analizie przygotowanej dla Fundacji Batorego<\/strong><\/a> zwraca uwag\u0119, \u017ce \u00f3wczesna motywacja reformator\u00f3w, kt\u00f3rzy przej\u0119li w\u0142adz\u0119 po Rewolucji godno\u015bci, nie mia\u0142a wiele wsp\u00f3lnego z my\u015bleniem o bezpiecze\u0144stwie i odporno\u015bci w czasach wojennych. Chodzi\u0142o o zwi\u0119kszenie efektywno\u015bci dostarczania us\u0142ug spo\u0142ecznych, z czym wcze\u015bniej scentralizowane pa\u0144stwo ukrai\u0144skie radzi\u0142o sobie s\u0142abo.<\/p>\n\n\n\nDecentralizacja i wzmocnienie w\u0142adzy lokalnej w oparciu o pochodz\u0105cy z demokratycznego wyboru samorz\u0105d, dysponuj\u0105cy w\u0142asnymi zasobami materialnymi, bud\u017cetem i podmiotowo\u015bci\u0105\u00a0polityczn\u0105, mia\u0142a by\u0107 odpowiedzi\u0105 na deficyt efektywno\u015bci. Wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji by\u0142a Polska i nasz ustr\u00f3j terytorialny. Romanowa zwraca jednak uwag\u0119, \u017ce od samego pocz\u0105tku proces by\u0142 kontestowany przez polityk\u00f3w obawiaj\u0105cych si\u0119, \u017ce w warunkach tocz\u0105cej si\u0119 wojny hybrydowej z Rosj\u0105 decentralizacja mo\u017ce zwi\u0119kszy efektywno\u015b\u0107 us\u0142ug, ale os\u0142abi si\u0142\u0119 pa\u0144stwa w obszarach wymagaj\u0105cych jej koncentracji ze wzgl\u0119du na wymogi zarz\u0105dzania wojenno-kryzysowego.<\/p>\n\n\n\n
Czas pokaza\u0142, \u017ce decentralizacja nie tylko prze\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 na wi\u0119ksz\u0105 efektywno\u015b\u0107 i aktywno\u015b\u0107 obywatelsk\u0105 na poziomie lokalnym. Wzmocni\u0142a tak\u017ce odporno\u015b\u0107 w wymiarze strategicznym, co Romanowa opisywa\u0142a wraz Andreasem Umlandem w 2019 r. w artykule „Decentralising Ukraine: Geopolitical Implications”. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce przekazanie w\u0142adzy spo\u0142eczno\u015bciom lokalnym os\u0142abi\u0142o mo\u017cliwo\u015bci oligarch\u00f3w do wykorzystywania swoich sieci patronackich opartych g\u0142\u00f3wnie na strukturach regionalnych. I zmniejszy\u0142o zagro\u017cenie separatystycznymi prowokacjami ze strony Kremla.<\/p>\n\n\n\n
To odkrycie dodatkowych, „odporno\u015bciowych” skutk\u00f3w decentralizacji zosta\u0142o wykorzystane podczas budowania systemu oporu i odporno\u015bci zinstytucjonalizowanego w ustawie o podstawach narodowego oporu z lipca 2021 r. oraz w rozporz\u0105dzeniu prezydenta o ustanowieniu systemu narodowej odporno\u015bci z jesieni 2021. Poni\u017cej fragment analizy Romanowej pokazuj\u0105cy, w jaki spos\u00f3b w\u0142adze centralne podzieli\u0142y si\u0119 z samorz\u0105dem zadaniami w dziedzinie obronno\u015bci:<\/p>\n\n\n\n
„Istotne jest, \u017ce zadania oporu krajowego, w tym obrony terytorialnej, s\u0105 finansowane nie tylko z bud\u017cetu centralnego, ale r\u00f3wnie\u017c z bud\u017cet\u00f3w lokalnych. W ustawie o oporze narodowym z 2021 roku dodano, \u017ce samorz\u0105dy lokalne mog\u0105 zapewnia\u0107 \u015brodki na obron\u0119 terytorialn\u0105, aby przyczyni\u0107 si\u0119 do wzmocnienia tego oporu. Na przyk\u0142ad rady regionalne, rejonowe i lokalne mog\u0105 uczestniczy\u0107 w finansowaniu przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 z dziedziny obrony terytorialnej o znaczeniu lokalnym. Na pocz\u0105tku 2022 roku Kij\u00f3w i Odessa by\u0142y pierwszymi miastami, gdzie rady lokalne zatwierdzi\u0142y programy zapewniaj\u0105ce \u015brodki na obron\u0119 terytorialn\u0105. W lutym 2022 roku za ich przyk\u0142adem posz\u0142y w\u0142adze samorz\u0105dowe innych region\u00f3w i gmin.<\/p>\n\n\n\n
