u0107 sprzeciw, jednak rzecz nie w stosunku do tre\u015bci dokumentu, lecz w opisanej w nim umowie spo\u0142ecznej. W 25. rocznic\u0119 przyj\u0119cia warto przypomnie\u0107 jej fundament oraz zasadnicze punkty.<\/p>\n\n\n\n
Pierwszy artyku\u0142 konstytucji m\u00f3wi\u0105cy, \u017ce \u201eRzeczpospolita Polska jest dobrem wsp\u00f3lnym wszystkich obywateli\u201d, to fundament, na kt\u00f3rym osadzone zosta\u0142o nasze pa\u0144stwo. Dalej nale\u017cy si\u0119gn\u0105\u0107 do preambu\u0142y, kt\u00f3ra okre\u015bla z kolei za\u0142o\u017cenia owej umowy: konstytucja to \u201eprawa podstawowe dla pa\u0144stwa oparte na poszanowaniu wolno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci, wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu w\u0142adz, dialogu spo\u0142ecznym oraz na zasadzie pomocniczo\u015bci umacniaj\u0105cej uprawnienia obywateli i ich wsp\u00f3lnot\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Mimo i\u017c nie pad\u0142o tam jeszcze s\u0142owo o samorz\u0105dzie, to zosta\u0142a zdefiniowana istota systemu spo\u0142eczno-politycznego Polski, czego wyrazem jest w\u0142a\u015bnie samorz\u0105dno\u015b\u0107. I rzeczywi\u015bcie, art. 15 okre\u015bla jednoznacznie ustr\u00f3j terytorialny, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce ma on zapewnia\u0107 decentralizacj\u0119 w\u0142adzy publicznej, a podzia\u0142 terytorialny pa\u0144stwa ma \u201euwzgl\u0119dnia\u0107 wi\u0119zi spo\u0142eczne, gospodarcze lub kulturowe i zapewnia\u0107 jednostkom terytorialnym zdolno\u015b\u0107 wykonywania zada\u0144 publicznych\u201d. W ko\u0144cu kolejny artyku\u0142 definiuje wsp\u00f3lnot\u0119 samorz\u0105dow\u0105, kt\u00f3r\u0105 tworzy \u201eog\u00f3\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w jednostek podzia\u0142u terytorialnego\u201d, i samorz\u0105d terytorialny jako autonomiczny element systemu w\u0142adzy publicznej.<\/p>\n\n\n\n
Konstytucja z 1997 r. usankcjonowa\u0142a przemiany ustrojowe, kt\u00f3re rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w Polsce w 1989 r. Ich konsekwencj\u0105 w wymiarze terytorialnym by\u0142y wybory do rad gmin przeprowadzone w 1990 r. Tw\u00f3rcy odnowionego samorz\u0105du, eksperci i osoby wybrane do w\u0142adz lokalnych w tych historycznych wyborach doskonale pami\u0119taj\u0105 \u00f3wczesne emocje, a tak\u017ce wielk\u0105 niepewno\u015b\u0107. Zmienia\u0142o si\u0119 wszystko, a g\u0142\u0119boka restrukturyzacja gospodarki, upadaj\u0105ce przedsi\u0119biorstwa, likwidacja PGR-\u00f3w, masowe bezrobocie i inflacja nie tworzy\u0142y przes\u0142anek do optymistycznych prognoz. Nie brakowa\u0142o g\u0142os\u00f3w wybitnych ekspert\u00f3w obawiaj\u0105cych si\u0119 przekazania w\u0142adzy na poziom lokalny.<\/p>\n\n\n\n
Destrukcja starego porz\u0105dku to istotna cz\u0119\u015b\u0107 transformacyjnej opowie\u015bci; r\u00f3wnolegle do niej rozwija\u0142a si\u0119 opowie\u015b\u0107 druga \u2013 bezprecedensowa mobilizacja wyra\u017caj\u0105ca si\u0119 w inicjatywach gospodarczych, spo\u0142ecznych i kulturalnych, dla kt\u00f3rych punktem odniesienia by\u0142y wsp\u00f3lnoty lokalne. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce racj\u0119 mieli badacze, kt\u00f3rzy \u2013 tak jak prof. Antoni Kukli\u0144ski \u2013 dopatrywali si\u0119 w Polsce lokalnej wielkiego potencja\u0142u i energii mog\u0105cej wyrwa\u0107 kraj z rozwojowego marazmu.<\/p>\n\n\n\n
Potencja\u0142 ten pokaza\u0142y prowadzone w latach 80. XX w. badania w ramach Centralnego Programu Bada\u0144 Podstawowych „Rozw\u00f3j regionalny, rozw\u00f3j lokalny, samorz\u0105d terytorialny”. Reformy transformacyjne wprowadzaj\u0105ce wolno\u015b\u0107 zrzeszania si\u0119, dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej oraz podmiotowo\u015b\u0107 polityczn\u0105 dla wsp\u00f3lnot lokalnych \u2013 nie tyle pobudzi\u0142y now\u0105 energi\u0119, ile uwolni\u0142y zasoby energii dotychczas t\u0142umionej przez nieefektywny system polegaj\u0105cy na koncentracji w\u0142adzy przez polityczne centrum.<\/p>\n\n\n\n
Konstytucja jest oczywi\u015bcie szerszym dokumentem, okre\u015bla nie tylko ustr\u00f3j terytorialny, ale tak\u017ce system wymiaru sprawiedliwo\u015bci i zasady dzia\u0142ania innych wymiar\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego, politycznego, gospodarczego, kultury. Wybra\u0142em tylko fragment dotycz\u0105cy sfery szczeg\u00f3lnie mi bliskiej, a kt\u00f3ra jest szczeg\u00f3lnie zagro\u017cona, bo jest sprzeczna z filozofi\u0105 polityczn\u0105 i pa\u0144stwow\u0105 obozu w\u0142adzy (powy\u017cszy tekst jest fragmentem wst\u0119pu do raportu z bada\u0144 „Polki i Polacy o samorz\u0105dno\u015bci”<\/strong><\/a> opublikowanego przez Fundacj\u0119 Batorego).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u015anie\u017cna aura dodaje uroku 25. rocznicy uchwalenia przez Sejm Konstytucji Rzeczypospolitej. Ten \u015bnieg w kwietniu jest r\u00f3wnie paradoksalny, jak losy ustawy zasadniczej, kt\u00f3ra po 2015 r. sta\u0142a jednocze\u015bnie i najwa\u017cniejszym, i najmniej respektowanym aktem normatywnym w Polsce. <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5879,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[120,273,294],"tags":[139,248,502,302,497],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5878"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5878"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5878\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5884,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5878\/revisions\/5884"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5879"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5878"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5878"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}