{"id":6182,"date":"2023-04-25T15:02:28","date_gmt":"2023-04-25T13:02:28","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=6182"},"modified":"2023-04-25T17:59:18","modified_gmt":"2023-04-25T15:59:18","slug":"wspolnota-nieczytania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2023\/04\/25\/wspolnota-nieczytania\/","title":{"rendered":"Wsp\u00f3lnota nieczytania"},"content":{"rendered":"\n

Biblioteka Narodowa og\u0142osi\u0142a wst\u0119pne wyniki bada\u0144 czytelnictwa<\/a><\/strong> ksi\u0105\u017cek w Polsce. Nad Wis\u0142\u0105 w zasadzie bez zmian, wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie czyta, jedyna pociecha, \u017ce po przerwie na pandemi\u0119 troch\u0119 wi\u0119cej czyta m\u0142odzie\u017c.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Autorzy raportu BN pisz\u0105:<\/p>\n\n\n\n

Jesieni\u0105 2022 roku lektur\u0119 co najmniej jednej ksi\u0105\u017cki (papierowej lub cyfrowej) zadeklarowa\u0142o 34% badanych w wieku co najmniej 15 lat. Jest to wynik dok\u0142adnie na tym samym poziomie, co zarejestrowany o tej samej porze przed rokiem. Nie uleg\u0142 zmianie r\u00f3wnie\u017c odsetek os\u00f3b czytaj\u0105cych 7 i wi\u0119cej ksi\u0105\u017cek. W szerszej perspektywie warto odnotowa\u0107, \u017ce \u2013 pomijaj\u0105c rok 2020 \u2013 odsetek czytelnik\u00f3w ksi\u0105\u017cek nie zmienia si\u0119 w spos\u00f3b istotny statystycznie od 2015 roku. <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

W sumie wi\u0119c mog\u0119 odes\u0142a\u0107 do swoich komentarzy sprzed lat, bo dotyczy\u0142y podobnej rzeczywisto\u015bci. Odsy\u0142am wi\u0119c, \u017ceby nie powtarza\u0107 starych argument\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

O po\u017cytkach z nieczytania (23 kwietnia 2017 r.)<\/strong><\/a>
Kr\u00f3tki tekst o nieczytaniu (18 marca 2018 r.)<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c, czytanie ksi\u0105\u017cek jest w Polsce praktyk\u0105 inteligenck\u0105, ma charakter dystynktywny, a nie w\u0142\u0105czaj\u0105cy. Nie uda\u0142o si\u0119 w Polsce na \u017cadnym etapie rozwoju naszego spo\u0142ecze\u0144stwa uczyni\u0107 z czytania ksi\u0105\u017cek praktyki demokratycznej przez sw\u0105 powszechno\u015b\u0107 s\u0142u\u017c\u0105cej integracji nowoczesnej wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n\n\n\n

Tak, s\u0105 takie spo\u0142ecze\u0144stwa, cho\u0107by najbli\u017csi nam geograficznie Czesi. Ostatnie badania czytelnictwa pochodz\u0105 tam z 2018 r.<\/a><\/strong>, ale kolejne edycje pokazuj\u0105 trwa\u0142o\u015b\u0107 zachowa\u0144 czytelniczych. Tzn. czyta blisko 80 proc. os\u00f3b powy\u017cej 15. roku \u017cycia, przeci\u0119tny Czech czyta ponad 12 ksi\u0105\u017cek rocznie, a przeci\u0119tne gospodarstwo domowe ma ksi\u0119gozbi\u00f3r licz\u0105cy 253 ksi\u0105\u017cki. Siedem i wi\u0119cej ksi\u0105\u017cek czyta 40 proc. doros\u0142ych (w Polsce 7 proc.).<\/p>\n\n\n\n

Czesi te\u017c ci\u0105gle z zapa\u0142em czytaj\u0105 pras\u0119, co pokazuj\u0105 badania z 2022 r. Lektur\u0119 prasy drukowanej ci\u0105gle deklaruje 83 proc. badanych<\/strong><\/a>, dziennik\u00f3w z dodatkami 60 proc., czasopism 76 proc. Na pewno r\u00f3\u017cnicuje Czech\u00f3w to, co czytaj\u0105. Sama jednak praktyka lektury ksi\u0105\u017cek jest w Czechach do\u015bwiadczeniem przekraczaj\u0105cym podzia\u0142y klasowe. Cho\u0107\u00a0oczywi\u015bcie takich podzia\u0142\u00f3w nie uniewa\u017cnia, co pokazuj\u0105 dok\u0142adniejsze analizy.<\/p>\n\n\n\n