Po drugie, we wspomnianej ustawie przewidziano mo\u017cliwo\u015b\u0107 uruchomienia formacji ochotniczych (paramilitarnych) na szczeblu ZWT, je\u015bli centralne dow\u00f3dztwo wojskowe uzna to za po\u017c\u0105dane. Celem tych formacji jest obrona lokalnych spo\u0142eczno\u015bci przy \u015bcis\u0142ym podporz\u0105dkowaniu centralnemu dow\u00f3dztwu wojskowemu. Burmistrzowie i rady ni\u017cszych szczebli uczestnicz\u0105 w tworzeniu formacji ochotniczych w jednostkach terytorialnych, natomiast dowodzenie z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w przejmuje wojsko. Formacje ochotnicze (paramilitarne) na szczeblu ZWT sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z ludno\u015bci cywilnej zamieszkuj\u0105cej dan\u0105 jednostk\u0119 terytorialn\u0105”.<\/p>\n\n\n\n
System sprawdzi\u0142 si\u0119 w czasie wojny, przekonuje Romanowa, podaj\u0105c ciekawe przyk\u0142ady:<\/p>\n\n\n\n
„Do 24 lutego 2022 roku powsta\u0142o niewiele formacji ochotniczych (paramilitarnych) na szczeblu ZWT. Tam, gdzie takich formacji nie by\u0142o, przedstawiciele w\u0142adz lokalnych i ludno\u015b\u0107 cywilna, chc\u0105c chroni\u0107 swoje gminy, zwracali si\u0119 do dow\u00f3dztw wojskowych jednostek obrony terytorialnej w swoich rejonach. Na przyk\u0142ad 24 lutego 2022 roku radni i so\u0142tys wsi Kruty w obwodzie czernihowskim w p\u00f3\u0142nocnej Ukrainie zg\u0142osili si\u0119 do dow\u00f3dztwa wojskowego w rejonie ni\u017cy\u0144skim. Tam otrzymali bro\u0144 i instrukcje. So\u0142tys Krut\u00f3w poinformowa\u0142, \u017ce dzi\u0119ki temu wie\u015b nie zosta\u0142a zdobyta. Zapotrzebowanie na ochotnicze (paramilitarne) formacje w ZWT by\u0142o coraz wi\u0119ksze, dlatego rz\u0105d upro\u015bci\u0142 procedury ich tworzenia; do 8 kwietnia 2022 roku powo\u0142ano ponad 450 formacji ochotniczych na szczeblu ZWT. Innymi s\u0142owy, ochotnicze oddzia\u0142y podlegaj\u0105ce rejonowym dow\u00f3dztwom wojskowym chroni\u0105 jedn\u0105 trzeci\u0105 ZWT”.<\/p>\n\n\n\n
Podsumowuj\u0105c sw\u0105 analiz\u0119, Romanowa zwraca uwag\u0119 na trzy podstawowe pozytywne efekty procesu decentralizacji.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwsze, zamiast os\u0142abi\u0107 pa\u0144stwo, jak obawiali si\u0119 krytycy reform, skonsolidowa\u0142 je w ramach systemu wielopoziomowego zarz\u0105dzania.<\/p>\n\n\n\n
Po drugie, zgodnie z planowanym efektem zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119\u00a0efektywno\u015b\u0107 \u015bwiadczenia us\u0142ug spo\u0142ecznych – w\u0142adze lokalne dbaj\u0105 o nie te\u017c w czasie wojny, nawet na terenach okupowanych.<\/p>\n\n\n\n
