{"id":6162,"date":"2022-12-03T13:06:34","date_gmt":"2022-12-03T12:06:34","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=6162"},"modified":"2022-12-06T15:48:42","modified_gmt":"2022-12-06T14:48:42","slug":"skoworoda-zrozumiec-ukraine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2022\/12\/03\/skoworoda-zrozumiec-ukraine\/","title":{"rendered":"Skoworoda. Zrozumie\u0107 Ukrain\u0119"},"content":{"rendered":"\n

\u015awiat na mnie polowa\u0142, ale mnie nie z\u0142owi\u0142 – to s\u0142owa z epitafium na grobie Hyhorija Skoworody. 300 lat temu urodzi\u0142 si\u0119 cz\u0142owiek niezwyk\u0142y: filozof, poeta, muzyk, wielka posta\u0107 ukrai\u0144skiego i europejskiego baroku. Bohater bardzo tajemniczy, bo cho\u0107 po\u015bwi\u0119cono mu tysi\u0105ce publikacji, niewiele pewnego o nim wiadomo.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Mimo tej niewiedzy wiadomo, \u017ce Skoworoda jest postaci\u0105 kluczow\u0105 dla ukrai\u0144skiej kultury. Odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do niego wszyscy, odwo\u0142ania do niego znajdziemy u Oksany Zabu\u017cko, Serhija \u017badana, Jurija Izdryka (ten nazywa filozofa grzybni\u0105, z kt\u00f3rej wyrasta wsp\u00f3\u0142czesna ukrai\u0144ska kultura), tw\u00f3rca ideologii integralnego nacjonalizmu Dmytro Doncow po\u015bwi\u0119ci\u0142 mu ostatni napisany tekst.<\/p>\n\n\n\n

Jurij Andruchowycz nazywa Skoworod\u0119 pierwszym hipisem – rzeczywi\u015bcie, ostatnie dekady \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 na w\u0119dr\u00f3wce, g\u0142\u00f3wnie po Ukrainie S\u0142obodzkiej i ziemiach Hetmanatu. Nie jad\u0142 mi\u0119sa i ryb, unika\u0142 rozg\u0142osu. Mia\u0142 mia\u0142 wszak\u017ce niezwykle wp\u0142ywowych uczni\u00f3w, jak Mychaj\u0142o Kowa\u0142y\u0144ski – przyjaciel i autor pierwszej biografii filozofa, wa\u017cna posta\u0107 w strukturach Imperium Rosyjskiego. Wasyl Karazin wystara\u0142 si\u0119 o zgod\u0119 na za\u0142o\u017cenie uniwersytetu w Charkowie, a po uzyskaniu carskiego dekretu w 1805 r. sfinansowa\u0142 budow\u0119, sk\u0142adaj\u0105c si\u0119 na ni\u0105 wraz z innymi uczniami Skoworody.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119cej o Skoworodzie w <\/strong>„Polityce”, gdzie opisuj\u0119 go<\/strong><\/a> <\/strong>na tle niezwyk\u0142ej epoki. Po wygranej nad si\u0142ami Karola XII i Iwana Mazepy Piotr I przyspieszy\u0142 budow\u0119 Imperium Rosyjskiego. Jednym z element\u00f3w imperialnej integracji by\u0142a likwidacja kozackiej autonomii w Hetmanacie, Ukrainie S\u0142obodzkiej, Zaporo\u017cu. W takich oto warunkach przysz\u0142o dzia\u0142a\u0107 i tworzy\u0107 Skoworodzie, filozofowi wolno\u015bci, jak go nazwali badacze Myros\u0142aw Popowycz i Leonid Uszka\u0142ow.<\/p>\n\n\n\n

Przez d\u0142ugi czas trwa\u0142 sp\u00f3r o kulturow\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 Skoworody, na ile by\u0142 pierwszym filozofem wszechruskim (zgodnie z imperialn\u0105 wyk\u0142adni\u0105 o kulturowej jedno\u015bci Rosjan, Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w), a na ile pierwszym filozofem ukrai\u0144skim. Kwesti\u0119 po swojemu rozstrzygn\u0119li bolszewicy w ramach procesu „korenizacji” – wykorzystuj\u0105c rocznice \u015bmierci i urodzin w 1919 i 1922, potwierdzili ukrai\u0144sko\u015b\u0107 filozofa, w zamian jednak te\u017c dok\u0142adaj\u0105c szczeg\u00f3ln\u0105 interpretacj\u0119 jego dorobku. By\u0142 on wi\u0119c ich zdaniem my\u015blicielem materialistycznym, wr\u0119cz prekursorem marksizmu-leninizmu na ziemiach ukrai\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n

Ukrai\u0144sko\u015b\u0107 Skoworody na sw\u00f3j spos\u00f3b potwierdzi\u0142 te\u017c W\u0142adimir Putin, 7 maja rosyjska artyleria zbombardowa\u0142a muzeum po\u015bwi\u0119cone pami\u0119ci filozofa w Skoworodyniwce na Charkowszczy\u017anie, miejscu \u015bmierci i poch\u00f3wku. Obiekt sp\u0142on\u0105\u0142, Skoworoda nie – wszak jest wieczny, jak m\u00f3wi Serhij \u017badan.<\/p>\n\n\n\n

Jaros\u0142aw Hrycak m\u00f3wi\u0142 niedawno podczas autorskiego spotkania wok\u00f3\u0142 ksi\u0105\u017cki „Zrozumie\u0107 Ukrain\u0119. Historia m\u00f3wiona” (zaktualizowany wywiad rzeka, kt\u00f3ry przeprowadzi\u0142a Iza Chru\u015bli\u0144ska dla „Krytyki Politycznej”), \u017ce ze zrozumieniem ukrai\u0144skiej kultury i spo\u0142ecze\u0144stwa maj\u0105 k\u0142opot sami Ukrai\u0144cy. To skutek jej z\u0142o\u017cono\u015bci i wielo\u015bci tradycji.<\/p>\n\n\n\n

Doskona\u0142em symbolem tej z\u0142o\u017cono\u015bci jest Hryhorij Skoworoda, posta\u0107 fascynuj\u0105ca i nieuchwytna zarazem, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna interpretowa\u0107 na wiele sposob\u00f3w. Mimo synkretyzmu i barokowej wielo\u015bci my\u015bl Skoworody jest jednak konsekwentna i sp\u00f3jna, zanurzona w najlepszych wzorach europejskiego humanizmu, si\u0119gaj\u0105cych antycznych korzeni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015awiat na mnie polowa\u0142 ale mnie nie z\u0142owi\u0142, to s\u0142owa z epitafium na grobie Hyhorija Skoworody. 300 lat temu urodzi\u0142 si\u0119 cz\u0142owiek niezwyk\u0142y: filozof, poeta, muzyk, wielka posta\u0107 ukrai\u0144skiego i europejskiego baroku. Bohater bardzo tajemniczy, bo cho\u0107 po\u015bwi\u0119cono mu tysi\u0105ce publikacji, niewiele pewnego o nim wiadomo.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6170,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,21,56,78],"tags":[253,437,348,495,240,251],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6162"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6162"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6162\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6174,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6162\/revisions\/6174"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6162"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6162"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6162"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}