Najciekawsze odnosz\u0105\u00a0si\u0119 do socjalizacji do lektury ksi\u0105\u017cek. W Czechach ci, co czytaj\u0105,\u00a0wspominaj\u0105, \u017ce w dzieci\u0144stwie rodzice lub dziadkowie czytali im ksi\u0105\u017cki oraz pami\u0119taj\u0105 rodzic\u00f3w z ksi\u0105\u017ck\u0105 w r\u0119ku. Ciekawe by\u0142oby sprawdzi\u0107, kiedy ten mechanizm odtwarzania czytelniczej praktyki mia\u0142 pocz\u0105tek. Je\u015bli ma charakter uniwersalny, a potwierdzaj\u0105 to np. badania z Francji, to wida\u0107, \u017ce w Polsce nie mamy szansy na czytelniczy skok. Nawet je\u015bli ca\u0142a Polska b\u0119dzie czyta\u0107 dzieciom, ale nie b\u0119dzie czyta\u0107 sama dla siebie.<\/p>\n\n\n\n

Czesi budz\u0105 uznanie za sw\u00f3j stosunek do ksi\u0105\u017cek, ale przy Francuzach wygl\u0105daj\u0105 jak analfabeci. Opublikowane niedawno badania czytelnicze<\/strong><\/a> we Francji pokazuj\u0105, \u017ce czyta 89 proc. os\u00f3b powy\u017cej 15. roku \u017cycia. Przeci\u0119tnie Francuz czyta rocznie 22 ksi\u0105\u017cki. Francuski nastolatek czyta przeci\u0119tnie 29 ksi\u0105\u017cek rocznie, z czego osiem z obowi\u0105zku, reszt\u0119 dla przyjemno\u015bci. Francuzi bij\u0105 jednak na alarm, bo cho\u0107 liczba przeczytanych ksi\u0105\u017cek utrzymuje si\u0119 w\u015br\u00f3d m\u0142odych na wysokim poziomie, to wzr\u00f3s\u0142 odsetek nieczytaj\u0105cych. W 2019 r. nie czyta\u0142o 2 proc. os\u00f3b poni\u017cej 25. roku \u017cycia, w najnowszym badaniu odsetek ten powi\u0119kszy\u0142 si\u0119 do 7 proc. Zgroza.<\/p>\n\n\n\n

Francuskie Narodowe Centrum Ksi\u0105\u017cki dodaje z nieukrywan\u0105\u00a0satysfakcj\u0105, \u017ce Francuzi nie tylko czytaj\u0105, ale tak\u017ce kupuj\u0105 ksi\u0105\u017cki i sie\u0107 ksi\u0119gar\u0144 si\u0119 rozwija. W 2022 r. powsta\u0142y 142 nowe ksi\u0119garnie, sze\u015bciokrotnie wi\u0119cej, ni\u017c si\u0119 zamkn\u0119\u0142o. Co wa\u017cniejsze, nowe obiekty powstaj\u0105 na obszarach o niewielkim zaludnieniu – od 2017 r. po\u0142owa nowych ksi\u0119gar\u0144 powstaje w spo\u0142eczno\u015bciach licz\u0105cych mniej ni\u017c 15 tys. mieszka\u0144c\u00f3w, jedna czwarta w spo\u0142eczno\u015bciach do 5 tys. mieszka\u0144c\u00f3w. Co pi\u0105t\u0105 ksi\u0119garni\u0119 otwieraj\u0105 ludzie do 35. roku \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

Intensywnie czytaj\u0105\u00a0Niemcy<\/strong><\/a>, gdzie czytelnictwo jest podobne do czeskiego, z czytelnictwa s\u0142yn\u0105 Skandynawowie. S\u0142abiej z zapa\u0142em do lektury w Stanach Zjednoczonych<\/strong><\/a>, gdzie z badania z 2022 r. wynika, \u017ce po ksi\u0105\u017ck\u0119 nie si\u0119gn\u0119\u0142o 52 proc. os\u00f3b. Mniej ni\u017c w Polsce, ale wida\u0107, \u017ce w USA, tak jak u nas, lektura ksi\u0105\u017cek jest praktyk\u0105 mniejszo\u015bciow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Co z tego wszystkiego wynika? Wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce ksi\u0105\u017cka mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 ro\u017cne funkcje w zale\u017cno\u015bci od spo\u0142ecze\u0144stwa. Mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107, jak w Polsce, tworzeniu dystynkcji i by\u0107 atrybutem utrzymywania odr\u0119bno\u015bci klasowej inteligencji. Na pewno jednak nie s\u0142u\u017cy swej zasadniczej misji, jak\u0105 ksi\u0105\u017cce powierzy\u0142a nowoczesno\u015b\u0107\u00a0– tworzenia w oparciu o lektur\u0119 ksi\u0105\u017cek wsp\u00f3lnoty republika\u0144skiej dziel\u0105cej wsp\u00f3lny kod kulturowy, oparty, jak pisze Greg Urban, nie tylko na wsp\u00f3\u0142czytanych tekstach, ale tak\u017ce na metakulturze nowo\u015bci. Dla wsp\u00f3lnot przednowoczesnych w\u0142a\u015bciwa by\u0142a metakultura powt\u00f3rzenia premiuj\u0105ca odtwarzanie tradycji.<\/p>\n\n\n\n