Po trzecie, w\u0142\u0105czenie w\u0142adz lokalnych w tworzenie systemu obronno\u015bci zwi\u0119kszy\u0142o skuteczno\u015b\u0107 ukrai\u0144skiego oporu zbrojnego w czasie agresji. Armia zyska\u0142a sojusznika w postaci ochotnik\u00f3w setek oddzia\u0142ow paramilitarnych dzia\u0142aj\u0105cych na poziomie gminnym. Wsp\u00f3lnoty lokalne w\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 tak\u017ce w finansowanie wysi\u0142ku zbrojnego.<\/p>\n\n\n\n
Polska szcz\u0119\u015bliwie nie musi testowa\u0107 swojego systemu odporno\u015bci w tak dramatycznych warunkach. Niemniej zar\u00f3wno pandemia, jak i odpowied\u017a na kryzys wywo\u0142any przez wojn\u0119 w Ukrainie pokaza\u0142y, \u017ce r\u00f3wnie\u017c w naszym kraju decentralizacja systemu w\u0142adzy pozwoli\u0142y skutecznie odpowiada\u0107 na wyzwania dzi\u0119ki szybkiej mobilizacji lokalnych zasob\u00f3w samorz\u0105du i spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego.<\/p>\n\n\n\n
Niestety, w filozofii politycznej obecnego obozu w\u0142adzy synonimem pa\u0144stwa silnego jest pa\u0144stwo scentralizowane. Proces faktycznej recentralizacji trwa od 2015 r., a efektem jest os\u0142abianie potencja\u0142u lokalnych samorz\u0105d\u00f3w przez odbieranie kompetencji i zmian\u0119\u00a0struktury finansowania w taki spos\u00f3b, \u017ce coraz wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 bud\u017cet\u00f3w gmin zale\u017cy od subwencji z bud\u017cetu pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
To niebezpieczna filozofia i jeszcze bardziej niebezpieczna praktyka. Ukraina uczy\u0142a si\u0119 m.in. na do\u015bwiadczeniu sukcesu polskich reform samorz\u0105dowych. Wyniki testu decentralizacji i samoorganizacji prowadzonego w Ukrainie w najtrudniejszych warunkach potwierdzaj\u0105 jednoznacznie, \u017ce model pa\u0144stwa horyzontalnego doskonale sprawdza si\u0119 w czasach permanentnego kryzysu. Umacniajmy go wi\u0119c w Polsce, zamiast niszczy\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Si\u0142a i skuteczno\u015b\u0107 oporu Ukrai\u0144c\u00f3w wobec rosyjskiej agresji zdumiewa, budzi uznanie ale i domaga si\u0119 dobrej analizy – co jest \u017ar\u00f3d\u0142em ukrai\u0144skiej odporno\u015bci? Wiele uwagi zwraca si\u0119 na samoorganizacj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa. Nie spos\u00f3b jej przeceni\u0107 ale nie by\u0142aby tak skuteczna bez ustrojowego i instytucjonalnego wsparcia. Ukraina testuje w boju model pa\u0144stwa horyzontalnego, warto mu si\u0119 przyjrze\u0107 dok\u0142adniej.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5974,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[296,273,78,167],"tags":[424,498,472,240,251],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5972"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5972"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5972\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5978,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5972\/revisions\/5978"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5974"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5972"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5972"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5972"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}