Ze wzgl\u0119du na ci\u0105gle wyj\u0105tkowy status inteligencji w Polsce i jej dominacj\u0119 w przestrzeni polityki (obie najwa\u017cniejsze partie polityczne, PiS i PO, maj\u0105 inteligencki rodow\u00f3d i rdze\u0144), co opisuje m.in. Tomasz Zarycki, ksi\u0105\u017cka i jej spo\u0142eczny status w Polsce ma istotne znaczenie polityczne. Ci\u0105gle odtwarzamy de facto<\/em> feudaln\u0105 struktur\u0119 spo\u0142eczno-polityczn\u0105, w kt\u00f3rej klasa\/warstwa dominuj\u0105ca odtwarza swoj\u0105 pozycj\u0119 przez mechanizm dziedziczenia (w tym przypadku ekskluzywnej praktyki kulturowej).<\/p>\n\n\n\n

Nawet populizm PiS adresowany do warstw ludowych i populizm PO skierowany do klasy \u015bredniej mo\u017cna odczytywa\u0107 przez ten feudalny kod – jako form\u0119 klientelizmu politycznego, w ramach kt\u00f3rego partie w\u0142adzy, inteligenckie w swej to\u017csamo\u015bci, nie reprezentuj\u0105 w istocie interes\u00f3w klasowych\/grupowych, tylko tym interesem zarz\u0105dzaj\u0105 w ramach swej polityczno-spo\u0142ecznej dominacji, utrzymuj\u0105c polityczne zaplecze potrzebne w realizacji w\u0142asnych interes\u00f3w. Co\u015b jak relacje mi\u0119dzy magnateri\u0105 i go\u0142ot\u0105 za czas\u00f3w sarmackich.<\/p>\n\n\n\n

Niestety, tego feudalnego schematu nie uda\u0142o si\u0119 prze\u0142ama\u0107 w \u017cadnym z kolejnych moment\u00f3w rewolucyjnych – rewolucja prze\u0142omu XVIII i XIX w. nie wynios\u0142a mieszcza\u0144stwa do roli podmiotu dominuj\u0105cego, rewolucja komunistyczna nie doprowadzi\u0142a do w\u0142\u0105czenia kulturowego klasy ludowej. Rewolucja kapitalistyczna 1989 r. nie wykszta\u0142ci\u0142a rodzimej bur\u017cuazji, a w\u0105t\u0142a klasa \u015brednia na kredyt za wszelk\u0105 cen\u0119 chce si\u0119 odr\u00f3\u017cnia\u0107 od klasy ludowej, co jej si\u0119 udaje przez odmienne style \u017cycia. Tyle \u017ce czytanie nie jest najwa\u017cniejszym komponentem tych styl\u00f3w, bo definiuje je g\u0142\u00f3wnie konsumpcja.<\/p>\n\n\n\n

Z rado\u015bci\u0105 przyjm\u0119 krytyczne kontrargumenty dowodz\u0105ce, \u017ce jednak jeste\u015bmy spo\u0142ecze\u0144stwem nowoczesnym i skoku do nowoczesno\u015bci uda\u0142o nam si\u0119 dokona\u0107 chytrzej ni\u017c Niemcy, Czesi czy Francuzi, bo bez wysi\u0142ku, jakiego wymaga czytanie ksi\u0105\u017cek. A je\u015bli drogi na skr\u00f3ty nie ma? I je\u015bli jednak mam cho\u0107 troch\u0119 racji, to powstaje pytanie, czy nienowoczesne w g\u0142\u0119bokim kulturowym sensie spo\u0142ecze\u0144stwo mo\u017ce rozwija\u0107 nowoczesne formy \u017cycia politycznego? Czy te\u017c porzucenie sztafa\u017cu demokracji liberalnej i neosarmackie oraz neofeudalne wzmo\u017cenie w polskiej polityce za czas\u00f3w rz\u0105d\u00f3w prawicy nie jest aby dopasowywaniem politycznej formy do spo\u0142ecznej i kulturowej substancji?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Biblioteka Narodowa og\u0142osi\u0142a wst\u0119pne wyniki bada\u0144 czytelnictwa ksi\u0105\u017cek w Polsce. Nad Wis\u0142\u0105 w zasadzie bez zmian, wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie czyta, jedyna pociecha, \u017ce po przerwie na pandemi\u0119 troch\u0119 wi\u0119cej czyta m\u0142odzie\u017c.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6186,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,96,56,182,24,49,120,124],"tags":[550,288,466,245,174,551,248],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6182"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6182"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6182\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6185,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6182\/revisions\/6185"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6186"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6182"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6182"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6182"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}